دیدار پشت درهای بسته تهران و دوشنبه؛ طرحی که می‌تواند معادلات فرهنگی منطقه را تغییر دهد
به گزارش تیترستان؛ در دیداری که میان محمدرضا عارف، معاون اول رئیس‌جمهور ایران و امامعلی رحمان، رئیس‌جمهور تاجیکستان در حاشیه نشست سازمان همکاری شانگهای برگزار شد، دو طرف بر ضرورت گسترش همکاری‌های فرهنگی و تمدنی تأکید کردند. بر اساس گزارش خبرگزاری صدا و سیما، محور اصلی این گفت‌وگوها حول ایجاد اتحادیه کشورها و مناطق فارسی‌زبان، تشکیل گروه عالی مشترک زبان و ادب فارسی، تشکیل مراکز گرامیداشت نوروز و احیای الفبای نیاکانی دور می‌زد. عارف در این دیدار با قدردانی از موضع‌های همدلانه دولت و ملت تاجیکستان در قبال ایران در جنگ رمضان، بر ضرورت بهره‌گیری از اشتراک‌های تاریخی، فرهنگی و زبانی برای ارتقای روابط دو کشور تأکید کرد. این در حالی است که کارشناسان معتقدند چنین توافقاتی می‌تواند زمینه‌ساز تحولی عمیق در دیپلماسی فرهنگی ایران در آسیای مرکزی باشد و پیوندهای دیرینه دو ملت را وارد مرحله تازه‌ای کند.
اتحادیه فارسی‌زبانان؛ رویایی که رنگ واقعیت می‌گیرد؟
ایده ایجاد اتحادیه کشورها و مناطق فارسی‌زبان یکی از بلندپروازانه‌ترین طرح‌هایی است که سال‌هاست در محافل فرهنگی و سیاسی ایران و تاجیکستان مطرح می‌شود. معاون اول رئیس‌جمهور در این دیدار با اشاره به پیوندهای عمیق تمدنی دو کشور، تشکیل گروه عالی مشترک زبان، ادبیات، فرهنگ و تمدن پارسی و نیاکانی را گامی مهم برای حفظ و حراست از میراث مشترک دو کشور دانست. او تأکید کرد که این گروه می‌تواند به عنوان یک نهاد راهبردی، سیاست‌گذاری‌های کلان فرهنگی را در حوزه زبان فارسی سامان دهد و از فراموشی ظرفیت‌های عظیم تمدنی مشترک جلوگیری کند. علاوه بر این، تشکیل مراکز گرامیداشت نوروز و احیای الفبای نیاکانی از دیگر محورهای مورد توافق بود که به گفته ناظران، می‌تواند هویت فرهنگی مشترک را در برابر تهاجم فرهنگی بیگانه تقویت کند. با این حال، پرسش اصلی این است که آیا این توافقات صرفاً در سطح بیانیه باقی می‌ماند یا به اقدامات عملی و نهادسازی منجر خواهد شد.
کارشناسان روابط بین‌الملل بر این باورند که ایجاد چنین اتحادیه‌ای می‌تواند فرصت‌های اقتصادی و تجاری قابل توجهی نیز به همراه داشته باشد. زبان مشترک، کلید ورود به بازارهای فرهنگی و رسانه‌ای است و می‌تواند زمینه‌ساز همکاری‌های گسترده در حوزه‌های نشر، ترجمه، تولید محتوای دیجیتال و صنایع خلاق شود. از سوی دیگر، احیای الفبای نیاکانی که در تاجیکستان به خط سیریلیک نوشته می‌شود، چالشی پیچیده و حساس است که نیازمند برنامه‌ریزی بلندمدت و مشارکت مردمی است. عارف در این دیدار بر ضرورت بهره‌گیری از اشتراک‌های تاریخی و زبانی برای ارتقای روابط تأکید کرد و گفت که این اشتراک‌ها می‌تواند پایه‌ای برای همکاری‌های سیاسی و امنیتی نیز باشد. به نظر می‌رسد دو کشور عزم جدی برای عبور از مرحله شعار و ورود به فاز اجرایی دارند، اما موفقیت در این مسیر مستلزم غلبه بر موانع bureaucratic و تفاوت‌های ساختاری است.
