جنگل سامانه‌ها؛ چرا مردم در پیچ‌وخم دیجیتال گم می‌شوند؟
به گزارش تیترستان؛ ستار هاشمی، وزیر ارتباطات و فناوری اطلاعات، در حاشیه نشست هوش مصنوعی و تحول دیجیتال دولت که در سازمان برنامه و بودجه برگزار شد، با انتقاد از تعدد سامانه‌های دولتی گفت: «مردم در جنگلی از سامانه‌ها گم شدند و کارشان پیچیده‌تر هم شده است.» او با اشاره به جمله‌ای که بارها از زبان شهروندان شنیده می‌شود، افزود: «مردم مدام می‌شنوند که سامانه قطع است.» هاشمی این وضعیت را ناشی از وابستگی میان سامانه‌ها و زیرساخت‌های ارتباطی و برق دانست و توضیح داد که قطع برق می‌تواند به اختلال در سرویس‌های وابسته منجر شود و حتی پس از وصل شدن برق، بازگشت خدمات در برخی مناطق، از جمله روستاها، ساعت‌ها طول بکشد. او تأکید کرد که این مشکلات نشان‌دهنده ضعف در طراحی و یکپارچگی سامانه‌هاست و نه صرفاً مشکل فنی.
سرشماری ۱۴۰۵؛ خداحافظی با روش سنتی و اکسل‌های متعارض
وزیر ارتباطات در ادامه از تحول در شیوه سرشماری عمومی کشور خبر داد و اعلام کرد که سرشماری سال ۱۴۰۵ برخلاف دوره‌های گذشته که هر ۱۰ سال یک‌بار به‌صورت سنتی اجرا می‌شد، بر پایه «تقاطع‌گیری داده‌های موجود در پایگاه‌های اطلاعاتی کشور» انجام خواهد شد. به گفته او، در این روش به‌جای پرسشنامه‌های حضوری و فایل‌های اکسل متعارض، از داده‌های ثبت‌مبنا و آمایش‌های سرزمینی استفاده می‌شود و امکان دسترسی به داده‌های دقیق و به‌روز با فاصله‌های زمانی کوتاه‌تر (مانند شش‌ماهه یا سالانه) فراهم می‌شود. هاشمی این تغییر را گامی اساسی در جهت حکمرانی داده‌مبنا توصیف کرد و گفت: «اگر به زیرشاخص‌های دولت الکترونیک نگاه کنیم، در حوزه زیرساخت و نیروی انسانی وضعیت خوبی داریم، اما در حوزه سرویس‌ها وضعیت مطلوب نیست و مردم نیز این را تأیید می‌کنند.»
او با اشاره به رتبه ۱۱۰ کشور در دولت الکترونیک، بر لزوم حرکت از دولت سنتی و کنترل‌محور به سمت دولت پلتفرمی و زیست‌بومی تأکید کرد و افزود: «تحول دیجیتال صرفاً به فناوری محدود نمی‌شود و به همکاری و هم‌افزایی در حوزه‌های مختلف نیاز دارد.» هاشمی تصریح کرد که مسئولیت این تحول تنها بر عهده وزارت ارتباطات نیست و همه دستگاه‌ها باید از بخشی‌نگری پرهیز کنند. او همچنین از پروژه ملی «ایران‌بوم» خبر داد که با هماهنگی حداکثری سایر وزارتخانه‌ها و سازمان برنامه و بودجه در دست اجراست و بیش از ۱۶ زیست‌بوم کلیدی در حوزه‌هایی مانند لجستیک، سلامت، آموزش، مالی و مالیاتی شناسایی شده‌اند تا فرایندها در قالب بسترهای یکپارچه مدیریت شوند.
انتقاد از دیجیتالی‌سازی فرایندهای قدیمی و انحصار داده‌ها
وزیر ارتباطات با انتقاد از رویکردی که تنها فرایندهای موجود را به فضای دیجیتال منتقل می‌کند، گفت: «ما تلاش کردیم رقومی‌سازی را انجام دهیم ولی فقط فرایندهای قدیمی را دیجیتالی کردیم.» او افزود که این رویکرد باعث شده مسئولان آن‌قدر درگیر جلسات مختلف شوند که فرصت ایده‌های نو را نداشته باشند. هاشمی با اشاره به آسیب‌شناسی‌های انجام‌شده، بر لزوم مشارکت جمعی برای تحقق مأموریت تحول دیجیتال تأکید کرد و گفت: «من نقد دارم به تنظیم‌گری‌های پشت درهای بسته. اگر ندانیم در میدان چه می‌گذرد، نمی‌توانیم ادعا کنیم نسخه شفابخشی داریم.» او همچنین هشدار داد که پروژه‌های کوتاه‌مدت، حتی اگر در مقطعی مشکلی را حل کنند، ممکن است با افزودن سامانه‌ای دیگر، بار تازه‌ای بر دوش نظام اداری بگذارند.
