تماس پنهانی پاریس و ریاض؛ آیا معادله بحران‌های خاورمیانه در حال تغییر است؟
به گزارش تیترستان؛ در تحولی دیپلماتیک که تحلیلگران آن را نشانه‌ای از بازآرایی مواضع قدرت‌های غربی و عربی در قبال تحولات منطقه می‌دانند، وزیران خارجه عربستان سعودی و فرانسه در تماسی تلفنی، حمایت مشترک خود را از تلاش‌های دیپلماتیک برای دستیابی به راه‌حل‌های جامع و پایدار برای بحران‌های جاری در خاورمیانه اعلام کردند. این رایزنی که جزئیات کمی از آن منتشر شده، در شرایطی انجام می‌شود که منطقه درگیر مجموعه‌ای از تنش‌های پیچیده از جمله جنگ غزه، بحران لبنان، ناآرامی‌های سوریه و پرونده هسته‌ای ایران است. ناظران معتقدند این تماس می‌تواند مقدمه‌ای برای هماهنگی بیشتر دو کشور در قبال ابتکارات صلح باشد، هرچند مقامات دو طرف از افشای محتوای دقیق گفتگوها خودداری کرده‌اند.
جزئیات تماس ریاض و پاریس؛ آنچه می‌دانیم و آنچه پنهان مانده
بر اساس بیانیه‌های رسمی منتشرشده، فیصل بن فرحان، وزیر خارجه عربستان، و کاترین کولونا، همتای فرانسوی او، در این گفتگوی تلفنی بر ضرورت همکاری بین‌المللی برای کاهش تنش‌ها و جلوگیری از گسترش درگیری‌ها تأکید کرده‌اند. دو طرف ضمن بررسی آخرین تحولات میدانی در نوار غزه و لبنان، بر لزوم آتش‌بس فوری و ارسال کمک‌های انسانی بدون مانع به غیرنظامیان تأکید نمودند. همچنین گفته می‌شود بخشی از این گفتگو به بررسی راه‌های احیای روند صلح خاورمیانه و تشکیل کشور مستقل فلسطینی اختصاص داشته است. با این حال، هیچ یک از دو طرف به طور صریح به پرونده هسته‌ای ایران یا روابط با سوریه اشاره نکرده‌اند، موضوعی که گمانه‌زنی رسانه‌ها را درباره وجود دستور کار پنهان افزایش داده است.
منابع دیپلماتیک در پاریس به تیترستان گفتند که این تماس در چارچوب رایزنی‌های دوره‌ای فرانسه با کشورهای کلیدی خلیج فارس انجام شده و قرار است در هفته‌های آینده، نشست مشترکی در سطح کارشناسان ارشد در ریاض برگزار شود. هدف از این نشست، تدوین چارچوبی عملیاتی برای اجرای طرح‌های بشردوستانه و اعتمادسازی میان بازیگران منطقه‌ای عنوان شده است. در سوی دیگر، رسانه‌های سعودی از این تماس به عنوان نشانه‌ای از «نگاه متوازن» ریاض به شرق و غرب یاد کرده و آن را در راستای سیاست خارجی فعال ولیعهد سعودی ارزیابی کرده‌اند. به نظر می‌رسد عربستان می‌کوشد با تکیه بر مشارکت‌های چندجانبه، نقش میانجیگری خود را در بحران‌های منطقه تثبیت کند.
واکنش‌ها و تحلیل‌ها؛ آیا این تماس آغازگر فصل تازه‌ای در دیپلماسی منطقه است؟
کارشناسان مسائل خاورمیانه معتقدند که هم‌زمانی این رایزنی با سفر اخیر وزیر خارجه فرانسه به اسرائیل و لبنان، نشان‌دهنده تلاش پاریس برای ایفای نقشی پررنگ‌تر در معادلات امنیتی منطقه است. فرانسه به عنوان یکی از اعضای دائمی شورای امنیت سازمان ملل و دارای روابط تاریخی با لبنان و برخی کشورهای عربی، می‌تواند پل ارتباطی میان طرف‌های متخاصم باشد. از سوی دیگر، عربستان سعودی به عنوان قدرت اقتصادی و سیاسی جهان عرب، در سال‌های اخیر با میانجیگری در پرونده‌های یمن و اوکراین، توانایی دیپلماتیک خود را به رخ کشیده است. بنابراین، اتحاد راهبردی این دو کشور می‌تواند موازنه قدرت در منطقه را به سمت راه‌حل‌های سیاسی سوق دهد، هرچند برخی تحلیلگران با توجه به عمق اختلافات موجود، نسبت به اثربخشی فوری این تلاش‌ها تردید دارند.
