سکوت ۱۲ ساله آنکارا شکست؛ چرا اردوغان ناگهان به دفاع از عربستان برخاست؟

به گزارش تیترستان؛ رجب طیب اردوغان، رئیس‌جمهور ترکیه، در اظهاراتی که بازتاب گسترده‌ای در رسانه‌های منطقه داشته، به طور آشکار از حملات نظامی ائتلاف سعودی به یمن حمایت کرده و عملیات تلافی‌جویانه نیروهای مسلح یمن علیه مواضع سعودی را محکوم کرده است. این موضع‌گیری در حالی صورت می‌گیرد که به باور ناظران، آنکارا طی ۱۲ سال گذشته چشم خود را به روی جنایات ضدبشری رژیم سعودی در یمن بسته و حالا با چرخشی آشکار، نقش مدافع را برای متجاوز بازی می‌کند. اردوغان که پیش‌تر خود را حامی مظلومان منطقه معرفی می‌کرد، اکنون عملیات دفاعی یمن را «سبب تنش بزرگ در منطقه» خوانده و از آن انتقاد کرده است. این در حالی است که جنگ تحمیلی سعودی به یمن، ده‌ها هزار کشته و میلیون‌ها آواره و گرسنه بر جای گذاشته و سازمان‌های بین‌المللی بارها نسبت به فاجعه انسانی در این کشور هشدار داده‌اند. به نظر می‌رسد ترکیه با این چرخش سیاست خارجی، در صدد بازتعریف جایگاه خود در معادلات غرب آسیا و همسویی بیشتر با محور ریاض-واشینگتن است.

چرخش آشکار آنکارا؛ از سکوت ۱۲ ساله تا محکومیت یمن

اردوغان در تازه‌ترین اظهارات خود، عملیات نیروهای مسلح یمن به رهبری انصارالله را که در پاسخ به تجاوزات سعودی انجام شده، محکوم کرد و آن را عامل افزایش تنش در منطقه دانست. این موضع‌گیری در حالی است که طی ۱۲ سال گذشته، ترکیه نه تنها هیچ اقدام عملی برای توقف حملات هوایی و محاصره یمن انجام نداده، بلکه گاه حتی به عنوان میانجی نیز نتوانسته گامی مؤثر بردارد. منتقدان می‌گویند اردوغان با نادیده گرفتن جنایات سعودی، عملاً چراغ سبز به ادامه حملات نشان داده است. در همین حال، رسانه‌های نزدیک به دولت ترکیه نیز با بازتاب گسترده این اظهارات، سعی در توجیه این چرخش دارند. اما واقعیت آن است که افکار عمومی منطقه، به‌ویژه در یمن و کشورهای حامی مقاومت، این تناقض را به خوبی تشخیص می‌دهند. به نظر می‌رسد آنکارا با این موضع‌گیری، در پی جلب رضایت ریاض و واشینگتن و شاید دریافت امتیازهای اقتصادی و نظامی باشد.

از سوی دیگر، این اظهارات اردوغان در شرایطی مطرح می‌شود که روابط ترکیه و عربستان در ماه‌های اخیر روندی گرم‌تر به خود گرفته و دو طرف در صدد ترمیم شکاف‌های گذشته هستند. کارشناسان معتقدند که ترکیه با حمایت از عربستان در قبال یمن، می‌کوشد تا نقش خود را به عنوان یک بازیگر مهم در ائتلاف منطقه‌ای علیه محور مقاومت تثبیت کند. اما این اقدام، به قیمت از دست دادن اعتبار مردمی در جهان اسلام تمام می‌شود. اردوغان که روزگاری با شعار «مظلومان را تنها نمی‌گذاریم» به میدان آمده بود، اکنون خود در جایگاه حامی متجاوز قرار گرفته است. این تناقض آشکار، پرسش‌های جدی را درباره صداقت ادعاهای بشردوستانه آنکارا ایجاد کرده است.

