حمید نعمت‌الله با «بت» چه بلایی بر سر تماشاگر می‌آورد؟ رازی که منتقدان فاش کردند
به گزارش تیترستان؛ اکران فیلم «بت» به کارگردانی حمید نعمت‌الله از هفته گذشته در سینماهای کشور آغاز شده و واکنش‌های متفاوتی را در میان منتقدان و تماشاگران برانگیخته است. این فیلم که هفتمین اثر بلند سینمایی نعمت‌الله محسوب می‌شود، با بازی لیلا حاتمی، محمدرضا فروتن و نوید پورفرج، توانسته است بحث‌های زیادی را در محافل سینمایی به راه بیندازد. منتقدان معتقدند که «بت» یک فیلم معمولی نیست، بلکه اثری هنری و عمیقاً تاریک است که در کنام جنون خالقش جان می‌گیرد. برخی آن را جزو گستاخ‌ترین فیلم‌های تاریخ سینمای ایران دانسته‌اند و برخی دیگر تجربه تماشای آن را دلخراش و آزاردهنده توصیف کرده‌اند. در یادداشتی که به قلم پویان عسگری در همشهری آنلاین منتشر شده، این فیلم به شدت مورد تحسین قرار گرفته و نعمت‌الله به عنوان فیلمسازی جسور و تجربه‌گرا معرفی شده است که همواره بر خلاف جریان اصلی سینمای ایران حرکت کرده است. این اکران در حالی صورت می‌گیرد که سینمای ایران در دوره گذار و پوست‌اندازی اساسی به سر می‌برد و فیلم‌هایی مانند «بت» می‌توانند مسیر تازه‌ای را پیش روی فیلمسازان جوان قرار دهند.
نعمت‌الله و خلق جهانی تاریک و موحش در «بت»
حمید نعمت‌الله در «بت» مانند فیلم‌های قبلی خود همچون «آرایش غلیظ»، «رگ خواب»، «شعله‌ور» و «قاتل و وحشی»، دنیایی تاریک و پر از جنون را خلق کرده است. او در این فیلم الهه‌ای زیبا به نام لیلا با بازی درخشان لیلا حاتمی را خلق می‌کند و مجموعه‌ای از افراد شرور و رذل را به جان او می‌اندازد. این فیلم سرکش، خشن و افسرده، تجربه تماشایش برای بسیاری از بینندگان آزاردهنده است، اما منتقدان این آزاردهندگی را امتیاز بزرگ فیلم می‌دانند، زیرا به قصد تحت تأثیر قرار دادن روان تماشاگر ساخته شده است. نعمت‌الله با کارگردانی درخشان خود بر سر تماشاگر می‌کوبد و احساس ترس و دلهره و ناامنی را در او برمی‌انگیزد. برخی «بت» را با فیلم «تنگنا»ی امیر نادری مقایسه کرده‌اند و آن را به سگی هار تشبیه کرده‌اند که از کنترل خارج شده است. جانفشانی لیلا حاتمی در این فیلم باعث خلق یک زن غریب و پیچیده شده که شبیه به شخصیت «لیلیث» در شاهکار رابرت راسن است. حاتمی هم زیبایی اشرافی دارد و هم پژمردگی یک جان زیبا را لحظه به لحظه نمایش می‌دهد.
بازی درجه یک لیلا حاتمی در «بت» چیزی میان جنون و نبوغ توصیف شده است. این چهارمین تجربه همکاری نعمت‌الله و حاتمی پس از فیلم‌های قبلی آنهاست و همچون پتکی بر سر تماشاگر فرود می‌آید. حاتمی در نقش لیلا همچون ملکه‌ای معصوم که از تخت رانده شده، از عالم بی‌معرفت می‌سوزد و آب می‌شود. فیلم به تماشاگرش احساس ترس و دلهره و ناامنی می‌دهد و تلخی استثمار یک آدم معصوم را به تصویر می‌کشد. نمایش گروهی رذل و بی‌مروت و نامرد در کنار عجز قیصر در مواجهه با برادران آب‌منگل، از جمله صحنه‌های تکان‌دهنده فیلم است. منتقد همشهری آنلاین در یادداشت خود بارها غصه خورده که چرا هنوز «قاتل و وحشی» امکان نمایش عمومی پیدا نکرده است، زیرا اگر آن فیلم دیده شده بود، قضاوت دقیق‌تری از «بت» می‌داشتیم. گروه بازیگری فیلم در کنار فیلمبرداری و موسیقی می‌درخشند و قصه آنقدر سریع و بی‌محابا پیش می‌رود که به سرعت همه را به جان تب‌دار هم می‌اندازد.
