دیپلماسی پرتنش در جنوب شرق آسیا؛ چرا مانیل سفیر پکن را به وزارت خارجه کشاند؟
به گزارش تیترستان؛ وزارت امور خارجه فیلیپین امروز در اقدامی کم‌سابقه سفیر چین در مانیل را احضار کرد تا به اظهاراتی که آن را «تحریک‌آمیز و غیرقابل قبول» خوانده است، اعتراض رسمی خود را اعلام کند. مقامات فیلیپینی می‌گویند این اظهارات حاوی تهدید جدی استفاده از زور بوده و از خطوط قرمز دیپلماتیک عبور کرده است. این احضار نشان‌دهنده افزایش تنش میان دو کشور بر سر اختلافات دریایی در دریای جنوبی چین است. مانیل در ماه‌های اخیر بارها نسبت به رفتار تهاجمی شناورهای چینی در آب‌های مورد مناقشه هشدار داده و این بار لحن دیپلماتیک را کنار گذاشته است. کارشناسان معتقدند این اقدام می‌تواند آغازی برای بازتعریف روابط دوجانبه باشد.
واکنش تند مانیل به اظهارات جنجالی سفیر چین
وزارت امور خارجه فیلیپین در بیانیه‌ای مطبوعاتی اعلام کرد که سفیر چین را برای ارائه توضیحات درباره اظهارات اخیرش فراخوانده است. به گفته مقامات مانیل، این اظهارات نه تنها با عرف دیپلماتیک سازگار نیست، بلکه به مثابه تهدید مستقیم علیه حاکمیت ملی فیلیپین تلقی می‌شود. در این بیانیه تأکید شده که چنین لحنی در روابط بین‌المللی پذیرفتنی نیست و فیلیپین حق دارد از تمام ابزارهای دیپلماتیک برای حفظ منافع خود استفاده کند. این نخستین بار نیست که مانیل سفیر چین را احضار می‌کند، اما این بار لحن بیانیه تندتر از گذشته بوده است. ناظران می‌گویند احضار سفیر در ساعات پایانی روز و بدون اعلام قبلی، نشان از عزم جدی دولت فیلیپین برای تغییر معادلات دارد.
سفیر چین در مانیل پیش از این در مصاحبه‌ای تلویزیونی گفته بود که کشورش در دفاع از تمامیت ارضی خود تردید نخواهد کرد و در صورت لزوم از زور استفاده می‌کند. این اظهارات خشم مقامات فیلیپینی را برانگیخت و وزیر خارجه این کشور را وادار کرد تا در یک کنفرانس خبری، پاسخ تندی به دیپلمات چینی بدهد. وزارت خارجه فیلیپین در ادامه از سفیر چین خواسته است تا هرچه سریع‌تر توضیح دهد که آیا این اظهارات موضع رسمی پکن است یا نظر شخصی او. به گفته تحلیلگران، این احضار می‌تواند به کاهش سطح روابط دیپلماتیک دو کشور منجر شود، هرچند که مقامات فیلیپینی بر ادامه کانال‌های گفتگو تأکید دارند. در همین حال، رسانه‌های دولتی چین تاکنون واکنشی به این احضار نشان نداده‌اند.
پیشینه تنش‌های دریایی و اختلافات ارضی
اختلافات میان فیلیپین و چین بر سر حاکمیت جزایر و صخره‌های دریای جنوبی چین سال‌هاست که به یکی از کانون‌های تنش در منطقه تبدیل شده است. فیلیپین که در سال ۲۰۱۶ در دادگاه داوری لاهه علیه چین به پیروزی رسید، همواره پکن را به نادیده گرفتن این حکم متهم کرده است. در ماه‌های اخیر، گزارش‌های متعددی از برخورد شناورهای گارد ساحلی چین با قایق‌های فیلیپینی در نزدیکی صخره‌های مورد مناقشه منتشر شده است. مانیل این اقدامات را «تجاوز به آب‌های سرزمینی» خود می‌داند و از جامعه بین‌المللی خواسته است تا فشار بیشتری بر پکن وارد کند. این تنش‌ها در حالی ادامه دارد که دو کشور در گذشته تلاش کرده‌اند از طریق مکانیزم‌های دوجانبه، اختلافات را مدیریت کنند.
