قاچاق سوخت؛ از کارت‌های اجاره‌ای تا خطوط لوله

به گزارش تیترستان؛ کارشناس حوزه انرژی با اشاره به توقیف خودرویی با ۱۷۶ کارت سوخت در بندرعباس، حذف کارت سوخت شخصی در سال ۱۳۹۴ را از عوامل گسترش قاچاق دانست و بر اصلاح زنجیره توزیع تأکید کرد.

سود پنهان قاچاق خرد با مخزن‌های غیرمجاز

همین چند روز پیش بود که خبر توقیف یک خودروی سواری قاچاق سوخت با مخزن غیرمجاز و ۱۷۶کارت سوخت در بندرعباس خبرساز شد و بار دیگر این سؤال را پررنگ کرد که مگر قاچاق سوخت در ابعاد کوچک مثل محموله یک خودروی سواری چقدر سود دارد؟

جواد نوفرستی، پژوهشگر و کارشناس حوزه انرژی، قاچاق سوخت با خودروهای سواری را یکی از ابعاد کوچک ماجرا در کنار قاچاق سوخت با خط لوله و انتقال با تانکر و... برشمرد و گفت: حذف کارت سوخت شخصی در سال ۱۳۹۴، یکی از عوامل افزایش فروش بنزین و گسترش قاچاق بود و با بازگشت نظارت مؤثر بر زنجیره توزیع سوخت، می‌توان فروش روزانه بنزین را به حدود ۱۰۰میلیون لیتر کاهش داد.

نوفرستی در برنامه «پارک‌وی» تلویزیون رسانه‌ها با موضوع قاچاق سوخت اظهار کرد: حتی اگر فردی در مرکز ایران بنزین آزاد خریداری کند و آن را به مرز برساند، باوجود هزینه‌های حمل‌ونقل، همچنان از فروش آن سود می‌برد؛ بنابراین، مقابله با قاچاق صرفاً از طریق اصلاح قیمت امکان‌پذیر نیست و باید سازوکار توزیع سوخت نیز اصلاح شود.

او با اشاره به تفاوت قاچاق خرد و سازمان‌یافته افزود: افرادی که با کارت سوخت در جایگاه‌ها سوخت‌گیری و آن را قاچاق می‌کنند، تنها بخش کوچکی از مسئله هستند و قاچاق عمده در شبکه‌های پیچیده‌تری انجام می‌شود.

وزارت نفت برای این تصمیم به رشد محدود تقاضای بنزین در سال‌های ۱۳۹۳ و ۱۳۹۴ استناد می‌کرد؛ رشدی که به‌ترتیب حدود ۱.۶ و ۱.۹ درصد بود. بااین‌حال، کنار گذاشتن سامانه کارت سوخت، یکی از ابزارهای مهم مدیریت مصرف و رصد توزیع بنزین را تضعیف کرد.

در فاصله سال‌های ۱۳۸۶ تا ۱۳۹۴، رشد سالانه فروش بنزین حدود ۱.۵ تا ۲درصد بود، اما پس از حذف کارت سوخت، این نرخ در سال‌های متوالی به حدود ۸.۵ و ۱۱درصد رسید.

به‌گفته او، افزایش فروش از حدود ۷۲میلیون لیتر در روز در سال ۱۳۹۴ به بیش از ۱۳۰میلیون لیتر در سال‌های اخیر، نیازمند بررسی دقیق سهم مصرف واقعی و قاچاق است.

رصد دقیق مسیر انتقال سوخت از پالایشگاه تا جایگاه و استفاده مؤثر از کارت سوخت شخصی می‌تواند به کنترل قاچاق و کاهش فروش روزانه بنزین به حدود ۱۰۰میلیون لیتر کمک کند.

بازگشت نظارت و کاهش فروش روزانه بنزین

قاچاق سوخت در ایران سال‌هاست به یکی از چالش‌های جدی اقتصاد انرژی تبدیل شده است. حذف کارت سوخت شخصی در سال ۱۳۹۴ و رشد فروش آزاد بنزین، زمینه افزایش مصرف و خروج سوخت از زنجیره رسمی را فراهم کرد. کارشناسان معتقدند اصلاح قیمت به‌تنهایی کافی نیست و باید سازوکار توزیع، نظارت بر جایگاه‌ها و مقابله با شبکه‌های سازمان‌یافته در دستور کار قرار گیرد.