دیدار محرمانه لاوروف در تهران؛ پشت پرده توافقی که قرار است در سفر مسکو رو شود
به گزارش تیترستان؛ در عصر دوشنبه ۲۷ مهرماه ۱۴۰۵، سرگئی لاوروف وزیر امور خارجه روسیه در سفری از پیش اعلام نشده وارد تهران شد و با مسعود پزشکیان رئیس‌جمهور اسلامی ایران دیدار و گفت‌وگو کرد. این دیدار که در فضایی کاملاً دیپلماتیک و با محوریت بررسی مناسبات دوجانبه و تحولات منطقه‌ای برگزار شد، به گفته ناظران، نشانه‌ای از عمق راهبردی روابط تهران و مسکو در شرایط حساس کنونی است. رئیس‌جمهور در این دیدار با تأکید بر ضرورت تسریع در اجرای توافقات پیشین، تقویت همکاری‌ها در حوزه‌های انرژی، حمل‌ونقل، تجارت و نیروگاهی را از اولویت‌های اصلی روابط دو کشور برشمرد و خواستار ورود این توافقات به مرحله عملیاتی شد. پزشکیان همچنین با اشاره به دیدارها و تماس‌های اخیر خود با ولادیمیر پوتین، از برنامه‌ریزی برای سفری آتی به مسکو خبر داد که قرار است در جریان آن، زمینه‌های لازم برای پیشبرد عملی تفاهمات و دستیابی به نتایج ملموس فراهم شود. این در حالی است که لاوروف نیز در این دیدار گزارشی از رایزنی‌های خود با مقامات عالی‌رتبه ایرانی ارائه کرد و بر اراده مسکو برای تعمیق همکاری‌ها در حوزه‌های نفت و گاز، ارتباطات، رسانه، فرهنگی و حمل‌ونقل تأکید نمود.
محورهای پنهان توافقات تهران و مسکو؛ از انرژی تا کریدورهای ترانزیتی
در این دیدار، رئیس‌جمهور با اشاره به تفاهمات حاصل‌شده در حوزه دریای خزر و همکاری‌های تجاری، این توافقات را زمینه‌ای مناسب برای تعمیق تعاملات اقتصادی و منطقه‌ای دانست و ابراز امیدواری کرد که در سفر آتی به روسیه، توافقات دو کشور در حوزه‌های انرژی، حمل‌ونقل و همکاری‌های نیروگاهی با تمرکز بر الزامات اجرایی، سازوکارهای عملیاتی و زمان‌بندی مشخص، وارد مرحله اجرا و بهره‌برداری شود. به نظر می‌رسد یکی از محورهای کلیدی این توافقات، توسعه کریدور شمال-جنوب و افزایش تبادلات تجاری از طریق دریای خزر باشد که می‌تواند نقش مهمی در دور زدن تحریم‌های غربی ایفا کند. همچنین همکاری در زمینه احداث نیروگاه‌های جدید و توسعه زیرساخت‌های انرژی، از جمله پروژه‌های نفت و گاز، از دیگر موضوعاتی است که در این دیدار مورد تأکید قرار گرفت. لاوروف نیز با اشاره به هم‌پوشانی دیدگاه‌های ایران و روسیه در قبال مسائل بین‌المللی، بر اهمیت تداوم رایزنی‌های دیپلماتیک و استفاده از ظرفیت‌های موجود برای کمک به تقویت صلح و امنیت تأکید کرد و توسعه همکاری‌های ایران و روسیه را عاملی مؤثر در پیشبرد اهداف مشترک و تقویت ثبات در منطقه دانست.
کارشناسان معتقدند که این دیدار در شرایطی انجام می‌شود که دو کشور درگیر فشارهای شدید تحریمی از سوی غرب هستند و تلاش می‌کنند با اتکا به ظرفیت‌های مشترک و بهره‌گیری از سازوکارهای منطقه‌ای و بین‌المللی، نقش مؤثری در تقویت صلح، امنیت پایدار و نظم چندجانبه‌گرا ایفا کنند. پزشکیان در این دیدار با اشاره به پیوندهای تاریخی، فرهنگی و اعتقادی ایران با کشورهای منطقه، بر ضرورت تقویت دیپلماسی همسایگی و گسترش تعاملات سازنده میان کشورهای اسلامی تأکید کرد و گفت که ایران هیچ اختلاف بنیادینی با کشورهای منطقه ندارد و آمادگی دارد مسائل و چالش‌های موجود را از طریق گفت‌وگو و سازوکارهای منطقه‌ای حل‌وفصل کند. این رویکرد می‌تواند به کاهش تنش‌ها در منطقه و ایجاد فضای همکاری بیشتر میان کشورهای اسلامی کمک کند، هرچند که برخی تحلیلگران نسبت به پیامدهای آن بر روابط ایران با کشورهای عربی همسو با غرب تردیدهایی دارند.
