سیرک سیاسی در فلوریدا؛ چرا آمریکا ناگهان به دنبال بازداشت رائول کاسترو است؟

به گزارش تیترستان؛ رئیس‌جمهور کوبا روز دوشنبه با لحنی تند به تصمیم جدید دولت آمریکا برای صدور حکم بازداشت «رائول کاسترو»، رئیس‌جمهور پیشین این کشور، واکنش نشان داد و آن را «سیرکی رقت‌انگیز» از سوی سیاستمداران ایالت فلوریدا در آستانه انتخابات توصیف کرد. این حکم که در ارتباط با سرنگونی دو هواپیمای غیرنظامی در سال ۱۹۹۶ توسط جنگنده‌های کوبایی صادر شده است، به گفته مقامات هاوانا هیچ مبنای حقوقی یا عملی ندارد و صرفاً اقدامی تبلیغاتی است. رئیس‌جمهور کوبا در سخنان خود تأکید کرد که چنین اقداماتی نمی‌تواند واقعیت‌های تاریخی را تغییر دهد و تنها نشان‌دهنده درماندگی سیاستمداران آمریکایی در جلب نظر رأی‌دهندگان کوبایی‌تبار است. این اظهارات در حالی مطرح می‌شود که روابط دو کشور پس از سال‌ها تنش و تحریم، همچنان در وضعیتی مبهم و پرتنش قرار دارد.

واکنش تند هاوانا به حکم جدید واشنگتن

رئیس‌جمهور کوبا در نشست خبری روز دوشنبه خود، حکم جدید بازداشت رائول کاسترو را اقدامی بی‌اساس و صرفاً سیاسی خواند و افزود که این تصمیم نه تنها فاقد هرگونه ارزش حقوقی است، بلکه از نظر عملی نیز غیرقابل اجراست. او با اشاره به اینکه چنین احکامی در گذشته نیز صادر شده و هیچ‌گاه به نتیجه نرسیده است، تصریح کرد که هدف اصلی این اقدامات، جلب توجه رسانه‌ها و ایجاد فضای تبلیغاتی برای سیاستمداران فلوریدا در آستانه انتخابات میان‌دوره‌ای است. رئیس‌جمهور کوبا همچنین یادآوری کرد که پرونده سرنگونی دو هواپیمای غیرنظامی در سال ۱۹۹۶، که منجر به کشته شدن چهار نفر شد، بارها از سوی دادگاه‌های بین‌المللی و نهادهای حقوقی مستقل بررسی شده و اقدام کوبا در آن زمان دفاعی و در چارچوب قوانین بین‌المللی بوده است. او تأکید کرد که تکرار این اتهامات پس از چند دهه، نشان‌دهنده ناتوانی آمریکا در رویارویی با واقعیت‌های تاریخی است.

در ادامه این نشست، رئیس‌جمهور کوبا به روابط پیچیده دو کشور اشاره کرد و گفت که واشنگتن به جای پرداختن به مشکلات واقعی شهروندان خود، به دنبال ایجاد دشمن فرضی برای انحراف افکار عمومی است. او خاطرنشان کرد که کوبا همواره آماده گفت‌وگوی محترمانه با آمریکا بوده، اما هرگونه اقدام خصمانه را قاطعانه رد می‌کند. به گفته وی، حکم بازداشت رائول کاسترو نه تنها کمکی به حل مسائل دوجانبه نمی‌کند، بلکه بر پیچیدگی‌ها می‌افزاید و فضای بی‌اعتمادی را تشدید می‌کند. او از جامعه بین‌المللی خواست تا اینگونه اقدامات یک‌جانبه را محکوم کنند و بر لزوم احترام به حاکمیت ملی کشورها تأکید کرد.

پیشینه پرونده سرنگونی هواپیماها و اتهامات علیه کوبا

پرونده سرنگونی دو هواپیمای غیرنظامی در سال ۱۹۹۶ یکی از جنجالی‌ترین رویدادهای تاریخ روابط کوبا و آمریکا است. در آن سال، دو فروند هواپیمای کوچک متعلق به گروه تبعیدی «برادران نجات‌بخش» که با دولت آمریکا مخالف بودند، در حال پرواز بر فراز آب‌های بین‌المللی نزدیک کوبا بودند که توسط جنگنده‌های کوبایی هدف قرار گرفتند و سرنگون شدند. دولت کوبا در آن زمان اعلام کرد که این هواپیماها حریم هوایی این کشور را نقض کرده و هشدارهای لازم را نادیده گرفته‌اند. اما گروه‌های تبعیدی و دولت آمریکا، این اقدام را حمله‌ای عمدی و غیرقانونی به غیرنظامیان توصیف کردند. از آن زمان، پرونده در دادگاه‌های آمریکایی مطرح شده و اتهاماتی علیه مقامات کوبایی، از جمله رائول کاسترو که در آن زمان وزیر دفاع بود، مطرح شده است. با این حال، هیچ‌یک از این اتهامات منجر به محکومیت بین‌المللی یا اجرای حکم نشده است.