هاشمی با تأکید بر اینکه داده‌ها متعلق به مردم هستند، گفت هیچ دستگاهی مالک داده‌ها نیست و هیچ نهادی نباید داده‌ها را در انحصار خود نگه دارد یا از ارائه آن‌ها خودداری کند. او تغییرات ناگهانی در مصوبات و تصمیم‌گیری‌هایی که در فاصله زمانی کوتاه سیاست‌های قبلی را کاملاً تغییر می‌دهند، از موانع تحقق اهداف دانست و بر کیفیت خدمات ارائه‌شده به مردم به‌عنوان شرط تحقق حکمرانی داده‌مبنا تأکید کرد. در ادامه این نشست، رضا باقری اصل، دبیر پنل، به معرفی خروجی‌های سرشماری جدید پرداخت و نشان داد که چگونه با روش‌های مختلف به‌جای پرسشنامه حضوری، داده‌های مردم جمع‌آوری و در قالب داده‌های ثبت‌مبنا، آمایش‌های سرزمینی و بودجه‌ریزی هوشمند ارائه می‌شود. او نمونه‌ای از سامانه‌های برخط را نمایش داد که میزان مهاجرفرستی و مهاجرپذیری استان‌ها و مبدأ و مقصد آن‌ها را نشان می‌دهد.
چالش‌های بخش خصوصی و آینده تحول دیجیتال
در بخش دیگری از این نشست، شهاب جوانمردی، نایب‌رئیس اتاق بازرگانی تهران، با اشاره به دو مسئله کلیدی گفت: «تفکر و زیرساخت ذهنی ما همچنان وابسته به الگوی سنتی و آنالوگ است و دیجیتالی‌سازی تنها در حد جایگزینی ابزارها باقی می‌ماند.» او تأکید کرد که تحول دیجیتال واقعی یعنی دسترسی لحظه‌ای به داده‌ها و تحلیل‌ها برای تصمیم‌گیری و برنامه‌ریزی مداوم. جوانمردی برای ورود فعالانه بخش خصوصی، تضمین سودآوری و بازگشت سرمایه را ضروری دانست و گفت: «نمی‌توان سرمایه‌گذار را میان دستگاه‌های متولی و نهادهای تنظیم‌گر سردرگم کرد.» او پیشنهاد کرد که با تمرکز بر یک موضوع مشخص و پیاده‌سازی الگویی عملیاتی بر مبنای نگاه زیست‌بوم‌محور، فضایی برای تسهیل کسب‌وکارها از نقطه صفر تا بهره‌برداری فراهم شود.
علی مسعودی، رئیس کمیسیون فاوای اتاق تهران نیز با اشاره به چالش‌های فعالان اقتصادی در تعامل با دستگاه‌های دولتی گفت: «برخی فرایندها به‌جای حل مسئله، مشکلات جدیدی را به دوش فعالان اقتصادی می‌گذارند.» او با ذکر نمونه‌ای از سامانه جامع تجارت که از ابتدای سال تاکنون ده‌ها تغییر پی‌درپی داشته است، افزود که این تغییرات فعالیت شرکت‌های بخش خصوصی را با بحران مواجه می‌کند. مسعودی پیشنهاد صریح بخش خصوصی را واگذاری تنظیم‌گری به خود فعالان و اعمال نظارت‌ها به صورت پس‌پسینی عنوان کرد و گفت: «اصرار بر وضع شرط‌ها و قواعد پیچیده در ابتدای راه و معطل کردن فعالان اقتصادی در چرخه‌های یک‌ساله مجوز، مانع اصلی توسعه دیجیتال است که باید اصلاح شود.»
به نظر می‌رسد تحول دیجیتال در ایران با وجود اراده‌های اعلام‌شده، همچنان با موانع ساختاری و فرهنگی دست‌وپنجه نرم می‌کند. تعدد سامانه‌ها، نبود یکپارچگی در خدمات، انحصار داده‌ها و بی‌ثباتی در مقررات، از جمله مشکلاتی است که وزیر ارتباطات و نمایندگان بخش خصوصی بر آن تأکید کردند. حرکت به سمت دولت پلتفرمی و زیست‌بومی نیازمند عزم جدی برای تغییر رویکرد از کنترل‌محوری به تسهیل‌گری، مشارکت واقعی بخش خصوصی و شفافیت در تصمیم‌گیری‌هاست. تجربه سرشماری ۱۴۰۵ به‌عنوان نخستین گام عملی در استفاده از داده‌های یکپارچه، می‌تواند الگویی برای سایر حوزه‌ها باشد، اما موفقیت آن به هماهنگی بین‌دستگاهی و رفع موانع زیرساختی وابسته است. در نهایت، آنچه مردم انتظار دارند، پایان جنگل سامانه‌ها و تجربه‌ای ساده و یکپارچه از خدمات دولتی است.
در حال بارگذاری نظرات...