ترامپ ناگهان پرده از رابطه روسیه و ایران برداشت؛ ادعایی که همه را شوکه کرد!

به گزارش تیترستان؛ دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور پیشین و نامزد فعلی حزب جمهوری‌خواه آمریکا، در اظهاراتی جنجالی مدعی شد که روسیه در قبال جمهوری اسلامی ایران کمک بسیار ناچیزی انجام می‌دهد و این میزان در مقایسه با توانایی‌های واقعی مسکو بسیار اندک است. او که در پیامی در شبکه اجتماعی خود درباره مذاکرات صلح اوکراین صحبت می‌کرد، ناگهان به موضوع روابط روسیه و ایران پرداخت و گفت: «روسیه در مقایسه با آنچه می‌توانست انجام دهد، کمک بسیار ناچیزی (اگر اصلاً کمکی کرده باشد) به جمهوری اسلامی ایران می‌کند.» ترامپ در ادامه با لحنی کنایه‌آمیز افزود که از این وضعیت راضی است و می‌خواهد همین روند ادامه یابد. این اظهارات در حالی مطرح می‌شود که روابط تهران و مسکو در سال‌های اخیر به ویژه پس از جنگ اوکراین و تحریم‌های غرب علیه روسیه، عمیق‌تر شده و مقامات دو کشور بارها بر گسترش همکاری‌های راهبردی تأکید کرده‌اند. اما ترامپ بدون ارائه هیچ سند یا شواهدی، ادعای کمک ناچیز را مطرح کرده و آن را به مذاکرات حساس خود با روسیه مرتبط دانسته است.

مذاکرات صلح اوکراین و نگرانی ترامپ از دور شدن روسیه از میز مذاکره

ترامپ در بخش دیگری از پیام خود به صراحت اعلام کرد که اولویت او پایان دادن به جنگ روسیه و اوکراین است و نمی‌خواهد با اتخاذ مواضع تند، مسکو را از میز مذاکره دور کند. او گفت: «تصمیم من در مورد روسیه بسیار ساده است. من در حال مذاکره برای برقراری صلح در جنگ میان روسیه و اوکراین هستم و نمی‌خواهم کاری انجام دهم که از روی حماقت، روسیه را از میز مذاکره دور کند.» رئیس‌جمهور پیشین آمریکا همچنین از امضای سندی که جزئیات آن را فاش نکرد، خودداری کرد و مدعی شد که امضای آن در مقطع کنونی نتیجه‌ای جز دور کردن روسیه نخواهد داشت. او در ادامه با اشاره به پیشرفت‌های حاصل شده در مذاکرات، از جمله گفتگوها برای آزادی گروگان‌ها، نوشت: «پیشرفت‌های بزرگی حاصل شده است! امضای آن سند در مقطع کنونی، نتیجه‌ای جز دور کردن روسیه نخواهد داشت؛ من می‌توانم آن را بعداً، یا هر زمان دیگری که بخواهم، امضا کنم!» این اظهارات نشان می‌دهد که ترامپ در حال بازی دادن برگه‌های فشار و امتیاز علیه کرملین است و سعی دارد با حفظ رابطه با پوتین، همزمان اروپا و اوکراین را تحت فشار بگذارد.

علاوه بر این، ترامپ در همان پیام به حملات اوکراین به زیرساخت‌های سوختی روسیه انتقاد کرد و مدعی شد که این حملات به بازارهای جهانی گازوئیل از جمله بازار آمریکا آسیب می‌زند. او گفت: «کشاورزان، دامداران و کسب‌وکارهای مختلف از این وضعیت متضرر می‌شوند، در حالی که روسیه همچنان میلیون‌ها بشکه گازوئیل را با قیمت پایین به بازارهای جهانی عرضه می‌کند.» ترامپ سپس با انتقاد تند از ولودیمیر زلنسکی، رئیس‌جمهور اوکراین، او را به نداشتن تمایل برای پایان دادن به جنگ متهم کرد و گفت: «برای زلنسکی اهمیتی ندارد؛ و صادقانه بگویم، با توجه به مبالغ هنگفتی که اروپا به او می‌دهد، و کمک‌هایی که جو بایدنِ فاسد در گذشته به او کرده، او تمایلی به پایان دادن به این جنگ ندارد و احتمالاً هرگز هم نداشته است.» این مواضع ترامپ در حالی است که او بارها ادعا کرده بود که اگر در قدرت بود، جنگ اوکراین هرگز آغاز نمی‌شد و او می‌توانست در ۲۴ ساعت آن را پایان دهد.