اظهارات تهدیدآمیز سفیر چین در شرایطی مطرح می‌شود که فیلیپین اخیراً میزبان رزمایش‌های مشترک با آمریکا و استرالیا بوده است. پکن این رزمایش‌ها را «تحریک‌آمیز» خوانده و هشدار داده است که حضور نیروهای خارجی در منطقه، ثبات را به خطر می‌اندازد. از سوی دیگر، فیلیپین با تکیه بر توافقنامه دفاعی متقابل با آمریکا، تلاش کرده است تا توان بازدارندگی خود را در برابر چین افزایش دهد. به عقیده کارشناسان امنیتی، این احضار سفیر نشان می‌دهد که مانیل دیگر حاضر نیست تهدیدهای لفظی را نادیده بگیرد و می‌خواهد با استفاده از ابزارهای دیپلماتیک، هزینه‌های چنین اظهاراتی را برای پکن بالا ببرد. با این حال، برخی تحلیلگران هشدار می‌دهند که تشدید تنش‌ها می‌تواند به درگیری‌های ناخواسته در دریا منجر شود.
پیامدهای احتمالی و آینده روابط دوجانبه
احضار سفیر چین توسط فیلیپین را می‌توان نقطه عطفی در روابط پرتنش دو کشور در دوره ریاست‌جمهوری فردیناند مارکوس جونیور دانست. از زمان روی کار آمدن او، مانیل سیاست خارجی خود را به سمت نزدیکی بیشتر با آمریکا و متحدان غربی تغییر داده و در مقابل، پکن را با لحنی قاطع‌تر خطاب قرار داده است. این تغییر رویکرد باعث شده تا چین بارها فیلیپین را به «باج‌خواهی» از قدرت‌های خارجی متهم کند. اکنون با احضار سفیر، دو کشور در آستانه یک بحران دیپلماتیک تمام‌عیار قرار گرفته‌اند. به گفته منابع خبری، ممکن است فیلیپین در گام بعدی، سطح نمایندگی دیپلماتیک خود در پکن را کاهش دهد یا سفیر خود را برای مشورت فراخواند. در سوی دیگر، پکن ممکن است با اقدامات تلافی‌جویانه مانند محدود کردن واردات محصولات فیلیپینی یا افزایش حضور نظامی در آب‌های مورد مناقشه پاسخ دهد.
در سطح منطقه‌ای نیز این تحول می‌تواند بر مذاکرات جاری برای تدوین «قانون رفتار در دریای جنوبی چین» تأثیر منفی بگذارد. کشورهای عضو آسه‌آن که پیش از این امیدوار بودند تا پایان سال به توافقی اولیه دست یابند، اکنون با موانع جدیدی روبرو شده‌اند. فیلیپین به عنوان یکی از اعضای فعال آسه‌آن، خواستار موضع مشترک این اتحادیه در قبال چین است، اما برخی کشورها مانند کامبوج و لائوس تمایلی به تقابل علنی با پکن ندارند. از سوی دیگر، آمریکا و ژاپن که متحدان نزدیک فیلیپین هستند، احتمالاً از این اقدام مانیل استقبال خواهند کرد و ممکن است حمایت‌های دیپلماتیک و نظامی خود را افزایش دهند. در نهایت، آنچه مسلم است این است که روابط چین و فیلیپین وارد مرحله حساس و پرریسکی شده و هرگونه اشتباه محاسباتی می‌تواند به تنش‌های گسترده‌تر در جنوب شرق آسیا دامن بزند.
در حال بارگذاری نظرات...