پشت پرده اجلاس شانگهای در دوشنبه؛ نقش پنهانی که ایران برای آن آماده می‌شود
به گزارش تیترستان؛ نشست نخست‌وزیران کشورهای عضو سازمان همکاری شانگهای صبح امروز (دوشنبه) در پایتخت تاجیکستان، دوشنبه، با حضور معاون اول رئیس‌جمهور ایران آغاز به کار کرد. این اجلاس که به میزبانی امامعلی رحمان، رئیس‌جمهور تاجیکستان، و با شرکت هیئت‌های عالی‌رتبه از کشورهای عضو برگزار می‌شود، یکی از مهم‌ترین رویدادهای دیپلماتیک منطقه در ماه‌های اخیر به شمار می‌رود. پیش از آغاز رسمی جلسات، نخست‌وزیران و مقامات ارشد حاضر در سالن اجلاس عکس یادگاری گرفتند؛ تصویری که به گفته ناظران، نمادی از عزم کشورهای عضو برای گسترش همکاری‌های چندجانبه در شرایط پیچیده بین‌المللی است. دستور کار اصلی این نشست، بررسی «اثربخشی همکاری‌های تجاری، اقتصادی و بشردوستانه» و همچنین «پیشرفت همکاری‌ها برای بهبود فعالیت‌های سازمان همکاری شانگهای» اعلام شده است. علاوه بر این، یکی از محورهای کلیدی مذاکرات، بررسی و تصویب بودجه سال ۲۰۲۷ این سازمان است که می‌تواند مسیر مالی پروژه‌های مشترک را برای سال‌های آینده مشخص کند.
ایران در جایگاه ناظر فعال؛ فرصت‌ها و چالش‌ها
حضور معاون اول رئیس‌جمهور ایران در این اجلاس، در حالی صورت می‌گیرد که کشورمان از سال ۲۰۰۵ به عنوان عضو ناظر در سازمان همکاری شانگهای فعالیت می‌کند و در سال‌های اخیر تلاش‌های گسترده‌ای برای ارتقاء جایگاه خود به عضو کامل انجام داده است. هرچند هنوز این خواسته محقق نشده، اما حضور فعال در نشست‌های تخصصی مانند اجلاس نخست‌وزیران به ایران امکان می‌دهد تا در تصمیم‌سازی‌های اقتصادی و تجاری سازمان نقش‌آفرینی کند. کارشناسان معتقدند که ایران می‌تواند از ظرفیت‌های این سازمان برای دور زدن تحریم‌های غربی و گسترش تجارت با کشورهای آسیای مرکزی، چین و روسیه استفاده کند. در همین راستا، معاون اول رئیس‌جمهور در نشست محدود و گسترده این اجلاس سخنرانی خواهد کرد و انتظار می‌رود مواضع ایران درباره ضرورت تسهیل مبادلات مالی و بانکی میان کشورهای عضو را تشریح کند. همچنین دیدارهای حاشیه‌ای با نخست‌وزیران کشورهای حاضر می‌تواند به تقویت روابط دوجانبه و رفع موانع تجاری کمک کند.
از سوی دیگر، برخی تحلیلگران با احتیاط به این حضور نگاه می‌کنند و می‌گویند که تا زمانی که ایران عضو کامل سازمان همکاری شانگهای نشود، امکان بهره‌مندی از مزایای کامل اقتصادی مانند دسترسی به صندوق توسعه سازمان و پروژه‌های زیرساختی مشترک وجود ندارد. با این حال، همین سطح از حضور نیز می‌تواند به عنوان پلی برای ارتقاء جایگاه ایران در آینده عمل کند. در حقیقت، اجلاس دوشنبه فرصتی است تا ایران توانمندی‌های ترانزیتی و انرژی خود را به شرکای منطقه‌ای معرفی کند و زمینه‌ساز توافق‌های دوجانبه در حوزه‌های حمل‌ونقل، کشاورزی و فناوری شود. به نظر می‌رسد که دیپلماسی اقتصادی ایران در این اجلاس بر دو محور اصلی متمرکز شده است: نخست، جلب حمایت برای عضویت کامل، و دوم، عملیاتی کردن کریدورهای تجاری که ایران را به بازارهای آسیای مرکزی و چین متصل می‌کند.