از تجارت ۵۰ درصدی تا راهگذر انرژی؛ اقتصاد در سایه فرهنگ
در بخش اقتصادی این دیدار، عارف با اشاره به رشد ۵۰ درصدی حجم تجارت دو جانبه در ماه‌های اخیر نسبت به مدت مشابه سال گذشته، این دستاورد را در شرایطی دانست که ایران با جنگ تحمیلی و فشارهای بین‌المللی مواجه است. او تأکید کرد که با وجود این رشد، ظرفیت همکاری‌های دو کشور بسیار فراتر از سطح فعلی است و باید از فرصت‌های موجود برای توسعه روابط اقتصادی و تجاری استفاده شود. معاون اول رئیس‌جمهور همچنین از طرح پیشنهادی رحمان برای ایجاد راهگذر انرژی پارس جنوبی ـ افغانستان ـ تاجیکستان استقبال کرد و آن را مثبت و سازنده خواند. به گفته او، ایران آمادگی دارد در فعالیت‌های اکتشافی نفت و گاز، صنایع پتروشیمی و صادرات محصولات نفتی و گازی با تاجیکستان همکاری کند و این کشور را به آب‌های آزاد خلیج فارس متصل نماید.
کارشناسان انرژی معتقدند که راهگذر پارس جنوبی ـ افغانستان ـ تاجیکستان می‌تواند تحولی در معادلات انرژی منطقه ایجاد کند و وابستگی کشورهای آسیای مرکزی به مسیرهای سنتی را کاهش دهد. این طرح که ظاهراً با استقبال مقامات ایرانی روبه‌رو شده، نیازمند سرمایه‌گذاری کلان و هماهنگی سه‌جانبه با افغانستان است که خود چالش‌های امنیتی و سیاسی خاصی دارد. عارف در این دیدار بر علاقه ایران به گسترش همکاری‌های سه‌جانبه با تاجیکستان و افغانستان تأکید کرد و گفت ظرفیت‌های مناسبی برای توسعه این همکاری‌ها وجود دارد. علاوه بر این، دو طرف بر صادرات محصولات نفتی ایران به تاجیکستان و کمک ایران به وصل شدن این کشور به آب‌های آزاد خلیج فارس تأکید کردند. به نظر می‌رسد اقتصاد در سایه فرهنگ، به موتور محرکه روابط دو کشور تبدیل شده است و مقامات دو طرف امیدوارند با تکیه بر اشتراکات زبانی و تمدنی، موانع اقتصادی را نیز از پیش بردارند.
نقش سازمان شانگهای و آینده همکاری‌های منطقه‌ای
معاون اول رئیس‌جمهور در ادامه این دیدار با اشاره به ظرفیت‌های سازمان همکاری شانگهای، این سازمان را بستری مهم برای پیوند امنیت و ثبات منطقه‌ای با توسعه اقتصادی دانست. او تأکید کرد که ایران و تاجیکستان می‌توانند در چارچوب این سازمان، همکاری نزدیک‌تری در زمینه راهگذرهای حمل و نقل کالا، امنیت مرزها، مقابله با تروریسم و قاچاق مواد مخدر و همچنین تحولات افغانستان داشته باشند. عارف همچنین بر ضرورت هماهنگی بیشتر دو کشور در روبرو شدن با مسائل مشترک منطقه‌ای تأکید کرد و گفت که دو کشور تاکنون همکاری خوبی در نهادهای بین‌المللی داشته‌اند و از موضع‌های یکدیگر حمایت کرده‌اند. راه‌اندازی مرکز فناوری مشترک ایران و تاجیکستان نیز از دیگر توافقات این دیدار بود که به گفته او می‌تواند زمینه گسترش فعالیت‌های علمی و فناوری را فراهم کند.
به باور تحلیلگران، سازمان همکاری شانگهای به عنوان یک نهاد چندجانبه با عضویت قدرت‌های بزرگ مانند چین و روسیه، فرصت مناسبی برای ایران فراهم می‌کند تا ضمن تقویت روابط دوجانبه با تاجیکستان، به هماهنگی بیشتری با سایر کشورهای منطقه دست یابد. با این حال، برخی منتقدان معتقدند که این سازمان تاکنون نتوانسته است به وعده‌های خود در زمینه توسعه اقتصادی و امنیت جمعی عمل کند و همچنان تحت تأثیر رقابت‌های ژئوپلیتیک قرار دارد. عارف در این دیدار بر عملیاتی شدن تفاهم‌نامه راه‌اندازی مرکز فناوری مشترک تأکید کرد و گفت که استفاده از ظرفیت‌های علمی و فناورانه می‌تواند به توسعه روابط دو جانبه کمک کند. در مجموع، به نظر می‌رسد ایران و تاجیکستان با تکیه بر اشتراکات فرهنگی و زبانی، درصدد هستند تا همکاری‌های خود را در سطوح مختلف سیاسی، اقتصادی و امنیتی گسترش دهند و از ظرفیت‌های سازمان‌های بین‌المللی برای تحقق این هدف بهره بگیرند. آینده این روابط به میزان تعهد عملی دو طرف و توانایی آن‌ها در غلبه بر چالش‌های پیش‌رو بستگی دارد.
در حال بارگذاری نظرات...