اعدام دو شهروند بنگلادشی در مکه؛ راز سکوت مقامات سعودی درباره جزئیات یک پرونده جنجالی

به گزارش تیترستان؛ وزارت کشور عربستان سعودی اعلام کرد که یک مرد و یک زن بنگلادشی به اتهام ارتکاب «عمل غیراخلاقی» در داخل یکی از مساجد شهر مکه اعدام شده‌اند. بر اساس بیانیه رسمی، این دو نفر که «نازرال اسلام عبدالبصیر» و «سیتی اختر» معرفی شده‌اند، پس از بازداشت توسط نیروهای امنیتی و طی یک روند قضایی، به اتهام نقض حرمت مکان و زمان، به مجازات اعدام از نوع تعزیر محکوم شده‌اند. حکم اعدام پس از تأیید مراجع قضایی و صدور دستور سلطنتی در عربستان اجرا شده است. با این حال، بیانیه وزارت کشور عربستان جزئیات دقیق رفتار منتسب به این دو نفر را مشخص نکرده و نام مسجد محل وقوع حادثه را نیز اعلام نکرده است. همزمان با انتشار این خبر، شایعاتی در شبکه‌های اجتماعی منتشر شد مبنی بر اینکه این دو نفر به دلیل برقراری رابطه جنسی در مسجدالحرام و در کنار کعبه دستگیر و اعدام شده‌اند، اما صحت این موضوع و فیلم منتشرشده در این باره مشخص نیست.

روایت رسمی وزارت کشور عربستان؛ از بازداشت تا اجرای حکم

وزارت کشور عربستان سعودی در بیانیه‌ای که به طور رسمی منتشر شد، اعلام کرد که نیروهای امنیتی این دو شهروند بنگلادشی را در حالی بازداشت کردند که مرتکب عملی غیراخلاقی در یکی از مساجد مکه شده بودند. به گفته مقام‌های سعودی، پس از انجام تحقیقات مقدماتی، پرونده آن‌ها به دادگاه ارجاع داده شد و دادگاه نیز اتهامات مطرح‌شده را تأیید کرد. بر اساس این بیانیه، قاضی پرونده با توجه به شدت تخلف و نقض حرمت مکان و زمان ارتکاب جرم، حکم اعدام از نوع تعزیر را برای هر دو نفر صادر کرده است. تعزیر در نظام حقوقی عربستان به مجازات‌هایی گفته می‌شود که نوع و میزان آن در چارچوب شرع و به تشخیص مقام قضایی تعیین می‌شود. این حکم پس از تأیید مراجع قضایی بالاتر و صدور دستور سلطنتی، در نهایت به اجرا درآمد. با این وجود، مقام‌های سعودی از ارائه جزئیات بیشتر درباره ماهیت دقیق «عمل غیراخلاقی» خودداری کرده‌اند و این ابهام، زمینه‌ساز گمانه‌زنی‌های متعدد در فضای مجازی شده است.

نکته قابل توجه در این پرونده، عدم شفافیت مقام‌های سعودی درباره نام مسجد محل وقوع حادثه است. در حالی که برخی منابع غیررسمی از مسجدالحرام به عنوان محل وقوع جرم نام می‌برند، بیانیه رسمی وزارت کشور عربستان تنها به «یکی از مساجد مکه» اشاره کرده و از ذکر نام دقیق آن خودداری کرده است. این ابهام زمانی تشدید می‌شود که فیلمی نیز در شبکه‌های اجتماعی منتشر شده که ظاهراً لحظات بازداشت یا اجرای حکم را نشان می‌دهد، اما صحت و اصالت این فیلم تأیید نشده است. کارشناسان حقوقی معتقدند که اگر جرم در مسجدالحرام رخ داده باشد، به دلیل جایگاه ویژه این مکان در جهان اسلام، انتظار می‌رفت مقام‌های سعودی با شفافیت بیشتری عمل کنند. در غیر این صورت، سکوت آن‌ها می‌تواند به تقویت شایعات و سوءبرداشت‌ها دامن بزند.