واکنش منتقدان: تحسین گستاخی یا هشدار درباره آزار روانی؟
واکنش منتقدان به «بت» متفاوت بوده است. برخی آن را یک اثر هنری پیشرو و متعلق به آینده می‌دانند که پدر فیلم‌های خلاقانه وحشی در سال‌های آینده خواهد بود. آنها معتقدند نعمت‌الله در دورانی که فرهنگ عامه در ایران دستخوش تغییرات جدی شده و سینمای ایران در حال پوست‌انداختن اساسی است، دست به انتحار و انقلاب زیباشناختی زده است. این فیلم ضد چهارچوب اخته و پاستوریزه فیلم ایرانی در دو دهه اخیر توصیف شده و نعمت‌الله مانند آدمی عاصی از همه چیز و همه کس، بی‌حوصله و بیزار و بی‌قرار است. «بت» فیلمی مهیب، سرکش، خشن و البته بسیار افسرده است که تجربه تماشایش دلخراش و آزاردهنده است، اما همین ویژگی آن را به اثری مهم تبدیل می‌کند. فیلم به قصد آزار روان تماشاگر ساخته شده و همانند «تنگنا»ی امیر نادری به سگ هاری می‌ماند که از کنترل خارج شده است. جانکاه و دردناک است تماشای چنین فیلم زیبایی، اما این دردناکی خود نشانه‌ای از قدرت فیلم است.
در مقابل، برخی منتقدان هشدار داده‌اند که تماشای «بت» مناسب همه نیست و این فیلمی است برای آدم‌های باهوش و دلشکسته، با ریتمی مناسب ورای فهم و درک تماشاگر میان‌مایه. آنها معتقدند فیلم از تاریخ سینما می‌گیرد و به تاریخ سینما پس می‌دهد و وهم و پلشتی و وحشت زمانه‌اش را در هم می‌آمیزد و در کام تماشاگرش چون زهر می‌نوشاند. علاوه بر فیلم «آنها به اسب‌ها شلیک می‌کنند، مگر نه؟» سیدنی پولاک، تماشای «بت» شاید شبیه به تماشای «انزجار» پولانسکی هم باشد؛ دو زن که به تدریج تعادل روانی خود را به خاطر توحش اطرافیانشان از دست می‌دهند. ادای دین‌ها به تاریخ سینمای ایران بی‌شمار است و زیباترینش احضار «دلشدگان» علی حاتمی است و شنیدن نوای «یارُم به یک لا پیرهن...» با صدای غمین محمدرضا شجریان، پس‌زمینه زیبای کوه و صورت بی‌آلایش و بی‌آرایش کاراکتر لیلا. «بت» از بهشت تا جهنم را طی کرده و در پایان همه چیز را در تباهی و سیاهی ماخولیایی‌اش غرق می‌کند.
جایگاه «بت» در سینمای امروز ایران و پیامدهای آن برای آینده
اهمیت «بت» را باید در زمینه وضعیت فعلی سینمای ایران و کارنامه حمید نعمت‌الله بررسی کرد. نعمت‌الله در پانزده سال اخیر به عنوان بهترین فیلمساز سینمای ایران شناخته شده و یک تجربه‌گرای واقعی است که همواره بر خلاف جریان اصلی حرکت کرده است. در زمانه‌ای که بسیاری از فیلمسازان مشغول سریال‌سازی‌های بی‌خطر هستند، او کماکان فیلم هار و خطرناک می‌سازد و نترس و جسور است. «بت» را می‌توان ادامه منطقی مسیر فیلم‌های قبلی او مانند «رگ خواب» و «شعله‌ور» دانست که هر کدام به نوعی به جنون و تاریکی انسان معاصر پرداخته‌اند. این فیلم از تاریخ سینما الهام می‌گیرد و به تاریخ سینما پس می‌دهد و می‌تواند الهام‌بخش فیلم‌های عجیب‌تری در آینده باشد. منتقدان پیش‌بینی کرده‌اند که «بت» پدر تمام فیلم‌های خلاقانه وحشی در سال‌های آینده خواهد بود و مسیر تازه‌ای را پیش روی سینمای ایران باز خواهد کرد.
از سوی دیگر، اکران «بت» در شرایطی صورت می‌گیرد که سینمای ایران با چالش‌های متعددی از جمله محدودیت‌های مالی، نظارتی و تغییر ذائقه مخاطبان روبروست. فیلم‌هایی مانند «بت» که ضد میان‌مایگی فرهنگی و ابتذال جمعی هستند، می‌توانند زمینه‌ساز گفتگوهای جدی درباره ماهیت هنر و وظیفه فیلمساز در جامعه باشند. با این حال، تجربه تماشای این فیلم برای مخاطب عام ممکن است دشوار باشد و نیاز به آمادگی روانی و درک سینمایی داشته باشد. نعمت‌الله با «بت» ثابت کرده که فیلمسازی است که به دنبال رضایت همه‌جانبه نیست و بیشتر به دنبال بیان هنری خود است. این فیلم همچنین بار دیگر اهمیت لیلا حاتمی به عنوان یکی از بهترین بازیگران زن سینمای ایران را برجسته می‌کند و نشان می‌دهد که او توانایی پرداخت شخصیت‌های پیچیده و چندلایه را دارد. در مجموع، «بت» را باید یک رویداد مهم در سینمای ایران دانست که بحث‌های زیادی را در میان منتقدان و تماشاگران برانگیخته و احتمالاً تا مدت‌ها درباره آن صحبت خواهد شد. این فیلم نه تنها در کارنامه نعمت‌الله بلکه در تاریخ سینمای ایران به عنوان یکی از جسورانه‌ترین آثار ثبت خواهد شد و می‌تواند تأثیر عمیقی بر نسل جدید فیلمسازان بگذارد.
در حال بارگذاری نظرات...