دوشیدن شیر الاغ در صداوسیما؛ راز پنهان پشت تبلیغات میلیونی که متخصصان هشدار می‌دهند!
به گزارش تیترستان؛ ماجرای عجیب آوردن یک الاغ به سازمان صداوسیما و دوشیدن شیر آن در مقابل دوربین‌ها، بار دیگر بحث درباره خواص درمانی شیر الاغ را در فضای رسانه‌ای و شبکه‌های اجتماعی داغ کرده است. این اقدام که ظاهراً با هدف معرفی محصولی سنتی و پرخاصیت انجام شده، واکنش‌های متفاوتی را برانگیخته است. از یک سو، برخی مصرف‌کنندگان با کنجکاوی به دنبال اطلاعات بیشتر درباره این محصول هستند و از سوی دیگر، کارشناسان تغذیه نسبت به تبلیغات اغراق‌آمیز و بدون پشتوانه علمی هشدار می‌دهند. پیش از این نیز انتشار خبر فروش پنیر الاغ با قیمت کیلویی ۲۵ میلیون تومان در برخی فروشگاه‌های لوکس تهران، توجه بسیاری را به خود جلب کرده بود و این پرسش را مطرح کرد که آیا چنین محصولات گران‌قیمتی واقعاً ارزش غذایی متفاوت و خواص ویژه‌ای دارند یا صرفاً حاصل یک بازی تبلیغاتی هستند. در این گزارش، با تکیه بر نظرات دکتر منصور رضایی، متخصص تغذیه و عضو هیأت علمی دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی، به بررسی ابعاد مختلف این ادعاها می‌پردازیم.
شیر الاغ در ترازوی علم و طب سنتی؛ افسانه یا واقعیت؟
دکتر منصور رضایی در پاسخ به این پرسش که آیا شیر الاغ واقعاً خواص درمانی ویژه‌ای دارد یا خیر، تأکید می‌کند که در علم پزشکی امروز، اثربخشی هر ماده غذایی یا دارویی باید بر اساس مطالعات علمی و مقایسه گروه‌های مختلف مورد بررسی قرار گیرد. او توضیح می‌دهد که گاهی باور فرد به اثربخشی یک ماده، حتی اگر آن ماده خاصیت درمانی مشخصی نداشته باشد، می‌تواند احساس بهبودی ایجاد کند؛ این پدیده در پزشکی با عنوان «اثر دارونما» یا «پلاسبو» شناخته می‌شود. در برخی مطالعات، حتی زمانی که ماده مصرف‌شده چیزی جز آب یا نشاسته نیست، به دلیل باور فرد به اثربخشی آن، ممکن است تا حدود ۳۰ درصد پاسخ مثبت مشاهده شود. بنابراین، هر احساس بهبودی را نمی‌توان به خاصیت درمانی واقعی یک ماده نسبت داد. این متخصص تغذیه با اشاره به تفاوت رویکرد طب سنتی و پزشکی نوین می‌افزاید: بخش قابل‌توجهی از توصیه‌های طب سنتی بر تجربه‌های تاریخی استوار است. برای مثال، ممکن است فردی در گذشته هنگام ابتلا به سرماخوردگی شیر الاغ مصرف کرده و پس از مدتی بهبود یافته باشد. همین همزمانی باعث شده این تصور شکل بگیرد که شیر الاغ عامل درمان بیماری بوده است؛ در حالی که بهبود فرد ممکن است به دلایل دیگری مانند گذشت زمان یا تقویت سیستم ایمنی بدن اتفاق افتاده باشد. به گفته رضایی، باورهایی مانند تأثیر ویژه شیر گاو، شتر یا الاغ بر درمان برخی بیماری‌ها در طب سنتی سابقه طولانی دارند، اما بسیاری از این ادعاها از پشتوانه علمی کافی برخوردار نیستند.
