پاسخ تند بانک مرکزی به اتهام دلالی ارزی؛ پشت پرده خرید و فروش دلار چه خبر است؟

به گزارش تیترستان؛ در پی انتشار انتقادهایی درباره نحوه معاملات ارزی بانک مرکزی و شائبه خرید دلار ارزان و فروش گران آن، دستیار ارزی رئیس این نهاد پاسخی رسمی ارائه کرد که بازتاب گسترده‌ای در فضای اقتصادی داشت. او با رد صریح ادعای سودجویی، تأکید کرد که خرید و فروش ارز بخشی از وظایف ذاتی بانک‌های مرکزی برای مدیریت نوسانات بازار است و نه ابزاری برای کسب درآمد. این مقام مسئول توضیح داد که در تمام دنیا بانک‌های مرکزی به چنین اقداماتی دست می‌زنند و هیچ نهاد ناظری آن را دلالی نمی‌داند، زیرا هدف اصلی حفظ ثبات و کنترل نوسانات غیرمنطقی است. اظهارات او در حالی مطرح می‌شود که در هفته‌های اخیر برخی فعالان اقتصادی و رسانه‌ها، عملکرد ارزی بانک مرکزی را زیر سؤال برده و آن را به دخالت در بازار به نفع گروه‌های خاص متهم کرده بودند. این مقام ارشد بانک مرکزی همچنین با اشاره به سابقه تاریخی این نهاد گفت که در دوره‌های گذشته که بانک مرکزی اقدام به فروش ارز کرده، در بسیاری از موارد حتی متحمل زیان شده است، بنابراین طرح بحث سود و زیان برای چنین معاملاتی اساساً نادرست است.

واکنش رسمی به اتهام دلالی؛ دفاع از عملکرد ذاتی بانک مرکزی

دستیار ارزی رئیس بانک مرکزی در پاسخ به انتقادها مبنی بر اینکه این نهاد ارز را ارزان می‌خرد و گران می‌فروشد، این ادعا را قاطعانه رد کرد و آن را ناشی از برداشت نادرست از وظایف بانک مرکزی دانست. او تصریح کرد که مداخله در بازار ارز نه برای کسب سود، بلکه برای هموارسازی نوسانات و جلوگیری از جهش‌های قیمتی غیرمنطقی انجام می‌شود که می‌تواند به اقتصاد کلان آسیب بزند. به گفته وی، در شرایطی که بازار دچار التهابات زودگذر می‌شود، بانک مرکزی با خرید یا فروش ارز سعی در بازگرداندن تعادل دارد و این اقدام در چارچوب سیاست‌های پولی و ارزی کشور تعریف می‌شود. این مقام مسئول با اشاره به رویه جهانی بانک‌های مرکزی افزود که در کشورهای توسعه‌یافته نیز چنین مداخلاتی رایج است و هیچ‌کس آن را به دلالی تعبیر نمی‌کند، زیرا هدف اصلی حفظ ارزش پول ملی و آرامش بازار است. او همچنین تأکید کرد که هرگونه معامله ارزی بانک مرکزی در سامانه‌های رسمی و با شفافیت کامل انجام می‌شود و جایگاهی برای فعالیت‌های سوداگرانه وجود ندارد.

این اظهارات در حالی مطرح می‌شود که برخی کارشناسان اقتصادی معتقدند بانک مرکزی باید گزارش‌های دقیق‌تری از حجم و نحوه معاملات ارزی خود منتشر کند تا شائبه‌ها برطرف شود. منتقدان می‌گویند در شرایطی که بازار ارز با کمبود عرضه و تقاضای سوداگرانه مواجه است، خرید و فروش از سوی نهاد ناظر می‌تواند به ایجاد رانت و سوءاستفاده دلالان دامن بزند. اما بانک مرکزی این نقدها را رد می‌کند و می‌گوید هدف اصلی مداخله، مقابله با همین دلالان و نوسان‌گیران است. دستیار ارزی رئیس بانک مرکزی در ادامه با اشاره به دستگیری اخیر فعالان غیرمجاز بازار ارز، از عزم جدی این نهاد برای برخورد با اخلالگران خبر داد و گفت که بازار ارز باید محل فعالیت بازیگران مجاز و شفاف باشد. او همچنین از رسانه‌ها خواست تا با انتشار اطلاعات نادرست، به التهاب بازار دامن نزنند و اجازه دهند سیاست‌های ارزی در فضایی آرام اجرا شود.

