حرکت پنهانی ایران در سازمان شانگهای؛ برنامه‌ای که کمتر کسی از جزئیات آن خبر دارد!
به گزارش تیترستان؛ معاون اول رئیس‌جمهوری در اظهاراتی که روز گذشته منتشر شد، از تدوین برنامه اقدام دوساله‌ای خبر داد که هدف آن استفاده حداکثری از ظرفیت‌های سازمان همکاری شانگهای در حوزه‌های مختلف است. این برنامه که به گفته وی با همکاری نهادهای مختلف دولتی تهیه شده، قرار است علاوه بر همکاری‌های اقتصادی و تجاری، توسعه همکاری‌ها در زمینه فناوری‌های پیشرفته و هوش مصنوعی را نیز در اولویت قرار دهد. عارف با اشاره به اینکه ایران از سال گذشته رسماً به عضویت کامل این سازمان درآمده است، تأکید کرد که دولت برنامه‌ریزی دقیقی برای بهره‌گیری از فرصت‌های ایجادشده انجام داده و در نظر دارد تا پایان سال آینده اولین نتایج عملی این برنامه را ارائه کند. به گفته وی، این برنامه شامل پروژه‌های مشترک در حوزه‌های انرژی، حمل‌ونقل، فناوری اطلاعات و امنیت غذایی است که با مشارکت کشورهای عضو اجرا خواهد شد. معاون اول رئیس‌جمهوری همچنین خاطرنشان کرد که هماهنگی بین دستگاه‌های داخلی برای اجرای این برنامه در حال نهایی شدن است و به زودی جزئیات بیشتر آن اعلام می‌شود.
جزئیات برنامه دوساله؛ از تجارت تا هوش مصنوعی
بر اساس اطلاعات منتشرشده، برنامه اقدام دوساله دولت برای استفاده از ظرفیت‌های سازمان همکاری شانگهای شامل چند محور اصلی است که مهم‌ترین آن‌ها توسعه همکاری‌های اقتصادی و تجاری با کشورهای عضو است. در این برنامه، پیش‌بینی شده است که حجم مبادلات تجاری ایران با کشورهای عضو شانگهای در طول دو سال به طور قابل توجهی افزایش یابد و مسیرهای جدیدی برای صادرات محصولات غیرنفتی باز شود. همچنین، در حوزه فناوری‌های پیشرفته، دولت قصد دارد با ایجاد پارک‌های علم و فناوری مشترک و تبادل نیروی متخصص، زمینه را برای انتقال دانش فنی و توسعه استارتاپ‌های ایرانی فراهم کند. یکی از بخش‌های جذاب این برنامه، توجه ویژه به هوش مصنوعی است که به گفته کارشناسان می‌تواند تحولی در همکاری‌های علمی و صنعتی ایران با کشورهای آسیایی ایجاد کند. علاوه بر این، همکاری در زمینه امنیت انرژی و توسعه کریدورهای حمل‌ونقل شمال-جنوب نیز از دیگر اولویت‌های این برنامه عنوان شده است که می‌تواند موقعیت ترانزیتی ایران را تقویت کند.
معاون اول رئیس‌جمهوری در بخش دیگری از سخنان خود به اهمیت همکاری‌های چندجانبه در چارچوب شانگهای اشاره کرد و گفت که این سازمان می‌تواند به عنوان یک پلتفرم مؤثر برای مقابله با تحریم‌های یک‌جانبه و تقویت چندجانبه‌گرایی عمل کند. وی با تأکید بر اینکه ایران به دنبال ایجاد توازن در روابط خارجی خود است، افزود که برنامه دوساله شامل اقدامات مشخصی برای تسهیل تجارت با استفاده از ارزهای ملی و کاهش وابستگی به دلار است. در همین راستا، مذاکراتی با کشورهای عضو برای امضای موافقتنامه‌های تجارت ترجیحی و ایجاد سازوکارهای مالی مشترک در حال انجام است. عارف همچنین از تشکیل کارگروه‌های تخصصی در حوزه‌های مختلف خبر داد که وظیفه پیگیری اجرای توافقات و رفع موانع را بر عهده دارند. به گفته وی، این کارگروه‌ها شامل نمایندگانی از وزارتخانه‌های اقتصاد، امور خارجه، ارتباطات و فناوری اطلاعات و سایر نهادهای مرتبط هستند.