واکنش‌ها و سکوت معنادار مسکو و تهران

اظهارات ترامپ درباره کمک ناچیز روسیه به ایران، بلافاصله با واکنش‌های مختلفی در فضای رسانه‌ای مواجه شد. برخی تحلیلگران غربی این ادعا را تلاشی از سوی ترامپ برای نمایش قدرت خود در عرصه دیپلماسی و همزمان کاهش نگرانی‌های اسرائیل و متحدان عربی درباره همکاری‌های نظامی ایران و روسیه تفسیر کرده‌اند. از سوی دیگر، مقامات روسیه و ایران تاکنون واکنش رسمی مستقیمی به این ادعا نشان نداده‌اند، اما پیش از این، سرگئی لاوروف، وزیر امور خارجه روسیه، و عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، بارها بر عمق همکاری‌های دوجانبه تأکید کرده و آن را عامل ثبات در منطقه خوانده‌اند. در همین حال، دیمیتری مدودف، معاون شورای امنیت روسیه، پیش‌تر به اظهارات ترامپ درباره نفت ایران واکنش نشان داده و آن را بی‌اساس خوانده بود. به نظر می‌رسد کرملین ترجیح می‌دهد در این مقطع حساس که مذاکرات صلح اوکراین در جریان است، وارد تنش لفظی با ترامپ نشود و از هر اظهارنظری که ممکن است میز مذاکره را به هم بزند، پرهیز کند.

در داخل ایران نیز، این اظهارات ترامپ بازتاب گسترده‌ای در رسانه‌ها داشت. برخی کارشناسان معتقدند که ترامپ با طرح چنین ادعایی در صدد است تا ایران را از نظر روانی تحت فشار قرار دهد و همزمان به روسیه پیام بدهد که اگر خواهان حفظ رابطه با آمریکا در دوره احتمالی ریاست‌جمهوری اوست، باید در حمایت از تهران احتیاط کند. از سوی دیگر، برخی ناظران بر این باورند که ترامپ با این سخنان می‌خواهد نشان دهد که روابط مسکو و تهران آن‌قدر که تصور می‌شود عمیق نیست و او می‌تواند به راحتی این اتحاد را به هم بزند. اما واقعیت میدانی نشان می‌دهد که ایران و روسیه در سال‌های اخیر همکاری‌های گسترده‌ای در حوزه‌های انرژی، نظامی و سیاسی داشته‌اند و مسکو در جنگ ۴۰ روزه اخیر نیز به گفته مقامات ایرانی، کمک‌های قابل توجهی به تهران کرده بود. عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، اخیراً در مصاحبه‌ای تأکید کرد که روسیه در جنگ چهل روزه به ایران کمک کرده بود و این کمک‌ها صرفاً جنبه انسانی و سیاسی نداشته است.

پیامدهای احتمالی ادعای ترامپ بر معادلات منطقه‌ای و بین‌المللی

ادعای ترامپ درباره کمک ناچیز روسیه به ایران را باید در چارچوب رقابت‌های انتخاباتی آمریکا و تلاش او برای جلب نظر رای‌دهندگان و همزمان مدیریت روابط با کرملین تحلیل کرد. ترامپ که همواره خود را چهره‌ای ضدجنگ و معامله‌گر معرفی می‌کند، سعی دارد با طرح چنین موضوعاتی، همزمان چند هدف را دنبال کند: اول، نشان دادن تسلط خود بر روابط بین‌الملل و توانایی مهار ایران بدون درگیری نظامی؛ دوم، ارسال پیام به روسیه که در صورت همکاری با واشنگتن در پرونده اوکراین، می‌تواند از فشارهای بیشتر در امان بماند؛ و سوم، کاهش نگرانی‌های اسرائیل و کشورهای عربی خلیج فارس درباره محور تهران-مسکو. اما این اظهارات می‌تواند پیامدهای معکوسی نیز داشته باشد، از جمله سردرگمی متحدان اروپایی آمریکا و تقویت روایت‌های ضدآمریکایی در رسانه‌های روسی و ایرانی.

از منظر راهبردی، اگر ترامپ در انتخابات پیروز شود و بار دیگر به کاخ سفید بازگردد، سیاست او در قبال ایران و روسیه می‌تواند ترکیبی از فشار حداکثری بر تهران و همزمان تلاش برای جدا کردن مسکو از ایران باشد. اما تجربه دوره اول ریاست‌جمهوری او نشان داد که چنین رویکردی به دلیل پیوندهای عمیق اقتصادی و امنیتی مسکو و تهران، دشوار و پرهزینه است. علاوه بر این، جنگ اوکراین و تحریم‌های غرب علیه روسیه، مسکو را به سمت شرق و جنوب، از جمله ایران و چین، سوق داده است و به نظر نمی‌رسد که کرملین به راحتی حاضر به کنار گذاشتن این روابط باشد. بنابراین، ادعای ترامپ درباره «کمک ناچیز» بیشتر یک تاکتیک تبلیغاتی و دیپلماتیک است تا واقعیتی میدانی. در مجموع، این اظهارات نشان‌دهنده پیچیدگی روزافزون معادلات جهانی و تلاش بازیگران مختلف برای بهره‌برداری از هر شکاف احتمالی در روابط ایران و روسیه است؛ شکافی که به نظر می‌رسد فعلاً چندان عمیق نیست و دو طرف بر حفظ آنچه «همکاری راهبردی» می‌نامند، اصرار دارند.