طرحی که می‌تواند قاچاق سوخت را زمین‌گیر کند؛ اما چرا کارشناسان می‌گویند هنوز زود است؟

به گزارش تیترستان؛ طرح شناسه‌دار کردن تراکنش‌های سوخت در جایگاه‌ها، به عنوان یکی از جدیدترین اقدامات دولت برای مقابله با قاچاق سوخت و شفاف‌سازی عرضه فرآورده‌های نفتی، این روزها بحث‌های زیادی را در میان کارشناسان و نمایندگان مجلس به راه انداخته است. این طرح که به طور خاص بر کارت‌های آزاد سوخت در جایگاه‌ها متمرکز است، قرار است با ثبت شناسه برای هر تراکنش، امکان ردیابی دقیق‌تر مسیر سوخت از پالایشگاه تا مصرف‌کننده نهایی را فراهم کند. مصطفی نخعی، نماینده مردم سربیشه و نهبندان در مجلس شورای اسلامی، در ارزیابی خود از اجرای این طرح، آن را مثبت ارزیابی کرده اما همزمان به وجود مشکلات و کاستی‌هایی اشاره کرده که به گفته او باید هرچه سریع‌تر برطرف شوند. او تأکید دارد که اگرچه هدف اصلی این طرح یعنی کاهش قاچاق سوخت قابل ستایش است، اما اجرای ناقص و بدون زیرساخت مناسب می‌تواند به جای حل مشکل، دردسرهای تازه‌ای برای مردم و جایگاه‌داران ایجاد کند.

مخالفت جدی با انتقال سهمیه سوخت به کارت بانکی

یکی از محورهای اصلی اظهارات نخعی، شفاف‌سازی درباره تفاوت طرح شناسه‌دار کردن تراکنش‌ها با ایده انتقال سهمیه سوخت به کارت بانکی است. او با اشاره به اینکه برخی افراد این دو موضوع را با یکدیگر اشتباه می‌گیرند، تصریح کرد که این دو کاملاً متفاوت هستند و نباید انتظار داشت که با اجرای طرح شناسه‌دار، سهمیه سوخت به کارت‌های بانکی منتقل شود. نخعی همچنین به صراحت اعلام کرد که با انتقال سهمیه سوخت به کارت بانکی مخالف است و معتقد است چنین اقدامی می‌تواند آسیب‌های جدی به کشور وارد کند. به گفته او، این مخالفت نه از سر مخالفت با شفاف‌سازی، بلکه به دلیل پیامدهای منفی احتمالی مانند افزایش سوءاستفاده‌ها، پیچیدگی‌های بانکی و کاهش کنترل دولت بر توزیع سوخت است. بنابراین، نماینده مجلس بر ضرورت تفکیک این دو مقوله تأکید دارد تا افکار عمومی و مسئولان اجرایی دچار سردرگمی نشوند.

دو ایراد اساسی که باید برطرف شود

نخعی در ادامه ارزیابی خود، به دو نکته کلیدی اشاره کرد که به باور او باید در طرح شناسه‌دار کردن تراکنش‌های سوخت مورد توجه جدی قرار گیرند. نخست، افزایش سقف تراکنش‌ها برای هر کارت آزاد است تا مردم مجبور نباشند برای دریافت مقدار بیشتری سوخت، چندین بار در صف جایگاه‌ها معطل شوند. او توضیح داد که در حال حاضر بسیاری از رانندگان به دلیل محدودیت سقف تراکنش، ناچارند چند بار کارت خود را در دستگاه کارت‌خوان جایگاه بکشند یا از کارت‌های متعدد استفاده کنند که این خود زمینه‌ساز صف‌های طولانی و نارضایتی عمومی شده است. دومین ایراد، تأخیر در ارسال کد پیامکی به کاربران پس از انجام تراکنش است. به گفته نخعی، این تأخیر نه تنها باعث سردرگمی کاربران می‌شود، بلکه امکان سوءاستفاده را نیز افزایش می‌دهد، زیرا ممکن است تراکنشی انجام شود اما کد تأیید آن دیرتر برسد و فرد نتواند صحت آن را به موقع بررسی کند. او ابراز امیدواری کرد که با بهبود زیرساخت‌های مخابراتی و هماهنگی بیشتر میان سامانه‌های بانکی و جایگاه‌داری، این مشکلات به حداقل برسد.

اهمیت طرح و پیامدهای آینده آن برای بازار سوخت

طرح شناسه‌دار کردن تراکنش‌های سوخت در واقع بخشی از تلاش گسترده‌تر دولت برای مبارزه با قاچاق سوخت است که سال‌هاست به عنوان یکی از معضلات جدی اقتصاد کشور مطرح می‌شود. بر اساس آمارهای رسمی، روزانه میلیون‌ها لیتر سوخت یارانه‌ای از مسیرهای غیرقانونی به خارج از کشور قاچاق می‌شود که این امر هم به اقتصاد ملی ضربه می‌زند و هم باعث کاهش منابع سوخت برای مصرف‌کنندگان داخلی می‌شود. کارشناسان معتقدند که شناسه‌دار کردن تراکنش‌ها می‌تواند با ایجاد یک بانک اطلاعاتی دقیق از نحوه توزیع سوخت، امکان ردیابی تخلفات را فراهم کند و به تدریج زمینه‌های قاچاق را از بین ببرد. با این حال، تجربه طرح‌های مشابه در سال‌های گذشته نشان داده است که بدون فرهنگ‌سازی، آموزش عمومی و تقویت زیرساخت‌های فنی، حتی بهترین ایده‌ها نیز می‌توانند در عمل با شکست مواجه شوند. از این رو، نمایندگانی مانند نخعی بر ضرورت اصلاح تدریجی و مشارکت مردمی تأکید دارند تا طرح شناسه‌دار کردن به سرنوشت برخی طرح‌های نیمه‌کاره قبلی دچار نشود. در مجموع، اگرچه ارزیابی کلی نخعی از این طرح مثبت است، اما او و بسیاری از کارشناسان بر این باورند که اجرای موفق آن نیازمند رفع سریع ایرادات، افزایش سقف تراکنش‌ها، رفع تأخیر پیامک‌ها و در نهایت هماهنگی کامل میان نهادهای مسئول است.