واکنش کارشناسان و افق پیش‌روی همکاری‌های ایران و شانگهای
کارشناسان اقتصادی و سیاسی، تدوین این برنامه دوساله را گامی مهم در جهت فعال‌سازی عضویت ایران در سازمان همکاری شانگهای می‌دانند و معتقدند که تاکنون از ظرفیت‌های این سازمان به اندازه کافی استفاده نشده است. به باور آن‌ها، ایران با داشتن موقعیت ژئوپلیتیک منحصر به فرد و منابع انرژی فراوان می‌تواند به عنوان یک بازیگر کلیدی در تأمین امنیت انرژی و توسعه مسیرهای ترانزیتی نقش‌آفرینی کند. با این حال، برخی تحلیلگران بر این نکته تأکید دارند که موفقیت این برنامه به هماهنگی داخلی، رفع موانع قانونی و ایجاد زیرساخت‌های لازم بستگی دارد و بدون توجه به این موارد، صرف تدوین برنامه نمی‌تواند مشکلات اقتصادی را حل کند. آن‌ها همچنین به تجربه تلخ برخی توافق‌های بین‌المللی گذشته اشاره می‌کنند که به دلیل عدم اجرای کامل تعهدات طرفین، به نتیجه نرسید و حالا باید دید که این بار اراده سیاسی کافی برای اجرای برنامه وجود دارد یا خیر. در مجموع، فضای عمومی نسبت به آینده این همکاری‌ها مثبت اما محتاطانه است و نگاه‌ها به نتایج عملی و ملموس این برنامه دوخته شده است.
از سوی دیگر، بررسی سابقه همکاری‌های ایران با سازمان شانگهای نشان می‌دهد که کشورمان از سال ۲۰۰۵ به عنوان عضو ناظر در این سازمان حضور داشته و در سال ۲۰۲۲ درخواست عضویت کامل آن پذیرفته شده است. عضویت کامل ایران در اجلاس سران شانگهای در سال گذشته رسماً اعلام شد و از آن زمان، مقامات ایرانی بارها بر تمایل خود برای گسترش همکاری‌ها تأکید کرده‌اند. با این حال، منتقدان می‌گویند که تاکنون بیشتر این همکاری‌ها در سطح بیانیه‌های سیاسی باقی مانده و به توافقات تجاری و اقتصادی ملموس منجر نشده است. حالا دولت چهاردهم با تدوین برنامه اقدام دوساله، قصد دارد این فاصله را پر کند و به گفته معاون اول رئیس‌جمهوری، اولین قدم‌ها در این مسیر برداشته شده است. باید منتظر ماند و دید که آیا این برنامه می‌تواند الگویی برای سایر همکاری‌های منطقه‌ای ایران نیز باشد یا خیر.
تأثیر بر اقتصاد ایران و چالش‌های پیش‌رو
بدون شک، گسترش همکاری‌های اقتصادی با کشورهای عضو سازمان همکاری شانگهای می‌تواند تأثیرات مثبتی بر اقتصاد ایران داشته باشد، به ویژه در شرایطی که کشور با تحریم‌های اقتصادی مواجه است. افزایش صادرات غیرنفتی، جذب سرمایه‌گذاری خارجی، انتقال فناوری و توسعه زیرساخت‌های حمل‌ونقل از جمله مزایای بالقوه این همکاری‌هاست. با این حال، تحقق این اهداف نیازمند رفع موانع متعدد داخلی و خارجی است. در بعد داخلی، بوروکراسی اداری، نبود شفافیت در قوانین و ضعف در زیرساخت‌های بانکی و بیمه‌ای می‌تواند روند اجرای توافقات را کند کند. در بعد خارجی نیز، برخی کشورهای عضو شانگهای ممکن است به دلیل ملاحظات سیاسی یا فشارهای بین‌المللی، تمایل چندانی به گسترش روابط اقتصادی با ایران نداشته باشند. علاوه بر این، رقابت با سایر قدرت‌های اقتصادی حاضر در سازمان مانند چین و روسیه نیز چالش دیگری است که ایران باید برای آن راهکار مناسب بیابد. بنابراین، برنامه دوساله دولت باید به گونه‌ای طراحی شود که هم به این چالش‌ها پاسخ دهد و هم بتواند از فرصت‌های موجود به بهترین شکل استفاده کند.
در پایان، به نظر می‌رسد که تدوین برنامه اقدام دوساله برای استفاده از ظرفیت‌های سازمان همکاری شانگهای، نشانه‌ای از عزم جدی دولت برای تنوع‌بخشی به روابط خارجی و کاهش وابستگی به غرب است. اما همان‌طور که تجربه سال‌های گذشته نشان داده، عضویت در سازمان‌های بین‌المللی به تنهایی نمی‌تواند مشکلات اقتصادی را حل کند و آنچه اهمیت دارد، اجرای دقیق و پیگیری مستمر تعهدات است. حال باید منتظر ماند و دید که در ماه‌های آینده، چه اقدامات عملی در این راستا انجام می‌شود و آیا مسئولان موفق می‌شوند وعده‌های خود را به نتایج ملموس برای مردم تبدیل کنند یا خیر. تیترستان در گزارش‌های بعدی، روند اجرای این برنامه و تأثیرات آن بر اقتصاد کشور را پیگیری خواهد کرد.
در حال بارگذاری نظرات...