سه پایتخت، یک معما؛ چرا دیپلماسی ایران و روسیه ناگهان وارد فاز تازه‌ای شد؟
به گزارش تیترستان؛ در روزهایی که تحولات بین‌المللی با سرعتی غیرمنتظره در حال رقم خوردن است، هم‌زمانی دیدارها و رایزنی‌های مقام‌های ارشد ایران و روسیه در چند پایتخت مختلف، از تقویت همکاری‌های دو کشور و تلاش برای شکل‌گیری نظم چندقطبی حکایت دارد. کاظم جلالی، سفیر جمهوری اسلامی ایران در مسکو، شامگاه دوشنبه در مطلبی در شبکه اجتماعی ایکس در پی دیدار معاون اول رئیس‌جمهور و نخست‌وزیر روسیه در شهر دوشنبه و مذاکرات وزیران امور خارجه دو کشور در تهران، «دیپلماسی پرتحرک» ایران و روسیه را نشانه اراده راسخ دو کشور برای «معماری هندسه جدید روابط بین‌الملل» دانست. این اظهارنظر در حالی مطرح می‌شود که تهران و مسکو در هفته‌های اخیر فعالیت دیپلماتیک خود را در سطوح عالی به‌طور بی‌سابقه‌ای افزایش داده‌اند و کارشناسان آن را نشانه‌ای از تحولی راهبردی در روابط دوجانبه و رویکردهای منطقه‌ای می‌دانند. جلالی در ادامه مطلب خود با اشاره به سه محور هم‌زمان این تحرک دیپلماتیک نوشت: «تهران: گفت‌وگوهای فشرده وزیران امور خارجه؛ دوشنبه (تاجیکستان): مذاکرات راهبردی معاون اول رئیس‌جمهور و نخست‌وزیر روسیه (در حاشیه نشست سازمان همکاری شانگهای) و مسکو: رایزنی‌های مستمر رؤسای جمهور (در حاشیه اجلاس سران مجمع کشورهای صادرکننده گاز)». به گفته وی، این پویایی، پیش‌درآمد شتاب‌بخشی به روند شکل‌گیری نظم چندقطبی است و نشان می‌دهد که دو کشور عزم جدی برای بازتعریف جایگاه خود در معادلات جهانی دارند.
دیپلماسی سه‌جانبه؛ از تهران تا دوشنبه و مسکو
تحرک دیپلماتیک ایران و روسیه در روزهای اخیر در سه پایتخت مختلف به‌طور هم‌زمان در جریان است و هر یک از این نشست‌ها، بخشی از یک راهبرد کلان را پیش می‌برد. در تهران، وزیران امور خارجه دو کشور گفت‌وگوهای فشرده‌ای را درباره موضوعات دوجانبه، منطقه‌ای و بین‌المللی انجام دادند. سرگئی لاوروف، وزیر امور خارجه روسیه، در سفری که به تهران داشت، پس از مذاکرات با سید عباس عراقچی، همتای ایرانی خود، با مسعود پزشکیان، رئیس‌جمهور اسلامی ایران نیز دیدار و گفت‌وگو کرد. این دیدارها در حالی برگزار می‌شود که دو کشور در حوزه‌های مختلف از جمله انرژی، امنیت و تجارت، منافع مشترک گسترده‌ای دارند و به نظر می‌رسد که اراده سیاسی برای ارتقای سطح همکاری‌ها به یک اتحاد راهبردی فراگیر وجود دارد.
در دوشنبه، پایتخت تاجیکستان، محمدرضا عارف، معاون اول رئیس‌جمهور ایران، در حاشیه اجلاس نخست‌وزیران سازمان همکاری شانگهای با میخائیل میشوستین، نخست‌وزیر فدراسیون روسیه، دیدار و گفت‌وگو کرد. این نشست فرصتی برای بررسی راه‌های گسترش همکاری‌های اقتصادی و تجاری میان دو کشور در چارچوب سازمان همکاری شانگهای فراهم کرد. همچنین در مسکو، رایزنی‌های مستمر رؤسای جمهور دو کشور در حاشیه اجلاس سران مجمع کشورهای صادرکننده گاز (GECF) در حال انجام است. قرار است هشتمین نشست سران این مجمع سه‌شنبه پنجم آبان ۱۴۰۵ با حضور رؤسای جمهور و مقامات ارشد کشورهای عضو از جمله جمهوری اسلامی ایران برگزار شود. این هم‌زمانی سه‌گانه نشان می‌دهد که تهران و مسکو نه تنها در سطح دوجانبه، بلکه در چارچوب سازمان‌های چندجانبه نیز به دنبال هماهنگی هرچه بیشتر هستند.