پزشکیان و لاوروف در برابر تحولات منطقه‌ای؛ همسویی یا اختلاف نظر پنهان؟
بخش دیگری از این دیدار به تحولات منطقه‌ای و تجاوزات اخیر رژیم صهیونیستی و آمریکا علیه کشورمان اختصاص داشت. رئیس‌جمهور با محکوم کردن به شهادت رساندن رهبر انقلاب، فرماندهان، دانشمندان و دانش‌آموزان و هدف قرار دادن زیرساخت‌های کشور، این اقدامات را مغایر با هیچ منطق و معیار حقوقی و بین‌المللی دانست و تصریح کرد که جمهوری اسلامی ایران نمی‌پذیرد کشوری با اتکا به قدرت و ابزارهای فشار، اراده و خواسته‌های خود را بر دیگر ملت‌ها تحمیل کند. پزشکیان با تأکید بر اینکه ایران خواهان جهانی مبتنی بر احترام متقابل، رعایت حقوق ملت‌ها و چندجانبه‌گرایی است، اظهار داشت که روسیه نیز در این زمینه با ایران دارای دیدگاه‌های مشترک و رویکردی همسو است. وی همچنین با اشاره به حضور نظامی آمریکا در منطقه، استقرار پایگاه‌های نظامی این کشور را عامل افزایش تنش‌ها و بی‌ثباتی دانست و از هرگونه ابتکار و سازوکار مشترک با کشورهای منطقه در حوزه‌های صلح و امنیت استقبال کرد.
لاوروف نیز در این دیدار با اشاره به مذاکرات صورت‌گرفته در جریان سفر خود به تهران، ابعاد مختلف توسعه روابط دوجانبه در حوزه‌های سیاسی، اقتصادی، تجاری و فرهنگی را به‌تفصیل مورد بحث و بررسی قرار داد و طرفین بر ضرورت تسریع در اجرای توافقات موجود تأکید کردند. وزیر امور خارجه روسیه با اشاره به تفاهمات حاصل‌شده در حوزه دریای خزر، بر ضرورت تقویت همکاری‌های مشترک برای صیانت از منافع دو کشور و ارتقای هماهنگی‌های منطقه‌ای تأکید کرد. به نظر می‌رسد یکی از موضوعات حساس در این دیدار، هماهنگی مواضع دو کشور در قبال تحولات اخیر در منطقه، به ویژه پس از حملات رژیم صهیونیستی به زیرساخت‌های ایران بوده است. هرچند مقامات دو طرف بر همسویی دیدگاه‌ها تأکید کرده‌اند، اما برخی ناظران احتمال می‌دهند که در خصوص نحوه واکنش به این تجاوزات و میزان حمایت روسیه از ایران در مجامع بین‌المللی، اختلاف نظرهای پنهانی وجود داشته باشد که در رسانه‌ها بازتاب نیافته است.
چشم‌انداز روابط ایران و روسیه در سایه نظم نوین جهانی
این دیدار را می‌توان در چارچوب تلاش دو کشور برای شکل‌دهی به نظم چندجانبه‌گرا و مقابله با یک‌جانبه‌گرایی غرب تحلیل کرد. پزشکیان در این دیدار با تأکید بر اینکه تحولات نظام بین‌الملل ضرورت عبور از رویکردهای یک‌جانبه و حرکت به سمت سازوکارهای فراگیر همکاری را بیش از گذشته نمایان کرده است، اظهار داشت که ایران مصمم است در مسیر شکل‌گیری نظمی چندجانبه، عادلانه و مبتنی بر احترام متقابل مشارکت فعال داشته باشد. وی با اشاره به ظرفیت‌های گروه بریکس، سازمان همکاری شانگهای و اتحادیه اقتصادی اوراسیا، بر ضرورت بهره‌گیری حداکثری از این ظرفیت‌ها برای گسترش تعاملات اقتصادی، تسهیل تجارت، توسعه زیرساخت‌های ارتباطی و ترانزیتی و ارتقای همکاری‌های منطقه‌ای تأکید کرد. این رویکرد نشان می‌دهد که ایران و روسیه نه تنها به دنبال تقویت روابط دوجانبه هستند، بلکه می‌کوشند با ایجاد اتحادهای منطقه‌ای، موازنه قدرت را در سطح جهانی تغییر دهند.
از سوی دیگر، سابقه روابط ایران و روسیه نشان می‌دهد که دو کشور در سال‌های اخیر همکاری‌های خود را در حوزه‌های مختلف از جمله مبارزه با تروریسم در سوریه، همکاری‌های نظامی و فنی، و تبادلات تجاری گسترش داده‌اند. با این حال، برخی منتقدان معتقدند که روسیه همواره منافع خود را در اولویت قرار داده و در مواقع حساس، حمایت قاطع از ایران را در دستور کار نداشته است. به عنوان مثال، در جریان مذاکرات برجام و پس از خروج آمریکا از آن، روسیه اگرچه مخالفت خود را با تحریم‌های یک‌جانبه اعلام کرد، اما در عمل نتوانست یا نخواست که فشارهای اقتصادی بر ایران را کاهش دهد. این موضوع باعث شده که برخی تحلیلگران نسبت به عمق راهبردی روابط دو کشور تردید داشته باشند و آن را بیشتر تاکتیکی و مبتنی بر منافع کوتاه‌مدت بدانند. با این حال، در شرایط کنونی که هر دو کشور تحت تحریم‌های شدید غرب قرار دارند، همکاری‌های راهبردی بیش از پیش ضروری به نظر می‌رسد و دیدار اخیر لاوروف در تهران را می‌توان گامی در جهت تثبیت این همکاری‌ها دانست. در مجموع، به نظر می‌رسد که سفر آتی پزشکیان به مسکو و اجرایی شدن توافقات، آزمون مهمی برای سنجش میزان پایبندی دو طرف به تعهداتشان خواهد بود.
در حال بارگذاری نظرات...