مداخله ارزی چگونه انجام می‌شود؟ نگاهی به سازوکار خرید و فروش دلار

بانک مرکزی به عنوان متولی سیاست‌های پولی و ارزی کشور، وظیفه دارد در مواقع لازم با ورود به بازار ارز، از نوسانات شدید جلوگیری کند. این مداخله معمولاً از طریق خرید ارز در زمان افزایش عرضه و قیمت‌های پایین‌تر و فروش آن در زمان کمبود عرضه و افزایش قیمت انجام می‌شود. به عبارت دیگر، بانک مرکزی مانند یک بازیگر بزرگ در بازار عمل می‌کند که با خرید و فروش به موقع، سعی در هموارسازی مسیر قیمت‌ها دارد. این اقدام در ادبیات اقتصادی به «عملیات بازار باز» یا مداخله ارزی معروف است و در بسیاری از کشورها به عنوان ابزاری استاندارد برای حفظ ثبات پول ملی به کار می‌رود. دستیار ارزی رئیس بانک مرکزی تأکید کرد که این معاملات بر اساس تحلیل‌های کارشناسی و با هدف کنترل نقدینگی و مدیریت انتظارات تورمی انجام می‌شود، نه برای کسب سود. او افزود که در برخی دوره‌ها بانک مرکزی برای جلوگیری از سقوط بیشتر ارزش پول ملی، ناچار به فروش ارز با قیمت بالاتر از خرید شده است که این خود نشان‌دهنده زیان‌ده بودن چنین معاملاتی در برخی مقاطع است.

کارشناسان اقتصادی نیز با تأیید نقش ذاتی بانک مرکزی در مداخله ارزی، بر لزوم شفافیت بیشتر در این زمینه تأکید می‌کنند. به گفته آنان، اگر بانک مرکزی گزارش دوره‌ای از حجم خرید و فروش ارز، نرخ‌های معامله شده و اهداف هر مداخله منتشر کند، می‌تواند اعتماد عمومی را جلب کرده و جلوی شایعات را بگیرد. در حال حاضر، بخشی از انتقادها به عملکرد بانک مرکزی ناشی از عدم اطلاع دقیق از جزئیات این معاملات است و برخی گمانه‌زنی‌ها درباره سودجویی این نهاد از بازار شکل می‌گیرد. بانک مرکزی می‌تواند با انتشار منظم آمار و ارائه توضیحات شفاف، این ابهامات را برطرف کند و نشان دهد که مداخلات ارزی صرفاً در راستای وظایف قانونی و با هدف ثبات بازار انجام می‌شود. همچنین همکاری با رسانه‌ها برای تبیین سیاست‌های ارزی می‌تواند از گسترش شایعات و ایجاد انتظارات منفی در بازار جلوگیری کند.

پیامدهای آینده و اهمیت شفافیت در بازار ارز

آنچه مسلم است، بازار ارز ایران در سال‌های اخیر به دلیل تحریم‌ها، محدودیت‌های بین‌المللی و انتظارات تورمی، همواره در معرض نوسانات شدید بوده است. بانک مرکزی در چنین شرایطی با چالش بزرگی برای حفظ ارزش پول ملی و کنترل تورم روبه‌روست و مداخله ارزی یکی از ابزارهای اصلی اوست. اما موفقیت این مداخلات به میزان هماهنگی با سایر سیاست‌های اقتصادی و همچنین اعتماد فعالان بازار بستگی دارد. اگر بانک مرکزی بتواند با شفافیت بیشتر و اطلاع‌رسانی دقیق، اتهام دلالی را از خود دور کند، می‌تواند انتظارات منفی را کاهش دهد و از دامن زدن به نوسانات جلوگیری کند. در غیر این صورت، تداوم ابهامات می‌تواند به بی‌اعتمادی نسبت به سیاست‌گذار ارزی منجر شود و فعالان بازار را به سمت رفتارهای احتیاطی و سوداگرانه سوق دهد که خود به افزایش نوسانات دامن می‌زند. بنابراین، پاسخ رسمی بانک مرکزی به این انتقادها را باید گامی در جهت شفاف‌سازی دانست، اما کافی نیست و باید با اقدامات عملی و گزارش‌های مستمر همراه شود.

در پایان، تجربه کشورهای دیگر نشان می‌دهد که بانک‌های مرکزی موفق همواره تلاش کرده‌اند تا مداخلات خود را در چارچوب قوانین شفاف و با اطلاع‌رسانی عمومی انجام دهند. برای مثال، بانک مرکزی اروپا و فدرال رزرو آمریکا به طور منظم گزارش‌های دقیقی از عملیات بازار باز خود منتشر می‌کنند تا بازارها بتوانند تصمیمات خود را بر اساس اطلاعات کامل بگیرند. در ایران نیز چنین رویکردی می‌تواند به کاهش سوءتفاهم‌ها و افزایش اعتماد عمومی کمک کند. بانک مرکزی با تأکید بر اینکه خرید و فروش ارز بخشی از وظایف ذاتی اوست، در واقع سعی دارد تا این تصور را که به دنبال سودجویی است از ذهن افکار عمومی پاک کند. اما تا زمانی که شفافیت کامل در این زمینه ایجاد نشود، اتهام‌ها و شائبه‌ها ممکن است ادامه یابد. بنابراین، گام بعدی باید ارائه گزارش‌های شفاف و پاسخگویی دقیق به نگرانی‌های فعالان اقتصادی باشد تا هم اعتماد بازار جلب شود و هم سیاست‌های ارزی با کمترین اصطکاک اجرا شوند.