نشست سران گازی؛ نقطه اوج همکاری‌های اقتصادی
مجمع کشورهای صادرکننده گاز (GECF) به عنوان یکی از مهم‌ترین سازمان‌های بین‌المللی در حوزه انرژی، قرار است میزبان هشتمین نشست سران خود در مسکو باشد. این نشست که قرار است سه‌شنبه پنجم آبان ۱۴۰۵ برگزار شود، با حضور رؤسای جمهور و مقامات ارشد کشورهای عضو از جمله جمهوری اسلامی ایران، به نقطه اوج خود می‌رسد. مقدمات این نشست در قالب برگزاری نشست‌های مقامات ارشد و وزیران نفت و انرژی طی روزهای سوم و چهارم آبان در مسکو فراهم خواهد شد. اعضای این مجمع شامل جمهوری اسلامی ایران، فدراسیون روسیه، الجزایر، بولیوی، مصر، گینه استوایی، لیبی، نیجریه، قطر، ترینیداد و توباگو، امارات متحده عربی و ونزوئلا هستند که هم‌اینک حدود ۷۰ درصد از ذخایر گازی جهان را در اختیار دارند. این نشست فرصتی بی‌نظیر برای هماهنگی سیاست‌های انرژی و افزایش وزن کشورهای صادرکننده گاز در بازارهای جهانی است.
اهمیت این نشست برای ایران و روسیه فراتر از مسائل اقتصادی صرف است. دو کشور به عنوان دو دارنده بزرگ ذخایر گازی جهان، می‌توانند با هماهنگی بیشتر در این مجمع، نقش تعیین‌کننده‌ای در قیمت‌گذاری و عرضه گاز در بازارهای بین‌المللی ایفا کنند. علاوه بر این، نشست مسکو فرصتی برای بررسی پروژه‌های مشترک در حوزه انرژی از جمله خطوط لوله انتقال گاز، توسعه میادین مشترک و تبادلات فناوری خواهد بود. کارشناسان معتقدند که این نشست می‌تواند به تقویت همکاری‌های جنوب-جنوب و کاهش وابستگی کشورهای صادرکننده گاز به بازارهای سنتی غربی کمک کند. همچنین انتظار می‌رود که در حاشیه این اجلاس، دیدارهای دوجانبه مهمی میان مقامات ایران و روسیه برگزار شود که می‌تواند به نهایی شدن توافق‌های راهبردی جدید منجر شود.
نظم چندقطبی؛ آرمانی که به واقعیت نزدیک می‌شود
اظهارات کاظم جلالی درباره «معماری هندسه جدید روابط بین‌الملل» و «نظم چندقطبی» بازتاب‌دهنده یک رویکرد راهبردی است که در سال‌های اخیر از سوی ایران و روسیه به طور جدی دنبال می‌شود. هر دو کشور به عنوان قدرت‌های منطقه‌ای و بازیگران مهم جهانی، از نظم تک‌قطبی به رهبری آمریکا انتقاد کرده و خواستار ایجاد ساختاری چندقطبی هستند که در آن وزن کشورهای نوظهور و در حال توسعه در تصمیم‌گیری‌های جهانی افزایش یابد. این رویکرد در چارچوب سازمان‌هایی مانند بریکس، سازمان همکاری شانگهای و مجمع کشورهای صادرکننده گاز نمود پیدا کرده است. ایران و روسیه در سال‌های اخیر همکاری‌های خود را در این نهادها گسترش داده‌اند و به دنبال جذب قدرت‌های نوظهور دیگر به این ائتلاف‌ها هستند.
تحلیلگران معتقدند که تحرک دیپلماتیک اخیر نشان‌دهنده عزم جدی تهران و مسکو برای عبور از ساختارهای سنتی قدرت و ایجاد ترتیبات جدید امنیتی و اقتصادی است. با این حال، این مسیر بدون چالش نیست. فشارهای غرب، تحریم‌های اقتصادی و اختلاف نظرهای احتمالی درون ائتلاف‌های چندجانبه می‌تواند روند شکل‌گیری نظم چندقطبی را کند کند. اما آنچه مسلم است، این است که ایران و روسیه به عنوان دو بازیگر کلیدی در منطقه اوراسیا، دیگر حاضر به پذیرش نقش‌های حاشیه‌ای در نظام بین‌الملل نیستند و به دنبال تثبیت جایگاه خود به عنوان قطب‌های مستقل قدرت هستند. در این میان، موفقیت یا شکست این راهبرد، نه تنها بر آینده روابط دوجانبه، بلکه بر کل معادلات جهانی تأثیرگذار خواهد بود. کارشناسان پیش‌بینی می‌کنند که در ماه‌های آینده، شاهد نشست‌ها و توافق‌های بیشتری در چارچوب این رویکرد باشیم و احتمالاً شاهد گام‌های عملی‌تری در جهت نهادینه‌سازی همکاری‌های چندجانبه خواهیم بود.
در حال بارگذاری نظرات...