پشت پرده نمایشی که زبان فارسی را به روزمره ایرانیان برمی‌گرداند؛ رازهایی که بازیگرش فاش کرد

به گزارش تیترستان؛ یاسمن گرکانی، بازیگر تئاتر که نزدیک به یک دهه در عرصه بازیگری فعالیت می‌کند، این روزها در نمایش «تخم و ترکه» به کارگردانی سهیل ملکی در تماشاخانه سنگلج روی صحنه می‌رود و در آن سه کاراکتر متفاوت را ایفا می‌کند. او در گفت‌وگو با خبرنگار خبرگزاری آنا با اشاره به تجربه حضور در این اثر نمایشی تأکید کرد که زبان فارسی اصیل باید جایگاه بهتری در گفتار روزمره مردم پیدا کند و نمایش‌های سنتی می‌توانند پلی میان نسل‌ها باشند. این بازیگر با بیان اینکه نمایش «تخم و ترکه» با بهره‌گیری از ادبیات دوره قاجار، موقعیت‌های طنزآمیز و ارجاع به آثار ماندگار تئاتر ایران، علاوه بر ایجاد شادی، فرصتی برای آشنایی نسل جدید با فرهنگ و زبان اصیل ایرانی فراهم می‌کند، ابراز امیدواری کرد که چنین آثاری بتوانند در بلندمدت به احیای واژگان و اصطلاحات اصیل فارسی در مکالمات روزمره کمک کنند.

روایت داستانی پر از جن و طلسم با چاشنی طنز

گرکانی درباره انگیزه خود از پذیرش نقش در این نمایش گفت که وقتی متن را برای نخستین بار خواند، با وجود اینکه داستان درباره جن و طلسم است، روند جذاب و متفاوت آن توجهش را جلب کرد و شخصیت پری چالش‌های تازه‌ای برای او ایجاد کرد. به گفته وی، نمایش «تخم و ترکه» با فضایی متعلق به تهران قدیم و دوران قاجار، داستانی آمیخته با جن، طلسم، اتفاقات عجیب و موقعیت‌های طنزآمیز را روایت می‌کند و همین ترکیب غیرمعمول، آن را از دیگر آثار رئالیستی و درام‌های جدی متمایز می‌سازد. این بازیگر افزود که برای رسیدن به لحن و بیان مناسب این شیوه نمایشی، تمرین‌های مفصلی انجام داده و با پژوهش در ادبیات دوره قاجار، سعی کرده شیوه زندگی و رفتار مردم آن دوره را نیز روی صحنه بازآفرینی کند.

وی در ادامه با اشاره به اینکه در این نمایش تقریباً سه کاراکتر و تیپ متفاوت را بازی می‌کند، توضیح داد که برای وفاداری به متن بارها با سهیل ملکی مشورت کرده و اتودهای مختلفی ارائه داده است. به گفته گرکانی، راهنمایی‌های کارگردان نقش مهمی در شکل‌گیری و پرداخت این شخصیت‌ها داشته و هر شخصیت ویژگی‌ها و موقعیت‌های خاص خود را دارد و برخی از آنها با پیشرفت داستان ابعاد تازه‌ای پیدا می‌کنند. او تأکید کرد که طنز در موقعیت‌هایی مانند اشتباه در استفاده از آب حیات و آب ممات، حضور جن‌ها و اتفاقات غیرمنتظره شکل می‌گیرد و ایجاد تعادل میان اغراق، باورپذیری و زمان‌بندی کمدی، نیازمند دقت و تمرین فراوان است.

نقد اجتماعی ظریف در پس خنده‌های تماشاگر

این بازیگر تئاتر درباره لایه‌های انتقادی نمایش «تخم و ترکه» گفت که اثر به رفتارهایی مانند هیزی، هرزه‌گی و سوءاستفاده نیز می‌پردازد و آنها را دستمایه طنز قرار می‌دهد، اما این شوخی‌ها صرفاً برای خنداندن مخاطب نیست و نقدی اجتماعی در پس آنها وجود دارد. به اعتقاد گرکانی، نمایش نقدی ظریف و به‌جا به این رفتارها دارد و اتفاقاتی که برای شخصیت‌ها رخ می‌دهد، در عین ایجاد موقعیت‌های خنده‌دار، پیامدهای رفتارهای نادرست را نیز نشان می‌دهد. وی افزود که همین پیوند میان طنز و نقد اجتماعی، به اثر عمق بیشتری می‌بخشد و بازیگر باید بتواند این لایه انتقادی را بدون آسیب زدن به وجه کمدی اثر منتقل کند.

گرکانی همچنین با اشاره به ویژگی‌های تماشاخانه سنگلج و پیوند آن با تاریخ و هویت نمایش ایرانی، گفت که این مکان همیشه برای او ارزشمند و مقدس بوده و فضای استاندارد و متناسب آن با نمایش ایرانی، اجرای این اثر را لذت‌بخش‌تر کرده است. به گفته وی، تمام میزانسن‌ها و مسیرهای ورود و خروج در تمرین‌ها با توجه به فضای سنگلج طراحی شدند و به همین دلیل هنگام اجرا با مشکل یا ابهام خاصی روبه‌رو نشدند. او اضافه کرد که هر شب هنگام رسیدن به بخش‌هایی از اجرا خودش هیجان‌زده می‌شود و فکر می‌کند این هیجان به تماشاگران نیز منتقل می‌شود.

ادای دین به بزرگان تئاتر و ضرورت احیای زبان فارسی

این بازیگر درباره ارجاع‌های نمایش به تاریخ نمایش و شخصیت‌های نمایشی، از جمله نمایش «شهر قصه» نوشته بیژن مفید، توضیح داد که این بخش‌ها ادای دین به بزرگان نمایش ایران است و خوشحال است که مخاطبان در سنین مختلف با آن ارتباط خوبی برقرار کرده‌اند. گرکانی تأکید کرد که آشنایی نسل جدید با زبان اصیل فارسی، آداب‌ورسوم و فرهنگ ایرانی ضرورت دارد و بر اساس تجربه‌اش در ارتباط با جوانان، آنها به این موضوع علاقه‌مند هستند و از چنین آثاری استقبال می‌کنند. وی در پاسخ به پرسشی درباره ظرفیت نمایش‌های سنتی برای جذب نسل جوان در روزگاری که مخاطبان با انواع سرگرمی‌های تصویری و محتوای فضای مجازی روبه‌رو هستند، گفت که باید هم بر اصالت و سنت تکیه کرد و هم با بازآفرینی و نگاه امروزی، ارتباط تازه‌ای با مخاطب برقرار کرد.

گرکانی در بخش پایانی گفت‌وگو درباره وظیفه تئاتر کمدی در جامعه امروز اظهار داشت که هر دو وجه سرگرمی و نقد اجتماعی ضروری است؛ کمدی می‌تواند مخاطب را برای مدتی از دنیای واقعی و سختی‌های امروز دور کند و به فضایی متفاوت ببرد، اما در عین حال می‌تواند از مسیر خنده، مخاطب را با تناقض‌ها و مسائل جدی زندگی نیز مواجه سازد. به گفته وی، نمایش «تخم و ترکه» با شخصیت‌ها و اتفاقات بامزه‌اش چنین فرصتی را برای تماشاگر فراهم می‌کند و هر شب پس از اجرا، وقتی چهره‌های خندان تماشاگران را می‌بیند، احساس ارزشمندی دارد. این بازیگر در پایان از مخاطبانی که هنوز نمایش را ندیده‌اند خواست تا تماشای این اجرا را از دست ندهند و منتظر حضورشان هستند.