این روستای ایران با یک تصمیم عجیب، کویر و دریا را به هم دوخت؛ راز موفقیت گردشگری درک چه بود؟

به گزارش تیترستان؛ روستای «دَرَک» در بخش مرکزی شهرستان زرآباد در نوار ساحلی مکران، این روزها به یکی از مقاصد شاخص طبیعت‌گردی استان سیستان و بلوچستان و جنوب‌شرق کشور تبدیل شده است. این روستا با برخورداری از پدیده کم‌نظیر همنشینی پهنه‌های شنی کویر با امواج نیلگون دریا، نخلستان‌های دیدنی و فرهنگ اصیل بلوچ، هویتی ممتاز در نقشه گردشگری ایران یافته است. ورود هدفمند سرمایه‌گذاران بخش خصوصی به حوزه اقامتی و بوم‌گردی، این جاذبه طبیعی را از یک مقصد صرفاً تماشایی به موتوری محرک برای درآمدزایی و اشتغال پایدار تبدیل کرده است. در شرایطی که بسیاری از پروژه‌های زیربنایی مناطق مختلف کشور معطل اعتبارات دولتی می‌مانند، تجربه توسعه گردشگری در روستای «دَرَک» زرآباد نشان می‌دهد که ورود مستقیم و خودانگیخته بخش خصوصی می‌تواند معادلات اشتغال و پایداری اقتصادی را دگرگون کند و الگویی بومی برای توسعه جامعه‌محور ارائه دهد.

تثبیت اشتغال با رونق بوم‌گردی‌ها و خدمات خصوصی در دَرَک

رئیس اداره میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی شهرستان زرآباد در جنوب سیستان و بلوچستان با اشاره به اقدامات صورت‌گرفته برای توسعه میزبانی از گردشگران در روستای «درک» گفت: در حال حاضر زیرساخت‌های اقامتی این روستا شامل یک مجتمع گردشگری، پنج واحد بوم‌گردی و ۱۰ خانه مسافر فعال است که همه آنها با سرمایه‌گذاری ۱۰۰ درصدی بخش خصوصی احداث شده و به بهره‌برداری رسیده است. انور سینگله افزود: فعالیت این مجموعه‌های اقامتی و پذیرایی در کنار زنجیره خدمات حمل‌ونقل و کسب‌وکارهای بومی، تاکنون زمینه اشتغال مستقیم و غیرمستقیم حدود ۱۰۰ نفر از اهالی منطقه را فراهم کرده است؛ آماری که بیانگر ظرفیت اقتصادی گردشگری برای ایجاد درآمد پایدار در سواحل جنوبی سیستان و بلوچستان است. او تصریح کرد: تکمیل زیرساخت‌های عمومی، بهسازی راه‌های دسترسی، ساماندهی فضاهای گردشگری، مدیریت پسماند، بهبود خدمات بهداشتی و نظارت دقیق بر حفاظت از نوار ساحلی، از اولویت‌های مهم در مسیر بالندگی گردشگری درک محسوب می‌شود تا رونق اقتصادی هم‌راستا با حفظ محیط‌زیست رقم بخورد. این مقام مسئول تأکید کرد که همه این اقدامات با همکاری و مشارکت جامعه محلی انجام شده و اهالی روستا نه تنها تماشاگر، بلکه بازیگر اصلی توسعه گردشگری در منطقه هستند.

وی در ادامه با اشاره به اینکه سرمایه‌گذاری‌های صورت‌گرفته در روستای درک بدون برهم‌زدن بافت سنتی و محیط‌زیست انجام شده است، خاطرنشان کرد: معماری بومی کپرهای سنتی سازگار با اقلیم، سوزن‌دوزی‌های زنان، نغمه‌های قیچک و تنبورک و فرهنگ مهمان‌نوازی قوم بلوچ، بستری اقتصادی فراهم آورده‌اند که در آن سرمایه‌گذاری خصوصی بازدهی معیشتی برای جامعه محلی ایجاد کرده است. به گفته سینگله، این روستا روزگاری شریان داد و ستد دریایی بوده و امروز ظرفیت‌های اقتصادی خود را نه در صادرات مواد خام بلکه در زنجیره ارزش خدمات گردشگری بازتعریف کرده است. او افزود: توسعه بوم‌گردی‌ها و خانه‌های مسافر نه تنها به افزایش اقامت گردشگران کمک کرده، بلکه باعث رونق کسب‌وکارهای کوچک محلی مانند فروش صنایع‌دستی، خوراک‌های محلی و محصولات کشاورزی شده است. این چرخه اقتصادی، انگیزه اهالی برای ماندگاری در روستا و مشارکت در فعالیت‌های گردشگری را افزایش داده و از مهاجرت بی‌رویه به شهرها کاسته است.

