راز سکوت آمار مهاجرت پزشکان؛ چرا ۱۰ هزار متخصص ایرانی آرام و بی‌صدا رفتند؟
به گزارش تیترستان؛ بر اساس اعلام رئیس دفتر ارتباط با دانش‌آموختگان دانشگاه علوم پزشکی تهران، بیش از ۱۰ هزار نفر از فارغ‌التحصیلان این دانشگاه در سال‌های گذشته به خارج از کشور مهاجرت کرده‌اند. این آمار برآوردی که نشان‌دهنده خروج گسترده سرمایه انسانی از نظام سلامت کشور است، بار دیگر زنگ خطر را برای مسئولان به صدا درآورده است. سید منصور گتمیری با اشاره به قدمت ۹۳ ساله دانشگاه علوم پزشکی تهران اظهار داشت که تاکنون بیش از ۱۵۰ هزار نفر از این دانشگاه فارغ‌التحصیل شده‌اند، اما تنها ۶۰ تا ۶۵ هزار رکورد از آن‌ها در سامانه‌های ارتباطی دفتر ثبت شده است. وی افزود که بیشتر مهاجرت‌کنندگان در رشته‌های پزشکی، دندانپزشکی و داروسازی تحصیل کرده‌اند و مقصد اصلی آن‌ها کشورهای آمریکا و اروپای غربی بوده است. این مقام مسئول تأکید کرد که کاهش آهنگ مهاجرت در سال‌های اخیر لزوماً به معنای افزایش انگیزه ماندن در کشور نیست و می‌تواند ناشی از سخت‌گیری بیشتر کشورهای مقصد باشد.
مهاجرت نخبگان پزشکی؛ از رتبه‌های برتر تا پرستاران
گتمیری در تشریح الگوی مهاجرت دانش‌آموختگان دانشگاه علوم پزشکی تهران گفت که این پدیده بیشتر پس از پایان دوره‌های تحصیلی، به‌ویژه در مقاطع کارشناسی ارشد و دکترای حرفه‌ای، رخ می‌دهد. به گفته وی، دانشجویانی که رتبه‌های برتر دارند یا در حوزه پژوهش و انتشار مقالات علمی توانمندی خود را نشان داده‌اند، سوابق علمی قابل ارائه‌تری دارند و بیشتر در معرض جذب دانشگاه‌های معتبر خارجی قرار می‌گیرند. این امر باعث می‌شود که نخبگان نظام سلامت بیش از سایرین اقدام به مهاجرت کنند. همچنین در سال‌های اخیر، رشته پرستاری نیز به دلیل پذیرش آسان‌تر مدارک و فراهم بودن امکان فعالیت حرفه‌ای در برخی کشورهای مقصد، به یکی از مسیرهای پرطرفدار مهاجرت تبدیل شده است. رئیس دفتر ارتباط با دانش‌آموختگان تأکید کرد که مهاجرت در سنین پایین‌تر و پیش از ورود به دانشگاه دشواری‌های بیشتری دارد، اما پس از فارغ‌التحصیلی، تمایل به ادامه تحصیل یا کار در خارج از کشور به‌طور چشمگیری افزایش می‌یابد.
وی با اشاره به هزینه‌های سنگین تربیت نیروی متخصص در کشور خاطرنشان کرد که برای آموزش هر دانشجو در رشته‌های مختلف پزشکی، دندانپزشکی و داروسازی، سرمایه‌گذاری قابل‌توجهی از نظر مالی و اقتصادی صورت می‌گیرد. با این حال، بخشی از این نیروهای آموزش‌دیده پس از فارغ‌التحصیلی راهی کشورهای دیگر می‌شوند و کشورهای مقصد از تخصص آنان بهره‌مند می‌شوند. گتمیری افزود که برخی از این افراد هزینه‌های تعهدات خود را به دولت پرداخت می‌کنند و سپس مهاجرت می‌کنند، در حالی که برخی دیگر پس از انجام تعهدات خدمت، کشور را ترک می‌کنند. به گفته وی، صرف تربیت نیروی متخصص برای حفظ این سرمایه انسانی کافی نیست و باید برای تقویت انگیزه ماندن و بازگشت دانش‌آموختگان نیز برنامه‌ریزی جدی صورت گیرد.