واکنش بنگلادش؛ از غافلگیری دیپلماتیک تا مطالبه توضیح

دولت بنگلادش به دنبال انتشار خبر اعدام این دو شهروند خود در عربستان، واکنش رسمی نشان داد. سرکنسولگری بنگلادش در جده اعلام کرد که پیش از اجرای حکم، از سوی مقام‌های سعودی مطلع نشده بود و پس از انتشار خبر، با ارسال یادداشت رسمی دیپلماتیک از عربستان خواستار توضیح شد. همچنین وزارت امور خارجه بنگلادش از سفیر عربستان در داکا دعوت کرد تا درباره این اعدام‌ها توضیحاتی ارائه دهد. مقام‌های بنگلادشی تأکید کرده‌اند که خواهان دریافت اطلاعات دقیق درباره اتهامات، روند رسیدگی قضایی و نحوه اجرای احکام هستند. این در حالی است که خانواده‌های دو متهم نیز از جزئیات پرونده بی‌اطلاع مانده‌اند و خواستار روشن شدن ابعاد ماجرا شده‌اند. به نظر می‌رسد که عدم اطلاع‌رسانی به موقع به مقام‌های کنسولی بنگلادش، به یک تنش دیپلماتیک خفیف میان دو کشور منجر شده است.

بنگلادش که یکی از بزرگترین جوامع کارگری مهاجر در عربستان سعودی را دارد، همواره نسبت به رفتار با شهروندان خود در این کشور حساس بوده است. هزاران بنگلادشی در عربستان و دیگر کشورهای حاشیه خلیج فارس مشغول به کار هستند و هرگونه خبر درباره مجازات‌های سنگین علیه آن‌ها، بازتاب گسترده‌ای در رسانه‌های بنگلادش و افکار عمومی این کشور دارد. در سال‌های اخیر، موارد متعددی از اعدام شهروندان بنگلادشی در عربستان به دلیل جرایم مختلف از جمله قتل و قاچاق مواد مخدر گزارش شده است، اما اعدام به اتهام «عمل غیراخلاقی» در یک مکان مذهبی، بسیار نادر و حساسیت‌برانگیز است. دولت بنگلادش اکنون با فشار افکار عمومی برای پیگیری این پرونده مواجه است و احتمالاً در روزهای آینده رایزنی‌های دیپلماتیک خود را با ریاض افزایش خواهد داد.

ابعاد حقوقی و پیامدهای بین‌المللی؛ چرا این پرونده جنجالی شد؟

اجرای حکم اعدام برای دو شهروند خارجی در عربستان، آن هم به اتهام ارتکاب عمل غیراخلاقی در یک مسجد، از چند منظر قابل بررسی است. نخست، نظام حقوقی عربستان سعودی بر پایه شریعت اسلامی بنا شده و مجازات‌های سنگینی برای جرایم علیه عفت عمومی و هتک حرمت اماکن مذهبی در نظر گرفته است. با این حال، سازمان‌های بین‌المللی حقوق بشر همواره اجرای مجازات اعدام را به ویژه برای جرایمی که به گفته آن‌ها «مبهم» یا «غیرخشونت‌آمیز» هستند، محکوم کرده‌اند. در این پرونده، عدم شفافیت درباره ماهیت دقیق جرم و نام مسجد، انتقادها را تشدید کرده است. برخی ناظران معتقدند که اگر جرم در مسجدالحرام رخ داده باشد، این اقدام می‌تواند به عنوان اقدامی بازدارنده از سوی مقام‌های سعودی تلقی شود، اما در عین حال ممکن است به وجهه بین‌المللی عربستان آسیب بزند.

دوم، این پرونده بار دیگر موضوع رفتار با کارگران مهاجر در کشورهای حاشیه خلیج فارس را برجسته کرده است. بنگلادشی‌های شاغل در عربستان اغلب در شرایط دشواری کار و زندگی می‌کنند و گزارش‌هایی از نقض حقوق آن‌ها منتشر شده است. اعدام این دو نفر، بدون اطلاع‌رسانی به کنسولگری بنگلادش، می‌تواند به بی‌اعتمادی میان کارگران مهاجر و مقام‌های سعودی دامن بزند. از سوی دیگر، دولت بنگلادش ممکن است برای جلوگیری از تکرار چنین مواردی، خواستار امضای توافق‌نامه‌های جدید با عربستان برای حمایت از شهروندانش شود. در مجموع، این حادثه نشان می‌دهد که مسائل حقوقی و مذهبی در عربستان سعودی همچنان از حساسیت بالایی برخوردار است و هرگونه ابهام در آن می‌تواند به سرعت به یک بحران دیپلماتیک تبدیل شود. در روزهای آینده، باید دید که آیا مقام‌های سعودی جزئیات بیشتری درباره این پرونده منتشر می‌کنند یا اینکه سکوت آن‌ها ادامه خواهد یافت.