طرح پنهانی که ریاض را نگران کرده است؛ عربستان به دنبال ایجاد یک دیوار نامرئی در مرزهای جنوبی؟

به گزارش تیترستان؛ یک رسانه لبنانی به تازگی در گزارشی اختصاصی فاش کرده است که عربستان سعودی در تلاش است تا یک منطقه حائل جدید بین صنعا، پایتخت یمن، و جیزان، استان جنوبی عربستان، ایجاد کند. این خبر که هنوز از سوی مقامات سعودی یا انصارالله یمن به طور رسمی تأیید یا تکذیب نشده، بازتاب گسترده‌ای در محافل سیاسی و رسانه‌های منطقه داشته است. به نظر می‌رسد ریاض پس از سال‌ها درگیری فرسایشی با جنبش انصارالله، اکنون به دنبال راهبردی متفاوت برای تأمین امنیت مرزهای جنوبی خود است. ایجاد منطقه حائل می‌تواند به معنای عقب‌نشینی تاکتیکی از مواضع پیشین یا تلاش برای ایجاد یک سپر دفاعی در برابر حملات احتمالی باشد. این گزارش در حالی منتشر می‌شود که تنش‌ها در دریای سرخ و مرزهای یمن همچنان بالا است و آتش‌بس شکننده‌ای که با میانجیگری سازمان ملل متحد برقرار شده، بارها نقض شده است.

جزئیات گزارش رسانه لبنانی و واکنش‌های اولیه

بر اساس آنچه این رسانه لبنانی منتشر کرده، عربستان سعودی قصد دارد با استفاده از موانع فیزیکی و ایجاد یک نوار امنیتی به عرض چندین کیلومتر در امتداد مرزهای مشترک با یمن، از نفوذ نیروهای انصارالله به خاک خود جلوگیری کند. این منطقه حائل قرار است بین استان جیزان در جنوب غربی عربستان و مناطق تحت کنترل صنعا ایجاد شود. گفته می‌شود ریاض برای اجرای این طرح، بودجه کلانی را اختصاص داده و حتی مذاکرات محرمانه‌ای با برخی طرف‌های منطقه‌ای آغاز کرده است. با این حال، هیچ یک از مقامات سعودی تاکنون این گزارش را تأیید نکرده‌اند و رسانه‌های رسمی این کشور نیز سکوت اختیار کرده‌اند. از سوی دیگر، منابع نزدیک به انصارالله نیز هنوز واکنشی نشان نداده‌اند، اما کارشناسان پیش‌بینی می‌کنند که هرگونه اقدام یک‌طرفه عربستان در مرزها می‌تواند به افزایش تنش‌ها منجر شود. این در حالی است که سازمان ملل متحد بارها بر لزوم حل سیاسی بحران یمن تأکید کرده و ایجاد مناطق حائل را راه‌حلی پایدار ندانسته است.

واکنش‌های اولیه به این گزارش عمدتاً محتاطانه بوده است. تحلیلگران مسائل خاورمیانه معتقدند که عربستان سعودی پس از تجربه تلخ جنگ هشت‌ساله در یمن، اکنون به دنبال کاهش هزینه‌های نظامی و تمرکز بر امنیت مرزهای خود است. ایجاد منطقه حائل می‌تواند بخشی از این راهبرد جدید باشد که با حمایت آمریکا و برخی کشورهای غربی طراحی شده است. با این حال، پرسش اصلی این است که آیا انصارالله به سادگی اجازه اجرای چنین طرحی را خواهد داد یا اینکه آن را نقض حاکمیت یمن تلقی کرده و پاسخ نظامی خواهد داد. در همین رابطه، یک دیپلمات غربی که نخواست نامش فاش شود، به رسانه‌ها گفت که واشنگتن از نزدیک تحولات مرزی را دنبال می‌کند و هرگونه تنش جدید می‌تواند روند صلح شکننده را با خطر مواجه کند. همچنین، برخی منابع محلی در جیزان گزارش داده‌اند که تحرکات نظامی سعودی در روزهای اخیر افزایش یافته و نیروهای تازه‌نفس به این منطقه اعزام شده‌اند، هرچند مقامات نظامی این گزارش‌ها را رد کرده‌اند.