رضایی با تأکید بر ضرورت بررسی علمی ادعاهای درمانی عنوان می‌کند که در پزشکی مبتنی بر شواهد، برای اثبات اثربخشی یک ماده باید مطالعات کنترل‌شده انجام شود و نتایج آن با گروه شاهد یا در موارد مناسب با دارونما مقایسه شود. بدون چنین بررسی‌هایی نمی‌توان با اطمینان درباره خواص درمانی یک ماده غذایی اظهارنظر کرد. او می‌گوید: «بسیاری از مطالبی که درباره خواص ویژه شیر بز، شتر یا الاغ مطرح می‌شود، با شواهد علمی معتبر و پذیرفته‌شده در پزشکی همخوانی ندارد. ممکن است فردی پس از مصرف یکی از این محصولات احساس بهبودی کند، اما این موضوع لزوماً به معنای وجود خاصیت درمانی در آن محصول نیست. گاهی تلقین و باور ذهنی فرد در ایجاد این احساس نقش دارد.» این متخصص تغذیه معتقد است که تجربه‌های فردی یا روایت‌های تاریخی به‌تنهایی نمی‌توانند مبنای توصیه عمومی یک ماده غذایی به جامعه باشند. او در توضیح بیشتر بیان می‌کند: «ممکن است مصرف نوع خاصی از شیر در گذشته با بهبود وضعیت سلامت فردی همزمان شده باشد و همین تجربه به توصیه مصرف آن در نسل‌های بعد منجر شده باشد. اما همزمانی دو اتفاق به معنای وجود رابطه علت و معلولی میان آنها نیست. برای اثبات چنین ادعاهایی به شواهد علمی نیاز داریم.»
تبلیغات فریبنده و ایجاد نیاز کاذب در بازار محصولات گران‌قیمت
دکتر رضایی نسبت به تبلیغات اغراق‌آمیز درباره خواص درمانی برخی مواد غذایی هشدار می‌دهد و می‌گوید: «اینکه بدون پشتوانه علمی، نوع خاصی از شیر را به‌عنوان محصولی ویژه و مفید برای درمان بیماری‌ها به جامعه معرفی کنیم، اقدام درستی نیست. چنین تبلیغاتی می‌تواند در مردم احساس نیاز کاذب ایجاد کند و آنها را به سمت مصرف محصولاتی سوق دهد که ضرورت یا مزیت درمانی آنها اثبات نشده است.» او با اشاره به نقش فضای مجازی در گسترش این باورها ادامه می‌دهد: «در سال‌های اخیر، شبکه‌های اجتماعی به بستری گسترده برای انتشار ادعاهای عجیب و توصیه‌های غیرعلمی درباره سلامت تبدیل شده‌اند. از تبلیغ خواص معجزه‌آسای برخی مواد غذایی گرفته تا توصیه به مصرف مستقیم محصولات دامی بدون فرآوری بهداشتی، همگی می‌توانند سلامت مردم را به خطر بیندازند.» به گفته او، جذابیت تبلیغات و تکرار مداوم برخی ادعاها نباید جای شواهد علمی را بگیرد؛ به‌ویژه زمانی که پای سلامت افراد در میان است. این در حالی است که در ماه‌های گذشته، شاهد عرضه محصولاتی مانند پنیر الاغ با قیمت‌های نجومی در برخی فروشگاه‌های خاص بوده‌ایم که بدون هیچ مدرک علمی معتبری، به مصرف‌کنندگان القا می‌کنند این محصولات دارای خواص درمانی منحصر به فرد هستند.
رضایی در بخش دیگری از صحبت‌های خود با بیان مثالی جالب، به خطر آلودگی محصولات غذایی خام اشاره می‌کند و می‌گوید: «گاهی به شوخی می‌گوییم سواد تغذیه‌ای عوامل بیماری‌زا مانند میکروب‌ها، ویروس‌ها، انگل‌ها و قارچ‌ها از انسان‌ها بیشتر است! ممکن است انسان نوشابه گازدار را به یک نوشیدنی مغذی ترجیح دهد، اما بسیاری از میکروارگانیسم‌ها به‌خوبی از مواد مغذی موجود در شیر، تخم‌مرغ و ماهی استفاده می‌کنند. همین ارزش غذایی بالا هم باعث می‌شود برخی از این محصولات، در صورت نگهداری نامناسب، محیط مناسبی برای رشد میکروارگانیسم‌های بیماری‌زا باشند. بنابراین نباید فراموش کنیم که مواد غذایی مغذی، لزوماً در هر شرایطی سالم و بی‌خطر نیستند.» این متخصص تغذیه تأکید می‌کند: «شیرهای خام و سنتی که خارج از چرخه نظارت بهداشتی عرضه می‌شوند، ممکن است به عوامل بیماری‌زا آلوده باشند. به همین دلیل مصرف شیر بدون پاستوریزاسیون و فرآوری بهداشتی، اقدامی پرخطر است و به هیچ عنوان توصیه نمی‌شود.»