سکوت مرگبار در برابر فاجعه انسانی؛ یمن زیر بمباران و محاصره

جنگ عربستان علیه یمن که از سال ۱۳۹۴ آغاز شده، تاکنون به کشته شدن ده‌ها هزار غیرنظامی و آوارگی میلیون‌ها نفر منجر شده است. سازمان ملل متحد این جنگ را بدترین فاجعه انسانی جهان توصیف کرده و بارها نسبت به گرسنگی گسترده و شیوع بیماری‌های واگیر در این کشور هشدار داده است. با این حال، اردوغان در اظهارات اخیر خود هیچ اشاره‌ای به این جنایات نکرده و تنها به محکومیت عملیات یمن بسنده کرده است. این در حالی است که نیروهای یمنی بارها اعلام کرده‌اند که حملات آن‌ها تنها در پاسخ به تجاوزات سعودی و در چارچوب دفاع مشروع صورت می‌گیرد. به نظر می‌رسد جامعه جهانی نیز در برابر این استانداردهای دوگانه، سکوت اختیار کرده و واکنش مؤثری نشان نمی‌دهد.

در همین راستا، فعالان حقوق بشر و سازمان‌های بین‌المللی بارها از ترکیه خواسته‌اند تا از نفوذ خود بر عربستان برای پایان دادن به محاصره یمن استفاده کند، اما آنکارا همواره از این درخواست‌ها طفره رفته است. اکنون که اردوغان آشکارا از متجاوز حمایت می‌کند، امیدها به نقش‌آفرینی مثبت ترکیه در حل بحران یمن رنگ باخته است. به نظر می‌رسد سیاست خارجی ترکیه بیش از آنکه بر اصول انسانی استوار باشد، بر منافع اقتصادی و ژئوپلیتیک کوتاه‌مدت بنا شده است. این رویکرد، در نهایت می‌تواند به انزوای بیشتر آنکارا در افکار عمومی منطقه منجر شود.

پیامدهای آینده؛ آیا ترکیه اعتبار خود را در جهان اسلام از دست می‌دهد؟

موضع‌گیری اخیر اردوغان را می‌توان نقطه عطفی در سیاست خارجی ترکیه دانست که طی سال‌های گذشته با فراز و نشیب‌های زیادی همراه بوده است. ترکیه که خود را حامی گروه‌های اسلامی و مظلومان منطقه معرفی می‌کرد، حالا با حمایت از عربستان در جنگ یمن، به طور عملی در جبهه مقابل مقاومت قرار گرفته است. این تغییر موضع، می‌تواند به کاهش نفوذ ترکیه در میان ملت‌های مسلمان و به ویژه جوانان منطقه منجر شود. از سوی دیگر، این اقدام ممکن است روابط ترکیه با ایران و دیگر کشورهای حامی یمن را تحت تأثیر قرار دهد و تنش‌های دیپلماتیک جدیدی ایجاد کند. به نظر می‌رسد آنکارا با این چرخش، در حال قمار بزرگی است که نتیجه آن هنوز مشخص نیست.

در مجموع، به نظر می‌رسد اردوغان با حمایت آشکار از تجاوزات عربستان به یمن، نه تنها در جهت منافع ملی ترکیه گام برنداشته، بلکه با زیر پا گذاشتن اصول اخلاقی و انسانی، اعتبار بین‌المللی خود را به خطر انداخته است. افکار عمومی جهان اسلام به خوبی به یاد دارند که طی ۱۲ سال گذشته، سکوت ترکیه در برابر جنایات سعودی، به ادامه این جنگ نابرابر کمک کرده است. حالا با آشکار شدن این حمایت، باید منتظر واکنش‌های مردمی و رسمی در کشورهای مختلف بود. بدون شک، تاریخ درباره این چرخش سیاست خارجی قضاوت خواهد کرد و آیندگان درباره نقش ترکیه در فاجعه انسانی یمن داوری خواهند کرد. به نظر می‌رسد آنکارا برای بازیابی اعتبار از دست رفته، راه دشواری پیش رو دارد.