پرواز مرگبار ۶ پهپاد آمریکایی بر فراز ۴ استان عراق؛ واکنش مقاومت چه خواهد بود؟

به گزارش تیترستان؛ مقاومت اسلامی عراق با انتشار بیانیه‌ای اعلام کرد که شش فروند پهپاد آمریکایی از نوع MQ-9 Reaper روز شنبه حریم هوایی این کشور را نقض کرده و بر فراز استان‌های انبار، بغداد، کربلا و صلاح‌الدین به پرواز درآمده‌اند. این خبر که بازتاب گسترده‌ای در رسانه‌های عربی و بین‌المللی داشته است، بار دیگر تنش‌های پنهان و آشکار میان گروه‌های مقاومت و نیروهای آمریکایی مستقر در منطقه را برجسته می‌کند. بر اساس گزارش مقاومت اسلامی عراق، این پهپادها بدون هماهنگی با دولت عراق و در نقض آشکار حاکمیت ملی این کشور اقدام به پرواز کرده‌اند. هنوز مقامات نظامی آمریکا یا دولت عراق به طور رسمی به این ادعا واکنش نشان نداده‌اند، اما منابع محلی از افزایش گشت‌های هوایی در آسمان استان‌های مرکزی و غربی عراق در روزهای اخیر خبر می‌دهند. این حادثه در شرایطی رخ می‌دهد که عراق طی ماه‌های گذشته شاهد حملات پراکنده به پایگاه‌های نظامی آمریکایی و کاروان‌های لجستیکی بوده است.

جزئیات نقض حریم هوایی؛ از انبار تا کربلا

بر اساس بیانیه مقاومت اسلامی عراق، شش پهپاد MQ-9 Reaper که از نوع پیشرفته و مسلح ارتش آمریکا محسوب می‌شوند، در یک بازه زمانی مشخص حریم هوایی چهار استان عراق را نقض کرده‌اند. استان انبار در غرب عراق که میزبان پایگاه هوایی عین‌الاسد است، یکی از مناطق حساس برای حضور نظامی آمریکا به شمار می‌رود و پیش از این نیز بارها هدف حملات راکتی قرار گرفته است. استان بغداد نیز به دلیل وجود منطقه سبز و سفارت آمریکا از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است و پرواز پهپادها بر فراز پایتخت معمولاً با واکنش شدید گروه‌های سیاسی و نظامی عراقی مواجه می‌شود. استان کربلا به عنوان یکی از شهرهای مقدس شیعیان، از نظر نمادین جایگاه بالایی دارد و پرواز پهپادهای آمریکایی بر فراز آن می‌تواند به مثابه اقدامی تحریک‌آمیز تلقی شود. استان صلاح‌الدین نیز که شهر سامرا و حرمین عسکریین را در خود جای داده، از جمله مناطقی است که در سال‌های اخیر شاهد فعالیت‌های گروه‌های مقاومت بوده است. مقاومت اسلامی عراق تأکید کرده که این پروازها بدون اطلاع و هماهنگی با فرماندهی نیروهای مسلح عراق انجام شده و نقض صریح توافق‌نامه امنیتی میان بغداد و واشنگتن است.

کارشناسان نظامی می‌گویند پهپادهای MQ-9 Reaper قادر به حمل انواع موشک‌های هوا به زمین و انجام مأموریت‌های شناسایی و تهاجمی هستند و حضور آن‌ها در آسمان عراق معمولاً با هدف جمع‌آوری اطلاعات یا حمایت از نیروهای زمینی انجام می‌شود. با این حال، پرواز همزمان شش فروند از این پهپادها بر فراز چهار استان مختلف، نشان‌دهنده یک عملیات گسترده و هماهنگ است که به گفته تحلیلگران، احتمالاً پاسخی به افزایش تحرکات گروه‌های مقاومت در هفته‌های اخیر بوده است. مقاومت اسلامی عراق در بیانیه خود هشدار داده که چنین اقداماتی را بی‌پاسخ نخواهد گذاشت و حق دفاع از حاکمیت ملی عراق را برای خود محفوظ می‌داند. این در حالی است که دولت عراق تاکنون سکوت اختیار کرده و مشخص نیست آیا موضوع را از طریق مجاری دیپلماتیک پیگیری خواهد کرد یا خیر.

واکنش‌ها و سکوت معنادار مقامات عراقی

پس از انتشار بیانیه مقاومت اسلامی عراق، واکنش‌های پراکنده‌ای از سوی گروه‌های سیاسی و نمایندگان پارلمان این کشور آغاز شده است. برخی نمایندگان نزدیک به جریان مقاومت خواستار تشکیل جلسه فوری کمیسیون امنیت و دفاع پارلمان برای بررسی این حادثه شده‌اند و آن را نقض آشکار حاکمیت ملی عراق دانسته‌اند. از سوی دیگر، منابع آگاه در وزارت دفاع عراق اعلام کرده‌اند که هنوز گزارش رسمی از سوی فرماندهی عملیات مشترک درباره جزئیات این پروازها دریافت نکرده‌اند و در حال بررسی موضوع هستند. سفارت آمریکا در بغداد نیز تاکنون از اظهارنظر در این باره خودداری کرده است، اما یک مقام نظامی آمریکایی که نخواسته نامش فاش شود، در گفتگو با رسانه‌های غربی ادعا کرده که پرواز پهپادها در چارچوب مأموریت‌های مشورتی و آموزشی و با اطلاع مقامات عراقی انجام شده است. این ادعا با تکذیب مقاومت اسلامی عراق مواجه شده که می‌گوید هیچ هماهنگی پیشینی صورت نگرفته است. تحلیلگران معتقدند سکوت دولت عراق ممکن است ناشی از پیچیدگی روابط با واشنگتن و تمایل به جلوگیری از تشدید تنش‌ها باشد، اما ادامه این وضعیت می‌تواند موقعیت بغداد را در افکار عمومی داخلی تضعیف کند.

