پشت پرده تصمیم عجیب لبنان درباره پروازهای ایرانی؛ جزئیاتی که مقام ارشد بیروت فاش کرد

به گزارش تیترستان؛ معاون نخست‌وزیر لبنان در گفت‌وگویی که با شبکه الجزیره انجام داد، پرده از ابعاد تازه‌ای از روابط دیپلماتیک میان بیروت و تهران برداشت و هم‌زمان موانع جدی پیش‌روی مذاکرات با اسرائیل را افشا کرد. این مقام ارشد لبنانی با اشاره به اینکه واشنگتن تاکنون فشار کافی بر اسرائیل برای عمل به تعهداتش اعمال نکرده است، تصریح کرد که تل‌آویو حتی با دیدار نمایندگان صلیب سرخ با اسیران لبنانی موافقت نکرده و تاکنون اسامی آنان را به دولت لبنان تحویل نداده است. این اظهارات در حالی مطرح می‌شود که لبنان در ماه‌های اخیر با بحران‌های متعدد سیاسی و امنیتی دست‌وپنجه نرم می‌کند و پرونده اسیران و روابط خارجی به یکی از پیچیده‌ترین مسائل دولت موقت این کشور تبدیل شده است. معاون نخست‌وزیر لبنان همچنین تاکید کرد که اسرائیل تلاش کرده از مذاکرات برای اعلام ائتلافی با دولت لبنان علیه حزب‌الله سوءاستفاده کند، موضوعی که به گفته وی هرگونه پیشرفت در گفت‌وگوها را با بن‌بست مواجه کرده است.

تلاش بیروت برای گشودن گره کور روابط با تهران

معاون نخست‌وزیر لبنان در ادامه این گفت‌وگو با اشاره به اینکه بیروت از ایران خواسته است سفیر جدیدی را در لبنان تعیین کند، اعلام کرد که دولت این کشور هم‌اکنون در حال تلاش برای حل و فصل پرونده روابط دیپلماتیک با تهران است. به گفته وی، این اقدام در چارچوب بازسازی مناسبات دوجانبه و کاهش تنش‌های منطقه‌ای صورت می‌گیرد و مقامات لبنانی امیدوارند با انتصاب سفیر جدید، فصل تازه‌ای در همکاری‌های سیاسی و اقتصادی میان دو کشور گشوده شود. این در حالی است که روابط لبنان و ایران در ماه‌های گذشته تحت‌تأثیر تحولات منطقه‌ای و فشارهای بین‌المللی دچار فراز و نشیب‌های فراوانی بوده و برخی طرف‌های خارجی نیز تلاش کرده‌اند این روابط را بهانه‌ای برای اعمال فشار بر بیروت قرار دهند. کارشناسان معتقدند که درخواست لبنان از ایران برای تعیین سفیر جدید، نشانه‌ای از عزم جدی دولت این کشور برای بازتعریف روابط خارجی خود و خارج کردن آن از حالت انتظار و انفعال است.

این مقام لبنانی همچنین با اشاره به حساسیت‌های موجود، تاکید کرد که هرگونه تصمیم در خصوص روابط با ایران با در نظر گرفتن منافع ملی لبنان و حفظ ثبات داخلی اتخاذ خواهد شد. به گفته وی، دولت لبنان تلاش می‌کند در چارچوبی متوازن، هم به تعهدات بین‌المللی خود پایبند باشد و هم از مناسبات سنتی و راهبردی خود با کشورهای منطقه صیانت کند. در همین راستا، برخی ناظران بر این باورند که سفرهای دیپلماتیک اخیر و رایزنی‌های پشت پرده میان بیروت و تهران، می‌تواند مقدمه‌ای برای از سرگیری کامل روابط در سطح سفرا باشد، هرچند که موانع سیاسی و امنیتی همچنان بر سر راه وجود دارد. از سوی دیگر، فشارهای آمریکا و متحدانش بر لبنان برای کاهش ارتباطات با ایران، پیچیدگی این پرونده را دوچندان کرده و دولت لبنان را در موقعیتی دشوار قرار داده است.

چرا هواپیماهای ایرانی اجازه فرود در بیروت را نیافتند؟

معاون نخست‌وزیر لبنان در بخش دیگری از اظهارات خود، به موضوع جلوگیری از فرود هواپیماهای ایرانی در فرودگاه بین‌المللی بیروت پرداخت و دلیل آن را نگرانی از حمله احتمالی اسرائیل به این فرودگاه عنوان کرد. وی تصریح کرد که این تصمیم نه بر اساس خصومت با ایران، بلکه به منظور پیشگیری از یک فاجعه انسانی و امنیتی گرفته شده است، چرا که مقامات لبنانی اطلاعاتی دریافت کرده بودند که نشان می‌داد اسرائیل ممکن است به بهانه حضور هواپیماهای ایرانی، فرودگاه بیروت را هدف قرار دهد. این مقام ارشد لبنانی تاکید کرد که دولت این کشور در شرایط حساس کنونی، اولویت را به حفظ امنیت فرودگاه و جان شهروندان خود داده است و از این رو، با وجود درخواست‌های مکرر طرف ایرانی، اجازه فرود به این پروازها را صادر نکرده است. این تصمیم واکنش‌های متفاوتی را در داخل لبنان و در سطح منطقه برانگیخته و برخی گروه‌های سیاسی آن را نشانه ضعف دولت در برابر فشارهای خارجی دانسته‌اند.

