چرا گران‌شدن بنزین به کاهش مصرف منجر نمی‌شود؟

افزایش قیمت بنزین به عنوان یک ابزار سیاستی برای کاهش مصرف سوخت همواره مورد بحث بوده است، اما آیا این راهکار به تنهایی می‌تواند مشکل را حل کند؟ رحیم زارع، عضو کمیسیون برنامه و بودجه مجلس، در اظهاراتی تأکید کرد که پیش از هر تصمیمی درباره افزایش قیمت، باید به وضعیت حمل‌ونقل عمومی و کیفیت خودروهای داخلی توجه کرد. او معتقد است که تولید خودروهای بی‌کیفیت و حمایت مداوم از خودروسازان داخلی نیازمند بازنگری اساسی است و به جای تمرکز بر اصلاح قیمت‌ها، باید به اصلاح ساختارها پرداخت. این در حالی است که افزایش قیمت بنزین می‌تواند بار مالی زیادی بر دوش مردم بگذارد و بر معیشت آنها تأثیر منفی بگذارد.

رحیم زارع، نماینده مجلس، در گفت‌وگو با خبرنگاران با اشاره به چالش‌های ناشی از افزایش قیمت بنزین گفت: «افزایش قیمت بنزین بدون توجه به زیرساخت‌های حمل‌ونقل عمومی و کیفیت خودروهای تولید داخل، نه تنها مصرف را کاهش نمی‌دهد، بلکه فقط بار مالی بیشتری به مردم تحمیل می‌کند.» او افزود که تولید خودروهای بی‌کیفیت توسط خودروسازان داخلی و حمایت‌های بی‌قید و شرط از آنها، مانع اصلی در مسیر کاهش مصرف سوخت است. به گفته وی، به جای افزایش قیمت، باید ساختارهای نادرست اصلاح شود و خودروسازان به سمت تولید خودروهای باکیفیت و کم‌مصرف سوق داده شوند.

زارع همچنین بر ضرورت توسعه حمل‌ونقل عمومی تأکید کرد و گفت: «تسهیل واردات خودروهای باکیفیت، به ویژه خودروهای برقی و هیبریدی، می‌تواند گامی مؤثر در کاهش مصرف بنزین باشد.» او از خودروسازان داخلی خواست تا با نیاز روز کشور همگام شوند و به تولید خودروهای برقی و هیبریدی روی آورند. عضو کمیسیون برنامه و بودجه مجلس در ادامه به تأثیر اقتصادی افزایش قیمت بنزین بر معیشت مردم اشاره کرد و افزود: «افزایش قیمت بنزین نه تنها بر هزینه‌های تولید و قیمت کالاها تأثیر می‌گذارد، بلکه فشار مضاعفی بر اقشار کم‌درآمد وارد می‌کند.» وی خواستار تقویت حمل‌ونقل عمومی رایگان در کلان‌شهرها شد و اقدام شهرداری تهران در این زمینه را مثبت ارزیابی کرد و بر لزوم پیش‌بینی اعتبار در بودجه برای حمایت از این نوع حمل‌ونقل تأکید کرد.

ضرورت اصلاح ساختارها به جای قیمت‌ها

تحلیلگران اقتصادی معتقدند که افزایش قیمت بنزین به تنهایی نمی‌تواند مصرف را به طور قابل توجهی کاهش دهد، زیرا تقاضای بنزین در ایران به شدت به عوامل ساختاری مانند کیفیت خودروهای تولید داخل، نبود حمل‌ونقل عمومی کارآمد و فرهنگ استفاده از خودروهای شخصی وابسته است. بر اساس آمارهای رسمی، میانگین مصرف سوخت خودروهای داخلی بسیار بالاتر از استانداردهای جهانی است و این امر ناشی از تکنولوژی قدیمی و بی‌کیفیت بودن خودروهاست. بنابراین، تا زمانی که خودروسازان به تولید خودروهای کم‌مصرف روی نیاورند، افزایش قیمت بنزین تنها باعث افزایش هزینه‌های مردم می‌شود و تأثیر چندانی بر کاهش مصرف نخواهد داشت.

تجربه کشورهای دیگر نشان می‌دهد که سیاست‌های قیمتی بدون همراهی با بهبود زیرساخت‌های حمل‌ونقل عمومی و ارتقای کیفیت خودروها، موفق نبوده است. برای مثال، در بسیاری از کشورهای اروپایی، افزایش قیمت سوخت همراه با توسعه حمل‌ونقل عمومی، ارائه مشوق‌های مالی برای خرید خودروهای برقی و وضع استانداردهای سختگیرانه برای خودروسازان همراه بوده است. در ایران، نبود چنین سیاست‌های مکملی باعث شده است که افزایش قیمت بنزین نه تنها مصرف را کاهش ندهد، بلکه به دلیل تورم و کاهش قدرت خرید مردم، فشار اقتصادی بیشتری را بر خانوارها تحمیل کند. بنابراین، به نظر می‌رسد که راهکار اساسی، توجه به اصلاح ساختارها و ایجاد زیرساخت‌های لازم برای کاهش وابستگی به بنزین باشد.