در سطح منطقه‌ای نیز این حادثه بازتاب داشته و برخی رسانه‌های نزدیک به محور مقاومت آن را نشانه‌ای از افزایش فشارهای آمریکا بر گروه‌های عراقی در آستانه مذاکرات مربوط به خروج نیروهای ائتلاف از عراق دانسته‌اند. گفتنی است که در ماه‌های گذشته دور جدیدی از گفتگوهای امنیتی میان بغداد و واشنگتن برای تعیین جدول زمانی خروج نیروهای آمریکایی آغاز شده بود و این حادثه می‌تواند روند این مذاکرات را تحت تأثیر قرار دهد. مقاومت اسلامی عراق در پایان بیانیه خود تأکید کرده که هرگونه تعرض به حریم هوایی کشور با پاسخ مناسب مواجه خواهد شد و مسئولیت هرگونه پیامد ناشی از آن بر عهده طرف آمریکایی است. این هشدار در حالی مطرح می‌شود که در ماه‌های اخیر حملات به پایگاه‌های آمریکایی در عراق و سوریه افزایش یافته و گروه‌های مقاومت بارها اعلام کرده‌اند که تا پایان اشغالگری، اقدامات خود را متوقف نخواهند کرد.

زمینه‌های تاریخی و پیامدهای احتمالی تنش جدید

عراق از سال ۲۰۰۳ و پس از سرنگونی رژیم صدام، همواره صحنه حضور نظامی آمریکا بوده است و توافق‌نامه چارچوب استراتژیک که در سال ۲۰۰۸ امضا شد، چارچوب روابط امنیتی دو کشور را مشخص کرده است. بر اساس این توافق، هرگونه پرواز نظامی خارجی باید با هماهنگی کامل دولت عراق انجام شود و نقض حریم هوایی بدون مجوز، اقدامی خصمانه تلقی می‌شود. با این حال، در سال‌های اخیر بارها گزارش‌هایی از پرواز پهپادهای آمریکایی بدون اطلاع بغداد منتشر شده که واکنش گروه‌های مقاومت را برانگیخته است. حادثه روز شنبه در حالی رخ می‌دهد که عراق در آستانه فصل جدیدی از تحولات سیاسی قرار دارد و دولت جدید این کشور هنوز نتوانسته است موضع روشنی در قبال حضور نیروهای خارجی اتخاذ کند. از سوی دیگر، گروه‌های مقاومت اسلامی عراق که در سال‌های گذشته قدرت نظامی و سازماندهی خود را به طور قابل توجهی افزایش داده‌اند، بارها توانایی خود را در هدف قرار دادن پایگاه‌های آمریکایی به نمایش گذاشته‌اند و این بار نیز ممکن است با اقداماتی نظیر حملات راکتی یا پهپادی به این حادثه پاسخ دهند. کارشناسان هشدار می‌دهند که تشدید تنش‌ها می‌تواند ثبات نسبی عراق را که پس از سال‌ها جنگ و ناآرامی به دست آمده، به خطر بیندازد و زمینه را برای درگیری‌های گسترده‌تر فراهم کند.

در سطح بین‌المللی نیز این حادثه می‌تواند بر روابط آمریکا با دولت عراق تأثیر بگذارد و بحث‌های مربوط به خروج نیروهای ائتلاف را پیچیده‌تر کند. از دیدگاه تحلیلگران، یکی از اهداف احتمالی آمریکا از این پروازها، نمایش قدرت و ارسال پیام به گروه‌های مقاومت است تا شاید بتواند آن‌ها را از ادامه حملات بازدارد. اما تجربه سال‌های گذشته نشان داده که چنین اقداماتی معمولاً به افزایش تنش و نه کاهش آن منجر شده است. مقاومت اسلامی عراق در بیانیه خود به صراحت اعلام کرده که پرواز پهپادها را بخشی از تلاش آمریکا برای حفظ حضور نظامی خود در عراق می‌داند و آن را محکوم می‌کند. آنچه مسلم است، این حادثه بار دیگر پرونده حضور نظامی آمریکا در عراق را به صدر اخبار بازگردانده و افکار عمومی این کشور را نسبت به نقض حاکمیت ملی حساس‌تر کرده است. اکنون باید دید که واکنش رسمی دولت عراق و همچنین پاسخ عملی گروه‌های مقاومت در روزهای آینده چه خواهد بود و آیا این تنش جدید به چرخه خشونت‌های گذشته بازمی‌گردد یا راهی برای گفتگو و کاهش تنش پیدا می‌شود.