کاهش آهنگ مهاجرت؛ واقعیت یا سرابی از سخت‌گیری کشورهای مقصد؟
رئیس دفتر ارتباط با دانش‌آموختگان دانشگاه علوم پزشکی تهران با اشاره به تغییرات روند مهاجرت در سال‌های اخیر اظهار داشت که اگرچه همچنان تمایل به مهاجرت وجود دارد، اما آهنگ آن نسبت به برخی سال‌های گذشته کاهش یافته است. با این حال، وی هشدار داد که این کاهش لزوماً به معنای افزایش جذابیت ماندن در کشور نیست و بخشی از آن می‌تواند ناشی از سخت‌گیری بیشتر کشورهای مقصد در پذیرش نیروهای متخصص باشد. گتمیری تصریح کرد که هر اندازه شرایط رفاهی و امکاناتی که فرد پس از مهاجرت به آن دسترسی پیدا می‌کند مناسب‌تر باشد، احتمال ماندن او در کشور مقصد نیز افزایش می‌یابد. در مقابل، هرچه بتوان انگیزه‌ها و جذابیت‌های داخل کشور را تقویت کرد، زمینه بازگشت دانش‌آموختگان پس از پایان دوره‌های تحصیلی و تخصصی بیشتر فراهم می‌شود. وی تأکید کرد که بدون بهبود شرایط علمی، حرفه‌ای و رفاهی، نمی‌توان به حفظ نیروهای متخصص امیدوار بود.
این هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی تهران با اشاره به تفاوت انگیزه‌های کشورهای مختلف برای جذب نیروهای متخصص گفت که برخی کشورهای منطقه با ارائه پیشنهادهای مالی جذاب، بخشی از نیروهای متخصص ایرانی را جذب می‌کنند. اما دانشگاه‌ها و مراکز علمی معتبر در سطح بین‌المللی، علاوه بر شرایط مالی، با فراهم کردن فرصت‌های علمی و پژوهشی و امکانات حرفه‌ای، به دنبال جذب افراد توانمند هستند. گتمیری افزود که گاهی همین فرصت‌ها در تصمیم افراد برای ماندن در کشور مقصد نقش تعیین‌کننده دارد. وی در پاسخ به پرسشی درباره تعداد دقیق فارغ‌التحصیلان مهاجرت‌کرده توضیح داد که آمار رسمی در اختیار نهادهای مرتبط مانند وزارت بهداشت، سازمان نظام پزشکی و سازمان نظام پرستاری است و دفتر ارتباط با دانش‌آموختگان آمار دقیق و رسمی در این زمینه ندارد. با این حال، برآورد اولیه از حضور بیش از ۱۰ هزار نفر از دانش‌آموختگان دانشگاه در خارج از کشور حکایت دارد که در میان رشته‌های مختلف، پزشکی در صدر قرار دارد.
پیامدهای خروج سرمایه انسانی از نظام سلامت؛ از افت کیفیت تا وابستگی
مهاجرت گسترده فارغ‌التحصیلان دانشگاه علوم پزشکی تهران و سایر دانشگاه‌های علوم پزشکی کشور، پیامدهای متعددی برای نظام سلامت به همراه دارد. از یک سو، کاهش تعداد پزشکان، دندانپزشکان و داروسازان متخصص می‌تواند به کمبود نیروی انسانی در بیمارستان‌ها و مراکز درمانی منجر شود و کیفیت خدمات بهداشتی و درمانی را تحت تأثیر قرار دهد. از سوی دیگر، خروج نخبگان علمی و پژوهشی، ظرفیت تولید علم و فناوری در حوزه سلامت را تضعیف می‌کند و کشور را در مسیر توسعه پایدار با چالش جدی مواجه می‌سازد. علاوه بر این، هزینه‌های سنگین تربیت این نیروها از بودجه عمومی کشور صرف شده است و مهاجرت آن‌ها به معنای از دست رفتن سرمایه‌گذاری کلان در آموزش عالی سلامت است. کارشناسان معتقدند که اگر روند مهاجرت کنترل نشود، در آینده‌ای نه‌چندان دور، نظام سلامت کشور با بحران جدی کمبود متخصص مواجه خواهد شد.
با این حال، گتمیری تأکید کرد که هرچند مهاجرت گسترده دانش‌آموختگان را نمی‌توان اتفاقی خوشایند دانست، اما برخی از این افراد در سطح علمی برجسته‌ای فعالیت می‌کنند و می‌توانند برای دانشگاه و کشور مایه افتخار باشند. از این رو، باید ارتباط با این افراد حفظ شود و رفت‌وآمد علمی و حرفه‌ای آنان به کشور تسهیل گردد تا امکان استفاده از ظرفیت‌های علمی و تخصصی آن‌ها نیز فراهم شود. وی پیشنهاد کرد که با ایجاد شرایط مناسب برای بازگشت دانش‌آموختگان، از جمله فراهم کردن فرصت‌های شغلی جذاب، حمایت از پروژه‌های تحقیقاتی و بهبود وضعیت رفاهی، می‌توان بخشی از این نیروها را به کشور بازگرداند. در نهایت، به نظر می‌رسد که حل مسئله مهاجرت نخبگان پزشکی نیازمند عزم ملی و برنامه‌ریزی بلندمدت در حوزه‌های آموزش، اشتغال و رفاه است تا بتوان از خروج سرمایه انسانی ارزشمند کشور جلوگیری کرد.
در حال بارگذاری نظرات...