دستور کار اقتصادی؛ از بودجه ۲۰۲۷ تا همکاری‌های بشردوستانه
یکی از مهم‌ترین بخش‌های این اجلاس، بررسی بودجه سال ۲۰۲۷ سازمان همکاری شانگهای است. این بودجه تعیین‌کننده سهم کشورهای عضو در تأمین مالی پروژه‌های مشترک، برنامه‌های امنیتی و ابتکارات اقتصادی خواهد بود. به گفته منابع خبری، پیشنهاد افزایش سهم همکاری‌های اقتصادی در بودجه سازمان در دستور کار قرار دارد که می‌تواند به اجرای طرح‌های بزرگ زیرساختی مانند توسعه راه‌آهن و بنادر منطقه‌ای سرعت ببخشد. همچنین موضوع «همکاری‌های بشردوستانه» نیز در دستور کار قرار دارد که شامل کمک به کشورهای درگیر بحران، تبادل دانش فنی در حوزه بهداشت و آموزش، و برنامه‌های مشترک برای مقابله با بلایای طبیعی می‌شود. ایران با توجه به تجربیات خود در حوزه کمک‌های بشردوستانه و موقعیت جغرافیایی ویژه، می‌تواند در این بخش نقش فعالی ایفا کند.
در حاشیه این نشست، نخست‌وزیران کشورهای عضو با امامعلی رحمان، رئیس‌جمهور تاجیکستان، دیدار کردند. این دیدار فرصتی برای هماهنگی بیشتر درباره میزبانی اجلاس و همچنین بررسی پروژه‌های منطقه‌ای تحت حمایت سازمان بود. تاجیکستان به عنوان میزبان، تلاش کرده است تا این اجلاس را به محملی برای نمایش توانمندی‌های خود در عرصه دیپلماسی چندجانبه تبدیل کند. از سوی دیگر، کارشناسان اقتصادی معتقدند که تصویب بودجه ۲۰۲۷ با توجه به شرایط اقتصادی جهانی و فشارهای تورمی، چالش‌های خاص خود را دارد و کشورهای عضو باید درباره سهم خود به توافق برسند. با این حال، وجود اراده سیاسی برای تقویت سازمان همکاری شانگهای می‌تواند روند تصمیم‌گیری را تسهیل کند. آنچه مسلم است، این اجلاس می‌تواند نقطه عطفی در مسیر تبدیل این سازمان از یک نهاد عمدتاً امنیتی به یک بازیگر اقتصادی تأثیرگذار در اوراسیا باشد.
آینده سازمان همکاری شانگهای و پیامدهای آن برای ایران
سازمان همکاری شانگهای که در سال ۲۰۰۱ با عضویت چین، روسیه، قزاقستان، قرقیزستان، تاجیکستان و ازبکستان تأسیس شد، امروز به یکی از بزرگ‌ترین بلوک‌های منطقه‌ای جهان تبدیل شده است. با پیوستن هند و پاکستان در سال ۲۰۱۷ و سپس ایران به عنوان عضو ناظر، دامنه نفوذ این سازمان به غرب آسیا و جنوب آسیا گسترش یافته است. در سال‌های اخیر، شانگهای بر گسترش همکاری‌های اقتصادی و امنیتی متمرکز شده و برنامه‌هایی برای ایجاد بانک توسعه مشترک و تسهیل تجارت با ارزهای ملی را در دستور کار قرار داده است. این تحولات می‌تواند برای ایران که با محدودیت‌های بین‌المللی مواجه است، فرصت‌های قابل توجهی ایجاد کند. به ویژه اینکه ایران می‌تواند از طریق این سازمان به شبکه‌های حمل‌ونقل و انرژی منطقه متصل شود و صادرات غیرنفتی خود را افزایش دهد.
با این حال، برخی موانع نیز وجود دارد. رقابت‌های geopolitical میان اعضای اصلی مانند چین، روسیه و هند، و همچنین اختلافات مرزی و سیاسی میان برخی کشورهای عضو، می‌تواند روند همگرایی اقتصادی را کند کند. برای ایران، مهم‌ترین چالش، جلب اعتماد سایر اعضا برای سرمایه‌گذاری در پروژه‌های مشترک و رفع نگرانی‌های مربوط به شفافیت مالی است. در مجموع، اجلاس دوشنبه را می‌توان گامی در جهت تثبیت جایگاه ایران در معادلات اقتصادی منطقه دانست، اما تحقق کامل منافع نیازمند پیگیری مستمر دیپلماسی اقتصادی و رفع موانع داخلی است. آینده نشان خواهد داد که آیا ایران می‌تواند از این فرصت برای تغییر معادلات تجاری خود استفاده کند یا خیر.
در حال بارگذاری نظرات...