پایان یک روش قدیمی در پمپ‌بنزین‌ها؛ ماجرای تغییر مهمی که رانندگان باید بدانند
به گزارش تیترستان؛ طرح شناسه‌دار کردن تراکنش‌های کارت اضطراری سوخت که از اوایل مهرماه به صورت آزمایشی در ۵۴ جایگاه منتخب شهر تهران آغاز شده بود، حالا با سرعت بیشتری در حال گسترش است و به نظر می‌رسد که روش قدیمی سوخت‌گیری با کارت‌های اضطراری بدون هویت، به روزهای پایانی خود نزدیک می‌شود. بر اساس این طرح، متقاضیان می‌توانند با قرار دادن کارت بانکی شخصی خود در دستگاه کارت‌خوان (POS) و پس از احراز هویت، بدون واسطه و بدون نیاز به کارت هوشمند سوخت، اقدام به سوخت‌گیری کنند. مسئولان شرکت ملی پخش فرآورده‌های نفتی ایران تأکید کرده‌اند که این شیوه نه تنها سرعت سوخت‌گیری را افزایش می‌دهد، بلکه از تصدی‌گری جایگاه‌داران در این فرآیند می‌کاهد و مهم‌ترین هدف آن ایجاد شفافیت در داده‌های هویتی و مکانی تراکنش‌هاست. این تغییر در حالی رخ می‌دهد که در سال‌های گذشته، سوءاستفاده از کارت‌های اضطراری به یک معضل جدی تبدیل شده بود و بخش قابل توجهی از عرضه خارج از شبکه سوخت از همین طریق انجام می‌شد.
چرا کارت‌های اضطراری به یک معضل بزرگ تبدیل شدند؟
عباس باصفا، مدیر سامانه هوشمند سوخت کشور، با اشاره به سابقه استفاده از کارت‌های اضطراری در جایگاه‌ها اظهار کرد که این کارت‌ها در گذشته با هدفی کاملاً متفاوت و به تعداد بسیار محدود در جایگاه‌ها قرار داده شده بودند تا اگر فردی کارت هوشمند سوخت خود را فراموش کرده بود، با مشکل جدی مواجه نشود. اما در چند سال گذشته و به دلیل افزایش قیمت سوخت در کشورهای مرزی، سوءاستفاده از این کارت‌ها به شدت افزایش یافت و به یکی از گلوگاه‌های اصلی قاچاق سوخت تبدیل شد. وی افزود که در چند ماه گذشته حدود ۴۰ تا ۴۵ درصد سوخت‌گیری در جایگاه‌ها از طریق همین کارت‌های اضطراری انجام شده است، در حالی که هویت استفاده‌کنندگان آن‌ها مشخص نیست و معلوم نیست چه کسی، در کجا و برای چه مصارفی از آن‌ها استفاده می‌کند. این آمار تکان‌دهنده نشان می‌دهد که کارت‌های اضطراری نه تنها به ابزاری برای تسهیل سوخت‌گیری تبدیل نشده‌اند، بلکه به دروازه‌ای برای خروج سوخت از شبکه رسمی و توزیع آن در بازارهای غیررسمی بدل شده‌اند.
بر اساس رصد و پایش انجام شده توسط شرکت ملی پخش فرآورده‌های نفتی، بخش قابل توجهی از عرضه خارج از شبکه سوخت از طریق همین کارت‌ها انجام می‌شود و این موضوع باعث شده است که مسئولان به فکر اجرای طرحی جدی برای شناسه‌دار کردن تراکنش‌های کارت‌های اضطراری بیفتند. از سال گذشته، تیم‌های فنی و کارشناسی راهکارهای مختلفی را بررسی کردند که برخی از آن‌ها توسط دانشگاه‌ها و برخی دیگر توسط شرکت‌های دانش‌بنیان ارائه شده بودند. هرکدام از این راهکارها مزایا و نواقص خاص خود را داشتند تا اینکه در نهایت همکاران مدیریت سامانه هوشمند سوخت با توجه به تجربه بیش از ۲۰ سال فعالیت در این حوزه، به مدل فعلی رسیدند. این مدل اکنون در مرحله آزمایشی قرار دارد و نتایج آن به صورت روزانه پایش می‌شود تا در صورت بروز مشکل، سریعاً اصلاحات لازم انجام شود.
جزئیات فنی طرح جدید و چالش‌های پیش‌رو
مدیر سامانه هوشمند سوخت کشور در تشریح فرآیند جدید توضیح داد که در ابتدای اجرای طرح، یکی از مهم‌ترین چالش‌ها موضوع پیش‌پرداخت بود، یعنی فرد پیش از سوخت‌گیری باید هزینه سوخت را پرداخت می‌کرد و این موضوع مشکلات زیادی را به همراه داشت. برای مثال، فرد توکن ۲۵ لیتری دریافت می‌کرد و هزینه آن را می‌پرداخت، اما پس از سوخت‌گیری متوجه می‌شد که باک ماشین او بیش از ۲۰ لیتر ظرفیت ندارد و در نتیجه هزینه پنج لیتر سوخت پرداخت شده بود اما امکان بازگرداندن آن وجود نداشت. این مسئله موجب اعتراض مردم می‌شد و برخی نیز می‌خواستند هزینه سوخت را به صورت نقدی پرداخت کنند، اما تا زمانی که پرداخت انجام نمی‌شد، توکن در اختیار آن‌ها قرار نمی‌گرفت. برخی دیگر نیز می‌گفتند که احراز هویت را با کارت بانکی انجام می‌دهند اما موجودی کافی در کارت ندارند و می‌خواهند از کارت هدیه برای پرداخت استفاده کنند. برای رفع این چالش‌ها، فرآیند جدید به گونه‌ای طراحی شده است که فرد ابتدا توکن را دریافت می‌کند، سپس سوخت‌گیری انجام می‌شود و در نهایت بر اساس میزان سوخت برداشت شده، هزینه را پرداخت می‌کند. بنابراین لازم است مالکین خودروها به این نکته بسیار مهم توجه کنند که تا قبل از انجام کامل فرآیند سوخت‌گیری، هیچ وجهی را پرداخت نکنند.