رائول کاسترو که از سال ۲۰۰۸ تا ۲۰۱۸ رئیس‌جمهور کوبا بود و اکنون رهبر حزب کمونیست این کشور را بر عهده دارد، همواره اتهامات مربوط به سرنگونی هواپیماها را رد کرده و آن را اقدامی دفاعی در برابر تجاوزات هوایی خوانده است. دادگاه‌های کوبا نیز در سال‌های گذشته چندین بار این پرونده را بررسی کرده و اقدام جنگنده‌های این کشور را قانونی دانسته‌اند. از سوی دیگر، دولت آمریکا در سال‌های اخیر بارها تحریم‌هایی را علیه کوبا اعمال کرده و مقامات این کشور را به نقض حقوق بشر متهم کرده است. حکم جدید بازداشت رائول کاسترو در واقع ادامه همان سیاست فشار حداکثری است که در دوره ریاست‌جمهوری دونالد ترامپ آغاز شد و در دوره جو بایدن نیز تا حد زیادی حفظ شده است. کارشناسان حقوق بین‌الملل معتقدند که چنین احکامی به دلیل مصونیت رئیس‌جمهور سابق و عدم همکاری کوبا، عملاً غیرقابل اجرا هستند و صرفاً جنبه نمادین دارند.

ابعاد سیاسی و پیامدهای آینده این اقدام

صدور حکم جدید بازداشت رائول کاسترو در آستانه انتخابات میان‌دوره‌ای آمریکا، به وضوح نشان‌دهنده انگیزه‌های سیاسی این اقدام است. سیاستمداران فلوریدا، به ویژه نمایندگان جمهوری‌خواه که نمایندگی حوزه‌های انتخابیه با جمعیت قابل توجه کوبایی‌تبار را بر عهده دارند، همواره از رویکرد سختگیرانه علیه هاوانا حمایت کرده‌اند. این حکم می‌تواند به عنوان ابزاری برای جلب حمایت رأی‌دهندگان تبعیدی کوبایی که نسبت به دولت سوسیالیستی کوبا خصومت دارند، مورد استفاده قرار گیرد. رئیس‌جمهور کوبا نیز دقیقاً به همین نکته اشاره کرد و آن را «سیرک سیاسی» خواند. به نظر می‌رسد که دولت بایدن نیز با صدور این حکم، تلاش می‌کند تا توازنی بین فشار بر کوبا و حفظ آرای خود در ایالت‌های کلیدی برقرار کند، هرچند که این اقدام ممکن است به افزایش تنش‌ها منجر شود.

از منظر حقوقی، این حکم نمی‌تواند تأثیری بر وضعیت رائول کاسترو داشته باشد، زیرا کوبا هیچ‌گاه رئیس‌جمهور سابق خود را به آمریکا تحویل نخواهد داد و مصونیت رؤسای دولت‌ها در حقوق بین‌الملل مانع از پیگرد قانونی آن‌ها در کشورهای دیگر می‌شود. با این حال، چنین اقداماتی می‌تواند فضای دیپلماتیک را تیره‌تر کند و روند عادی‌سازی روابط که در دوره اوباما آغاز شده بود را با چالش جدی مواجه سازد. کارشناسان پیش‌بینی می‌کنند که کوبا در پاسخ به این حکم، ممکن است اقدامات تلافی‌جویانه‌ای مانند محدود کردن همکاری‌های امنیتی یا افزایش انتقاد از سیاست‌های آمریکا در مجامع بین‌المللی را در دستور کار قرار دهد. در مجموع، به نظر می‌رسد که این پرونده قدیمی بار دیگر به ابزاری برای تسویه‌حساب‌های سیاسی تبدیل شده است و بعید است که در آینده نزدیک به نتیجه حقوقی مشخصی برسد.