واکنش‌های اولیه به این خبر در محافل رسانه‌ای و سیاسی متفاوت بوده است. برخی رسانه‌های غربی آن را «گامی مثبت در جهت هماهنگی غرب و عربستان» توصیف کرده‌اند، در حالی که منتقدان سیاست خارجی فرانسه، دولت ماکرون را به «دوباره‌گویی در قبال بحران‌های منطقه» متهم کرده و خواستار اقدام عملی به جای بیانیه‌های دیپلماتیک شده‌اند. در داخل ایران نیز برخی تحلیلگران نزدیک به دولت، این تماس را بخشی از تلاش‌های غرب برای «مهندسی مجدد نظم منطقه‌ای» بدون حضور ایران ارزیابی کرده و نسبت به پیامدهای آن هشدار داده‌اند. با این حال، هیچ مقام ایرانی به طور رسمی به این خبر واکنش نشان نداده است. به نظر می‌رسد فضای بین‌المللی برای همکاری‌های چندجانبه در خاورمیانه در حال تغییر است و بازیگران سنتی و جدید در تلاش برای یافتن جایگاه خود در نظم پس از بحران هستند.
پیشینه و پیامدهای احتمالی؛ چرا این تماس در این برهه حساس اهمیت دارد؟
برای درک اهمیت این تماس، باید به پیشینه روابط عربستان و فرانسه و همچنین تحولات اخیر منطقه نگاهی انداخت. پاریس همواره یکی از شرکای تجاری و امنیتی ریاض بوده و در سال‌های اخیر، با وجود انتقادهای حقوق‌بشری، روابط خود را با عربستان گسترش داده است. از سوی دیگر، عربستان پس از سال‌ها تنش با غرب به دلیل پرونده قتل خاشقجی، در دوره جدید سیاست خارجی خود را بر تنش‌زدایی و تنوع بخشیدن به شرکای بین‌المللی متمرکز کرده است. این تماس در زمانی انجام می‌شود که جنگ غزه و خطر گسترش آن به لبنان، منطقه را در آستانه یک درگیری فراگیر قرار داده است. بنابراین، هرگونه هماهنگی میان قدرت‌های غربی و عربی می‌تواند در کاهش تنش‌ها نقش داشته باشد، اما سؤال اصلی این است که آیا این رایزنی‌ها به اقدامات عملی و ملموس منجر خواهد شد یا در سطح بیانیه‌های دیپلماتیک باقی می‌ماند.
پیامدهای احتمالی این تماس را می‌توان در سه سطح بررسی کرد: نخست، سطح دوجانبه که ممکن است به امضای توافق‌های همکاری در زمینه‌های انرژی، سرمایه‌گذاری و فناوری میان دو کشور منجر شود. دوم، سطح منطقه‌ای که احتمال دارد فرانسه و عربستان ابتکار عمل مشترکی برای آتش‌بس در غزه و تشکیل دولت فلسطینی ارائه دهند. سوم، سطح بین‌المللی که می‌تواند بر روند تصمیم‌گیری در شورای امنیت و مجمع عمومی سازمان ملل تأثیر بگذارد. با این حال، بدون همراهی دیگر قدرت‌های جهانی مانند آمریکا، چین و روسیه و همچنین بازیگران کلیدی منطقه‌ای مانند ایران، ترکیه و مصر، هرگونه راه‌حل جامع بعید به نظر می‌رسد. از این رو، ناظران این تماس را بیشتر یک «گام مقدماتی» در مسیری طولانی و پیچیده می‌دانند که نتیجه آن در هاله‌ای از ابهام قرار دارد.
در حال بارگذاری نظرات...