باصفا همچنین درباره هزینه ۱۰۰۰ تومانی که در این فرآیند از افراد دریافت می‌شود، تصریح کرد که این مبلغ به حساب شرکت ملی پخش فرآورده‌های نفتی یا دولت واریز نمی‌شود، بلکه مربوط به شرکت‌هایی است که خدمات ارائه می‌دهند و در سراسر دنیا بابت هزینه‌های زیرساخت، ارتباطات، پشتیبانی و تأمین و نگهداری تجهیزات، کارمزد دریافت می‌کنند. وی با اشاره به اینکه بانک‌ها تا سقف پنج هزار تومان برای هزینه‌های احراز هویت کارمزد دریافت می‌کنند، افزود که در این طرح نیز هزینه‌هایی مانند تأمین تجهیزات زیرساخت، نیروی انسانی فعال به صورت شبانه‌روزی و کاغذ مصرفی دستگاه‌ها وجود دارد و قیمت هر دستگاه حدود ۴۰ تا ۵۰ میلیون تومان است. این هزینه به معنای سودآوری نیست و تنها بخشی از هزینه‌های انجام‌شده برای پشتیبانی و نگهداری خدمات را پوشش می‌دهد. از سوی دیگر، با برداشتن سقف ۲۵۵ تراکنش در روز از روی کارت‌های اضطراری، شهروندان می‌توانند در هر زمان که به جایگاه مراجعه می‌کنند، سوخت مورد نیاز خود را دریافت کنند و محدودیت کمتری در این زمینه وجود دارد.
آینده طرح و پیامدهای آن برای مصرف‌کنندگان و بازار سوخت
بر اساس اعلام مسئولان، تاکنون راه‌اندازی این طرح در ۱۸۰ جایگاه در شهر تهران انجام شده و امیدوارند طی دو روز آینده، این طرح در کل شهر تهران عملیاتی شود. تکلیف قانونی شرکت ملی پخش فرآورده‌های نفتی این است که طرح را در اسرع وقت در کل استان تهران اجرا کند و پس از تکمیل در تهران، اجرای آن را در کلان‌شهرهای کشور آغاز و طبق برنامه زمان‌بندی در سراسر کشور به اجرا درآورد. این طرح در راهبرد ششم برنامه جامع تأمین و تخصیص حامل‌های انرژی شبکه حمل و نقل کشور و همچنین در قانون بودجه مورد تأکید قرار گرفته است، به طوری که استفاده ۹۵ درصدی از کارت‌های هوشمند سوخت به عنوان یک تکلیف قانونی برای وزارت نفت تعیین شده است. به نظر می‌رسد که با اجرای کامل این طرح، شاهد کاهش چشمگیر سوءاستفاده از کارت‌های اضطراری و افزایش شفافیت در زنجیره توزیع سوخت خواهیم بود.
از منظر پیامدهای آینده، این طرح می‌تواند تأثیرات قابل توجهی بر بازار سوخت و رفتار مصرف‌کنندگان داشته باشد. از یک سو، با شناسه‌دار شدن تراکنش‌ها، امکان ردیابی دقیق سوخت مصرفی و جلوگیری از قاچاق و عرضه خارج از شبکه فراهم می‌شود که این خود گامی مهم در جهت مدیریت بهینه مصرف سوخت و کاهش هزینه‌های ملی است. از سوی دیگر، ممکن است در کوتاه‌مدت برخی نارضایتی‌ها و چالش‌ها به وجود بیاید، زیرا مردم و اپراتورهای جایگاه‌ها باید با فرآیند جدید آشنا شوند. با این حال، تجربه اجرای کارت هوشمند سوخت در سال‌های گذشته نشان می‌دهد که با گذشت زمان و فرهنگ‌سازی مناسب، این طرح نیز جا می‌افتد و مردم به آن عادت می‌کنند. مسئولان تأکید کرده‌اند که نگرانی خاصی وجود ندارد و اجرای این طرح به نفع مردم است، زیرا کمک می‌کند سوخت به مصرف‌کننده اصلی برسد و از سوءاستفاده و قاچاق جلوگیری شود. در نهایت، باید دید که نتایج گزارش کامل این طرح که قرار است طی چند روز آینده منتشر شود، چه تصویری از موفقیت یا چالش‌های آن ارائه خواهد داد و آیا می‌تواند الگویی برای سایر شهرها و حتی سایر حوزه‌های یارانه‌ای باشد یا خیر.
در حال بارگذاری نظرات...