تحقق گردشگری پایدار و بهره‌مندی سفره جامعه محلی از نامزدی جهانی

رییس میراث‌فرهنگی زرآباد با اشاره به نامزدی روستای «درک» در لیست دهکده‌های گردشگری سازمان جهانی گردشگری در سال ۲۰۲۶ گفت: هدف‌گذاری اصلی، معرفی این روستا به‌عنوان مقصدی شاخص، باکیفیت و پایدار در سطوح ملی و بین‌المللی است؛ رویکردی که فقط بر افزایش شمار مسافران متمرکز نیست، بلکه تلاش می‌کند عواید اقتصادی حاصل از گردشگری به‌طور مستقیم سفره و معیشت جامعه محلی را منتفع سازد. او ادامه داد: سازمان جهانی گردشگری در ارزیابی پرونده‌ها، علاوه بر مواهب طبیعی، مؤلفه‌هایی همچون پایداری اقتصادی و اجتماعی، حفاظت زیست‌محیطی، شیوه مدیریت مقصد و غنای زیرساختی را بررسی می‌کند؛ از این‌رو، فرصت پیش‌آمده باید به اهرمی کارآمد برای توسعه زیرساخت‌ها، ارتقای خدمات، جذب سرمایه‌گذاری مسئولانه و پاسداری از اصالت زیست‌بوم و فرهنگ منطقه مبدل شود. سینگله تصریح کرد: نامزدی در این فهرست جهانی، مسئولیت ما را در قبال حفظ محیط‌زیست و فرهنگ بومی دوچندان می‌کند و باید با برنامه‌ریزی دقیق، از هرگونه آسیب به طبیعت و جامعه محلی جلوگیری کنیم.

وی در تشریح ظرفیت‌های تفریحی و بوم‌شناختی «درک» گفت: ارزش این خطه به یک جاذبه منفرد محدود نمی‌شود؛ وجود عناصری چون «تک‌درخت نخل» به‌عنوان نماد عکاسی طبیعت، نخلستان‌های پهناور با ظرفیت گردشگری کشاورزی (آگروتوریسم)، پهنه‌های ماسه‌ای پیوسته به دریا، ساحل زادآوری لاک‌پشت‌ها به‌عنوان ظرفیتی ویژه برای بوم‌گردی آموزشی با رعایت ضوابط زیست‌محیطی و درختان کهنسال «مکرزن» (انجیر معابد)، درک را به بهشت طبیعت‌گردان و عکاسان بدل ساخته است. او تاکید کرد: غنای مردم‌شناختی قوم بلوچ از جمله پوشش‌های بومی، صنایع‌دستی اصیل، نواهای سنتی، خوراک‌های محلی و سنت دیرینه مهمان‌نوازی، جذابیت سفر را برای گردشگران دوچندان می‌کند؛ به‌گونه‌ای که گردشگران علاوه بر تجارب بصری، پیوندی عمیق با سبک زندگی اصیل روستایی برقرار می‌کنند. رئیس اداره میراث‌فرهنگی زرآباد درباره اقلیم و زمان مطلوب سفر به این منطقه یادآور شد: به سبب ویژگی‌های آب‌وهوایی جنوب استان سیستان و بلوچستان، نیمه دوم پاییز، فصل زمستان و اوایل بهار مناسب‌ترین زمان برای سفر، بوم‌گردی و استفاده از جاذبه‌های ساحلی و بیابانی این منطقه است.

هم‌افزایی طبیعت‌گردی، میراث بومی و فرصت‌های سرمایه‌پذیر؛ چالش‌ها و چشم‌انداز پیش‌رو

کارشناسان گردشگری معتقدند تجربه روستای درک نشان می‌دهد که توسعه اقتصادی جامعه‌محور در سواحل مکران می‌تواند الگویی برای سایر مناطق کشور باشد، به شرط آنکه دولت نقش حمایتی و نظارتی خود را به درستی ایفا کند. اکنون که این روستا در آستانه ارزیابی‌های نهایی سازمان جهانی گردشگری قرار دارد، وظیفه نهادهای دولتی، حمایت زیرساختی شامل ترمیم و ایمن‌سازی جاده‌های دسترسی، تجهیز سامانه‌های مدیریت پسماند و بسترسازی برای تداوم سرمایه‌گذاری‌های سبز و مسئولانه است تا این منطقه به‌عنوان نماد همگرایی سرمایه خصوصی، محیط‌زیست و هویت بومی در تراز استانداردهای بین‌المللی باقی بماند. بدون شک، توجه به زیرساخت‌های ارتباطی و خدماتی، پیش‌نیاز جذب گردشگران بیشتر و ماندگاری آنها در منطقه است و می‌تواند به افزایش درآمد خانوارهای محلی کمک کند. همچنین، آموزش جامعه محلی برای ارائه خدمات باکیفیت و آشنایی با اصول گردشگری پایدار، از جمله اقداماتی است که باید در دستور کار مسئولان قرار گیرد.

از سوی دیگر، تولید بسته‌های حرفه‌ای محتوای تصویری، مستندسازی جامع جلوه‌های طبیعی و آیینی، حضور فعال در نمایشگاه‌ها و رویدادهای تخصصی گردشگری و بهره‌برداری هدفمند از رسانه‌های جریان اصلی و بستر فضای مجازی، از محورهای اصلی برنامه اداره میراث‌فرهنگی زرآباد برای تقویت برند گردشگری «درک» در سواحل مکران اعلام شده است. این اقدامات می‌تواند به جذب گردشگران خارجی و معرفی ظرفیت‌های منحصربه‌فرد این روستا در سطح جهانی کمک کند. با این حال، چالش‌هایی مانند تغییرات اقلیمی، خطر فرسایش سواحل و فشار بر منابع طبیعی در صورت افزایش بی‌رویه گردشگران وجود دارد که باید با مدیریت هوشمندانه و مشارکت جامعه محلی به حداقل برسد. تجربه درک نشان می‌دهد که توسعه گردشگری پایدار بدون مشارکت مردم محلی و بدون حفظ محیط‌زیست ممکن نیست و این روستا می‌تواند به عنوان یک الگوی موفق، مسیر را برای دیگر روستاهای ساحلی مکران هموار کند.