دو چهره دیپلماتیک در راه تهران؛ میانجی‌گری با اهداف متفاوت یا پیام‌های پنهان؟
به گزارش تیترستان؛ در شرایطی که تنش‌ها در خاورمیانه هر روز ابعاد تازه‌ای به خود می‌گیرد، خبر سفر سرگئی لاوروف، وزیر خارجه روسیه به تهران و گمانه‌زنی درباره سفر احتمالی عاصم منیر، فرمانده ارتش پاکستان، به پایتخت ایران، توجه تحلیلگران را به خود جلب کرده است. سخنگوی وزارت خارجه روسیه اعلام کرده که لاوروف در این سفر با مسعود پزشکیان و عباس عراقچی دیدار خواهد کرد و محور اصلی گفتگوها، وضعیت پیرامون ایران و اقدامات مسکو برای کاهش تنش‌ها خواهد بود. این در حالی است که منابع خبری از احتمال سفر عاصم منیر به تهران در هفته جاری خبر داده‌اند، هرچند هنوز مقامات پاکستانی یا ایرانی این خبر را رسماً تأیید نکرده‌اند. به نظر می‌رسد با گذر زمان، اوضاع در خاورمیانه از آنچه که طی هفته‌های قبل بوده حساس‌تر شده است، از یک طرف جنگ بین ایران و آمریکا، آتش زیر خاکستری است که هر لحظه این امکان وجود دارد تا شعله‌ور شده و مانند جنگ ۳۹ روزه، دودش به چشم منطقه برود و از سمت دیگر، حوثی‌ها و عربستان هم به درگیری‌ها خود ادامه می‌دهند.
لاوروف در تهران؛ میانجی‌گری با تمرکز بر کاهش تنش
سفر سرگئی لاوروف به تهران در حالی انجام می‌شود که روسیه تلاش دارد نقش میانجی در مناقشه ایران و آمریکا را برجسته کند. سخنگوی وزارت خارجه روسیه تأکید کرده که این دیدار با تمرکز ویژه بر وضعیت پیرامون ایران و اقداماتی که طرف روسی برای کاهش تنش‌ها انجام می‌دهد، برگزار خواهد شد. این جمله نشان می‌دهد که مسکو خود را در قامت یک بازیگر فعال در عرصه دیپلماسی منطقه معرفی کرده و سعی دارد با استفاده از نفوذ خود، از تشدید بحران جلوگیری کند. در همین راستا، بحث تفاهم پوتین و ترامپ در موضوع سوخت نیز مطرح بوده و احتمال دارد که در دیدارهای اخیر رهبران روسیه و آمریکا، مباحثی درباره ایران نیز مطرح شده باشد. با این حال، مشخص نیست که لاوروف پیام ویژه‌ای از سوی کرملین برای مقامات ایرانی همراه آورده است یا خیر، اما نفس این سفر و اعلام رسمی محوریت آن، نشان‌دهنده اهمیت تحولات ایران برای مسکو است.
از سوی دیگر، روسیه در سال‌های اخیر همواره کوشیده است تا در معادلات امنیتی خاورمیانه نقش آفرینی کند و با توجه به روابط نزدیکش با ایران، می‌تواند در انتقال پیام‌ها میان تهران و واشنگتن مؤثر باشد. البته نباید فراموش کرد که مسکو خود درگیر جنگ اوکراین است و شاید به دنبال آن باشد که با میانجی‌گری در بحران ایران و آمریکا، از فشارهای غرب بر خود بکاهد. به هر ترتیب، سفر لاوروف به تهران را می‌توان تلاشی در جهت آزمون دیپلماسی روسیه در یکی از حساس‌ترین برهه‌های تاریخ معاصر منطقه دانست. آنچه مسلم است، مقامات ایرانی نیز از این فرصت برای تبیین مواضع خود و جلب حمایت‌های بین‌المللی بهره خواهند برد.