در همین حال، منابع آگاه در بیروت به تیترستان اعلام کردند که مذاکرات فشرده‌ای میان مقامات لبنانی، ایرانی و برخی میانجی‌های منطقه‌ای برای یافتن راه‌حلی جامع در جریان است تا ضمن تضمین امنیت فرودگاه، روابط دو کشور نیز از تنش خارج شود. به گفته این منابع، یکی از گزینه‌های مطرح شده، انجام پروازها با هماهنگی کامل امنیتی و با اطلاع‌رسانی قبلی به طرف‌های بین‌المللی است تا بهانه‌ای برای اقدام نظامی اسرائیل باقی نماند. با این حال، تاکنون هیچ توافق نهایی در این خصوص حاصل نشده و پروازهای ایرانی به بیروت همچنان متوقف مانده است. کارشناسان هوانوردی نیز هشدار می‌دهند که ادامه این وضعیت می‌تواند به اعتبار فرودگاه بیروت به عنوان یک مرکز حمل‌ونقل هوایی منطقه‌ای آسیب بزند و شرکت‌های هواپیمایی خارجی را نسبت به فعالیت در این فرودگاه دلسرد کند.

بازی پیچیده قدرت در لبنان و آینده مبهم مذاکرات

اظهارات معاون نخست‌وزیر لبنان در شرایطی مطرح می‌شود که این کشور در یک بازی پیچیده قدرت میان گروه‌های داخلی و فشارهای خارجی گرفتار شده است. از یک سو، اسرائیل خلع سلاح حزب‌الله را شرط عقب‌نشینی از خاک لبنان اعلام کرده و از سوی دیگر، حزب‌الله پایان اشغالگری را شرط تحویل سلاح خود عنوان کرده است. این مقام لبنانی با اشاره به این تناقض آشکار، تاکید کرد که لبنان در میان این دو خواسته متضاد گرفتار شده و هرگونه تصمیم‌گیری در این خصوص نیازمند اجماع داخلی و حمایت بین‌المللی است. به گفته وی، دولت لبنان تلاش می‌کند با اتخاذ رویکردی عمل‌گرایانه، ضمن حفظ حاکمیت ملی، از ورود کشور به یک درگیری نظامی تمام‌عیار جلوگیری کند. در همین راستا، رایزنی‌های دیپلماتیک فشرده‌ای با کشورهای غربی و عربی در جریان است تا زمینه برای از سرگیری مذاکرات سازنده با اسرائیل فراهم شود، هرچند که تاکنون نتیجه ملموسی حاصل نشده است.

از سوی دیگر، احمد الشرع، رئیس دولت موقت سوریه، به مقامات لبنانی تاکید کرده است که کشورش قصد دخالت در امور داخلی لبنان را ندارد و خواهان روابط حسنه با بیروت است. این موضع‌گیری در حالی است که سوریه در سال‌های اخیر به دلیل جنگ داخلی و تحولات سیاسی، نفوذ خود را در لبنان تا حد زیادی از دست داده و اکنون دولت جدید دمشق به دنبال بازتعریف روابط خود با همسایگان است. کارشناسان مسائل منطقه معتقدند که تحولات سوریه و روی کار آمدن دولت موقت، معادلات قدرت در لبنان را نیز تحت‌تأثیر قرار داده و ممکن است فرصت‌های تازه‌ای برای حل‌وفصل بحران‌های این کشور ایجاد کند. با این حال، بسیاری از ناظران نسبت به آینده مذاکرات لبنان و اسرائیل بدبین هستند و معتقدند تا زمانی که فشارهای بین‌المللی و اختلافات داخلی لبنان ادامه دارد، دستیابی به یک توافق پایدار بعید به نظر می‌رسد.

در مجموع، به نظر می‌رسد لبنان در یکی از حساس‌ترین مقاطع تاریخ معاصر خود قرار دارد و تصمیم‌گیری درباره پرونده‌های کلیدی مانند روابط با ایران، حضور حزب‌الله و مذاکرات با اسرائیل، سرنوشت سیاسی این کشور را برای سال‌های آینده رقم خواهد زد. اظهارات اخیر معاون نخست‌وزیر لبنان نشان می‌دهد که دولت این کشور به دنبال آن است تا با شفاف‌سازی مواضع خود، هم افکار عمومی داخلی را آرام کند و هم پیام مشخصی به بازیگران خارجی ارسال نماید. با این حال، تجربه سال‌های گذشته نشان داده است که هرگونه تغییر در معادلات لبنان، بدون در نظر گرفتن منافع همه گروه‌ها و قدرت‌های منطقه‌ای، محکوم به شکست خواهد بود. آنچه مسلم است، پرونده روابط لبنان و ایران و همچنین موانع پیش‌روی مذاکرات با اسرائیل، همچنان به عنوان دو محور اصلی سیاست خارجی بیروت، کانون توجه تحلیلگران و رسانه‌های بین‌المللی باقی خواهد ماند.