سفر پرماجرای معاون اول به تاجیکستان؛ برنامه‌ای که ایران برای شانگهای در سر دارد!
به گزارش تیترستان؛ محمدرضا عارف، معاون اول رئیس‌جمهور، پیش از سفر به تاجیکستان اعلام کرد که ایران برای سال‌های ۱۴۰۵ تا ۱۴۰۷ برنامه اقدام دوساله‌ای با هدف استفاده حداکثری از ظرفیت‌های سازمان همکاری شانگهای تدوین کرده است. این خبر در حالی منتشر می‌شود که تهران پس از عضویت کامل در این سازمان در سال گذشته، گام‌های عملیاتی برای بهره‌برداری از فرصت‌های اقتصادی و سیاسی آن را آغاز کرده است. عارف در جمع خبرنگاران با اشاره به اهمیت این سفر، آن را فرصتی برای رایزنی با مقامات تاجیکستان و دیگر کشورهای عضو شانگهای توصیف کرد. وی تأکید کرد که برنامه دوساله یادشده شامل پروژه‌های مشخص در حوزه‌های تجارت، ترانزیت، انرژی و همکاری‌های امنیتی است. این اظهارات نشان می‌دهد که دولت چهاردهم عزم جدی برای تبدیل عضویت ایران در شانگهای به دستاوردهای ملموس دارد.
برنامه اقدام دوساله؛ از شعار تا عمل
برنامه اقدام دوساله‌ای که معاون اول رئیس‌جمهور از آن سخن گفته، قرار است در بازه زمانی ۱۴۰۵ تا ۱۴۰۷ اجرایی شود. این برنامه با هدف استفاده حداکثری از ظرفیت‌های سازمان شانگهای تدوین شده و ظاهراً شامل پروژه‌های اولویت‌دار در حوزه‌های اقتصادی، ترانزیتی و امنیتی است. عارف بدون اشاره به جزئیات کامل، تأکید کرد که این برنامه بر اساس نیازهای واقعی کشور و با همکاری دستگاه‌های مختلف تهیه شده است. به نظر می‌رسد دولت قصد دارد از طریق این برنامه، حضور ایران در شانگهای را از سطح تشریفات به مرحله عمل برساند. کارشناسان معتقدند که چنین برنامه‌ای می‌تواند به تقویت موقعیت ایران در معادلات منطقه‌ای کمک کند، به شرط آنکه زیرساخت‌های لازم نیز فراهم شود.
در سال‌های اخیر، ایران همواره از ظرفیت‌های سازمان شانگهای به عنوان یکی از راه‌های مقابله با تحریم‌های غربی یاد کرده است. با این حال، منتقدان می‌گویند که تاکنون بهره‌برداری عملی از این ظرفیت‌ها کند بوده است. برنامه دوساله جدید apparently تلاشی برای جبران این عقب‌ماندگی است. عارف در سخنان خود اشاره کرد که هماهنگی بین وزارتخانه‌های اقتصادی، راه و شهرسازی، نفت و امور خارجه برای اجرای این برنامه ضروری است. او همچنین از تشکیل کارگروه ویژه‌ای خبر داد که مسئولیت پیگیری مصوبات و ارزیابی پیشرفت برنامه را بر عهده خواهد داشت. به گفته وی، گزارش‌های دوره‌ای این کارگروه به هیئت دولت ارائه می‌شود تا در صورت نیاز، اصلاحات لازم انجام گیرد.
سفر به تاجیکستان و رایزنی‌های منطقه‌ای
سفر معاون اول رئیس‌جمهور به تاجیکستان در حالی انجام می‌شود که این کشور یکی از اعضای فعال سازمان شانگهای است و روابط تهران و دوشنبه در سال‌های اخیر روند رو به رشدی داشته است. عارف قرار است در این سفر با مقامات ارشد تاجیکستان از جمله رئیس‌جمهور و نخست‌وزیر دیدار و درباره گسترش همکاری‌های دوجانبه و نیز هماهنگی مواضع در سازمان شانگهای گفتگو کند. انتظار می‌رود که در این دیدارها، توافقاتی در زمینه تسهیل ترانزیت کالا، همکاری‌های انرژی و پروژه‌های عمرانی حاصل شود. تاجیکستان به دلیل موقعیت جغرافیایی خود، می‌تواند کریدور مهمی برای دسترسی ایران به بازارهای آسیای مرکزی و چین باشد. از این رو، سفر عارف را می‌توان مقدمه‌ای برای فعال‌سازی این کریدور دانست.