عاصم منیر و مأموریتی متفاوت از گذشته؟
در حالی که سفر لاوروف قطعی است، گمانه‌زنی درباره سفر احتمالی عاصم منیر، فرمانده ارتش پاکستان، به تهران فضای متفاوتی را ایجاد کرده است. منابع خبری مدعی شده‌اند که این سفر ممکن است در هفته جاری انجام شود، اما هنوز هیچ مقام رسمی آن را تأیید نکرده است. نکته حائز اهمیت آن است که این سفر احتمالی می‌تواند با سفرهای قبلی عاصم منیر تفاوت آشکار داشته باشد و دستور کار متفاوتی را دنبال کند. پیش از این، فرمانده ارتش پاکستان در سفر به تهران عمدتاً بر موضوعات دوجانبه و همکاری‌های مرزی تمرکز داشت، اما اکنون به نظر می‌رسد که موضوع اصلی، نه میانجی‌گری بین ایران و آمریکا، بلکه تحولات یمن و درگیری‌های حوثی‌ها و عربستان باشد. پاکستان به عنوان یکی از اعضای پیمان مکه، ممکن است پیامی از سوی ریاض برای تهران آورده یا درخواستی را درباره نقش ایران در کاهش تنش‌ها با حوثی‌ها مطرح کند. این در حالی است که طی ۴۸ ساعت گذشته بحث پیرامون اعزام نیرو از سمت مصر به عربستان نیز مطرح شده و تا حدود زیادی می‌توان این اعزام را قطعی دانست.
بنابراین، سفر احتمالی عاصم منیر به تهران را باید در چارچوب تحولات جنوب خلیج فارس و فعال شدن پیمان مکه تحلیل کرد. پاکستان و ترکیه به عنوان متحدان عربستان ممکن است به زودی به صورت رسمی برای دفاع از این کشور وارد عمل شوند و این موضوع می‌تواند معادلات منطقه را پیچیده‌تر کند. در چنین شرایطی، ایران به عنوان یکی از بازیگران تأثیرگذار در یمن، نقش کلیدی در هرگونه آتش‌بس یا تشدید درگیری‌ها دارد. از این رو، سفر فرمانده ارتش پاکستان به تهران می‌تواند حامل پیام‌های محرمانه از سوی عربستان و هم‌پیمانانش باشد. البته مقامات ایرانی نیز احتمالاً از این فرصت برای تأکید بر مواضع خود در قبال بحران یمن و لزوم توقف جنگ استفاده خواهند کرد.
میانجی‌گری چندلایه؛ از قطر و عمان تا روسیه و پاکستان
با نگاهی به تحولات اخیر، می‌توان دریافت که میانجی‌گری در منطقه به یک پدیده چندلایه تبدیل شده است. یعقوب رضازاده، نماینده مجلس، در روزهای اخیر اعلام کرده که قطر و عمان در بحث مذاکرات بین ایران و آمریکا فعال هستند و نامی از پاکستان در این میان نیست. این جمله نشان می‌دهد که در میانجی‌گری بین تهران و واشنگتن، نوعی تقسیم نقش صورت گرفته است. به نظر می‌رسد نقش عمان بیش از میانجی‌گری در موضوعات کلان، بر تفاهم درباره تنگه هرمز و امنیت آبراهه‌ها متمرکز باشد، در حالی که قطر ضلع اصلی میانجی‌گری در موضوع هسته‌ای و گفتگوهای راهبردی ایران و آمریکا محسوب می‌شود. در همین حال، روسیه نیز با سفر لاوروف به تهران تلاش می‌کند تا سهم خود را در این معادلات افزایش دهد. بنابراین، می‌توان انتظار داشت که در آینده نزدیک، شاهد رقابت میان بازیگران منطقه‌ای و فرامنطقه‌ای برای ایفای نقش میانجی در بحران‌های خاورمیانه باشیم.
از سوی دیگر، سفر احتمالی عاصم منیر به تهران نشان می‌دهد که پاکستان نیز به دنبال ایفای نقشی مستقل در تحولات منطقه است. این کشور به دلیل روابط نزدیک با عربستان و همچنین همسایگی با ایران، می‌تواند در انتقال پیام‌ها و کاهش تنش‌ها مؤثر باشد. با این حال، به نظر می‌رسد که هدف اصلی سفر او نه میانجی‌گری بین ایران و آمریکا، بلکه رایزنی درباره بحران یمن و جلوگیری از گسترش جنگ به سایر نقاط منطقه باشد. در مجموع، آنچه مسلم است، این است که تهران در هفته‌های آینده میزبان دیپلمات‌های متعددی خواهد بود و این امر نشان‌دهنده اهمیت راهبردی ایران در معادلات امنیتی خاورمیانه است. باید دید که نتیجه این دیدارها چه تأثیری بر روند تحولات منطقه خواهد گذاشت و آیا می‌تواند به کاهش تنش‌ها کمک کند یا خیر.
در حال بارگذاری نظرات...