پیامدهای خطرناک باورهای غیرعلمی؛ از بیماری‌های عفونی تا آسیب اندام‌های حیاتی
رضایی در پایان نسبت به پیامدهای اعتماد به توصیه‌های غیرعلمی هشدار می‌دهد و می‌گوید: «تبلیغات جذاب اما غیرعلمی درباره خواص درمانی محصولات غذایی، به‌ویژه زمانی که مردم را به مصرف مواد خام و فرآوری‌نشده تشویق می‌کند، می‌تواند تهدیدی جدی برای سلامت عمومی باشد. اعتماد به توصیه‌های افراد غیرمتخصص و مصرف خودسرانه محصولات دامی که مراحل بهداشتی لازم را طی نکرده‌اند، ممکن است زمینه ابتلا به بیماری‌های عفونی خطرناک را فراهم کند؛ بیماری‌هایی که در برخی موارد می‌توانند به عوارض طولانی‌مدت، آسیب اندام‌های حیاتی و حتی ناتوانی‌های حرکتی منجر شوند.» به گفته این متخصص تغذیه، مردم باید میان ارزش غذایی یک محصول و ادعاهای درمانی مطرح‌شده درباره آن تفاوت قائل شوند. صرف اینکه ماده غذایی خاصی در گذشته مصرف می‌شده یا امروز با قیمت بالا به فروش می‌رسد، دلیلی بر برتری آن نسبت به سایر مواد غذایی یا اثبات خواص درمانی ویژه نیست. این هشدارها در حالی مطرح می‌شود که به نظر می‌رسد برخی رسانه‌ها و فروشندگان، با سوءاستفاده از خلأ اطلاعات علمی دقیق، درصدد هستند تا محصولات حاشیه‌ای را به‌عنوان درمان معجزه‌آسا به مصرف‌کنندگان معرفی کنند.
بررسی‌ها نشان می‌دهد که در سال‌های اخیر، بازار محصولات موسوم به «سنتی» و «ارگانیک» در ایران رونق چشمگیری یافته و برخی فروشندگان با قیمت‌های غیرمنطقی، اقدام به عرضه محصولاتی مانند شیر الاغ، پنیر الاغ و سایر فرآورده‌های دامی غیرمتعارف کرده‌اند. این در حالی است که هیچ نظارت بهداشتی مشخصی بر تولید و توزیع این محصولات وجود ندارد و مصرف‌کنندگان ممکن است بدون آگاهی از خطرات بالقوه، اقدام به خرید و مصرف آنها کنند. کارشناسان تغذیه تأکید می‌کنند که پیش از هرگونه توصیه عمومی، باید مطالعات بالینی گسترده‌ای انجام شود تا اثربخشی و ایمنی این محصولات به اثبات برسد. همچنین لازم است رسانه‌ها و نهادهای نظارتی، با اطلاع‌رسانی دقیق و شفاف، از گسترش باورهای نادرست و خطرناک در جامعه جلوگیری کنند. در نهایت، به نظر می‌رسد که ماجرای دوشیدن شیر الاغ در صداوسیما، بیش از آنکه یک اقدام علمی یا فرهنگی باشد، نشانه‌ای از نیاز به فرهنگ‌سازی درست در حوزه سلامت و تغذیه است تا مردم بتوانند با تکیه بر شواهد معتبر، تصمیم‌های آگاهانه‌تری برای سلامت خود بگیرند.
در حال بارگذاری نظرات...