علاوه بر تاجیکستان، معاون اول رئیس‌جمهور احتمالاً در حاشیه این سفر با نمایندگان دیگر کشورهای عضو شانگهای نیز دیدار خواهد کرد. سازمان همکاری شانگهای که در سال ۲۰۰۱ تأسیس شد، اکنون شامل کشورهایی مانند چین، روسیه، هند، پاکستان و چند کشور آسیای مرکزی است و ایران نیز از سال ۲۰۲۳ به عنوان عضو کامل به آن پیوسته است. این سازمان با جمعیتی بالغ بر سه میلیارد نفر و تولید ناخالص داخلی قابل توجه، یکی از بزرگترین بلوک‌های اقتصادی-سیاسی جهان محسوب می‌شود. ایران می‌تواند از طریق این سازمان به بازارهای گسترده‌ای دسترسی پیدا کند و در پروژه‌های زیرساختی مانند کریدور شمال-جنوب مشارکت فعال داشته باشد. با این حال، رقابت با دیگر اعضا و محدودیت‌های ناشی از تحریم‌ها، چالش‌هایی است که پیش روی تهران قرار دارد.
اهمیت راهبردی و پیامدهای آینده
اهمیت این خبر را باید در چارچوب تلاش ایران برای تقویت پیوندهای اقتصادی و سیاسی با شرق و کاهش وابستگی به غرب ارزیابی کرد. سازمان شانگهای به عنوان یک نهاد چندجانبه با محوریت چین و روسیه، می‌تواند برای ایران هم فرصت باشد و هم چالش. فرصت از این جهت که امکان مشارکت در پروژه‌های بزرگ اقتصادی، دسترسی به منابع مالی و فناوری، و همکاری امنیتی را فراهم می‌کند. چالش از این جهت که برخی از اعضا ممکن است به دلیل تحریم‌های آمریکا، تمایلی به همکاری گسترده با ایران نداشته باشند. برنامه دوساله‌ای که عارف از آن سخن گفته، ظاهراً برای غلبه بر همین چالش‌ها طراحی شده است. دولت امیدوار است با ارائه تضمین‌های لازم و ایجاد سازوکارهای مالی مشترک، بتواند همکاری‌های عملی را آغاز کند. در این میان، سفر به تاجیکستان می‌تواند به عنوان آزمونی برای سنجش میزان آمادگی شرکای منطقه‌ای برای همکاری با ایران تلقی شود.
از سوی دیگر، تحولات اخیر در منطقه و جهان، اهمیت اتحادهای منطقه‌ای را دوچندان کرده است. سازمان شانگهای با تمرکز بر امنیت و توسعه اقتصادی، می‌تواند به ایران در مقابله با تهدیدات مشترک مانند تروریسم، قاچاق مواد مخدر و بی‌ثباتی در افغانستان کمک کند. همچنین، همکاری در چارچوب این سازمان می‌تواند به ایران در پیشبرد سیاست همسایگی و تقویت روابط با کشورهای آسیای مرکزی یاری رساند. با این حال، منتقدان می‌گویند که تاکنون عضویت ایران در شانگهای دستاورد عینی چندانی نداشته و برنامه‌های اعلامی بیشتر جنبه تبلیغاتی داشته است. آنها بر این باورند که بدون اصلاحات ساختاری در اقتصاد داخلی و رفع موانع سرمایه‌گذاری، صرف عضویت در سازمان‌های بین‌المللی نمی‌تواند معجزه کند. بنابراین، موفقیت برنامه دوساله جدید بستگی به اراده سیاسی و اجرای دقیق آن دارد.
در حال بارگذاری نظرات...