پیشینه تنش‌ها؛ از جنگ تمام‌عیار تا آتش‌بس شکننده

عربستان سعودی از سال ۲۰۱۵ با تشکیل ائتلافی به رهبری خود، جنگ گسترده‌ای را علیه انصارالله یمن آغاز کرد. این جنگ که با هدف بازگرداندن دولت مستعفی به صنعا و جلوگیری از نفوذ ایران در شبه‌جزیره عربستان طراحی شده بود، به یکی از طولانی‌ترین و پرهزینه‌ترین درگیری‌های منطقه تبدیل شد. در این مدت، انصارالله بارها با حملات موشکی و پهپادی به عمق خاک عربستان، از جمله فرودگاه‌های جیزان و ابوظبی، ضربات سنگینی وارد کرد. این حملات که عمدتاً بر زیرساخت‌های نفتی و نظامی متمرکز بود، ریاض را مجبور کرد تا به فکر راه‌های جدیدی برای تأمین امنیت مرزهای خود بیفتد. در سال ۲۰۲۲، با میانجیگری سازمان ملل، آتش‌بسی شکننده بین طرفین برقرار شد که اگرچه بارها نقض شد، اما توانست تا حدی از شدت درگیری‌ها بکاهد. با این حال، هیچ‌یک از طرفین به تعهدات خود به طور کامل پایبند نبوده‌اند و اتهام‌زنی‌های متقابل ادامه دارد.

منطقه جیزان به دلیل موقعیت جغرافیایی خاص خود، همواره یکی از نقاط حساس و پرتنش در مرزهای جنوبی عربستان بوده است. این استان کوهستانی که با یمن هم‌مرز است، بارها هدف حملات انصارالله قرار گرفته و بسیاری از ساکنان آن به دلیل ناامنی، مجبور به ترک خانه‌های خود شده‌اند. از سوی دیگر، صنعا به عنوان پایتخت یمن و مرکز قدرت انصارالله، همواره تهدیدی جدی برای ریاض تلقی می‌شود. فاصله نسبتاً کم بین صنعا و جیزان (حدود ۲۰۰ کیلومتر) باعث شده تا عربستان نتواند از تهدیدات موشکی و پهپادی در امان باشد. به همین دلیل، ایجاد یک منطقه حائل می‌تواند به عنوان یک راهکار دفاعی برای دور نگه داشتن تهدیدات از مرزهای حیاتی عربستان مطرح شود. با این حال، منتقدان می‌گویند که این طرح نه تنها مشکل را حل نمی‌کند، بلکه ممکن است به افزایش تنش‌ها و آغاز دور جدیدی از درگیری‌ها منجر شود. تجربه مناطق حائل در سایر نقاط جهان نشان داده که چنین اقداماتی معمولاً بدون توافق طرفین، پایدار نخواهد بود.

پیامدهای احتمالی و آینده مبهم طرح منطقه حائل

اگر گزارش رسانه لبنانی درست باشد و عربستان سعودی واقعاً به دنبال ایجاد منطقه حائل بین صنعا و جیزان باشد، این اقدام می‌تواند پیامدهای گسترده‌ای برای کل منطقه داشته باشد. نخستین پیامد، احتمال افزایش تنش‌های نظامی بین انصارالله و عربستان است. انصارالله تاکنون بارها نشان داده که هیچگونه تجاوز به خاک یمن را تحمل نمی‌کند و در صورت اجرای این طرح، ممکن است با حملات گسترده به مواضع سعودی پاسخ دهد. این امر می‌تواند آتش‌بس شکننده را کاملاً از بین ببرد و جنگ تمام‌عیار دیگری را آغاز کند که هزینه‌های انسانی و اقتصادی زیادی برای دو طرف خواهد داشت. دومین پیامد، تأثیر بر روند صلح یمن است. سازمان ملل متحد و کشورهای غربی سال‌ها تلاش کرده‌اند تا طرفین را به میز مذاکره بکشانند، اما ایجاد منطقه حائل یک‌طرفه می‌تواند این تلاش‌ها را بی‌نتیجه کند و انصارالله را از ادامه مذاکرات دلسرد کند. همچنین، این طرح می‌تواند به افزایش نفوذ ایران در یمن منجر شود، زیرا انصارالله ممکن است برای مقابله با تهدید جدید، به حمایت‌های بیشتر تهران نیاز پیدا کند.

از سوی دیگر، عربستان سعودی با اجرای این طرح ممکن است بتواند در کوتاه‌مدت امنیت مرزهای خود را تأمین کند، اما در بلندمدت، بدون حل سیاسی بحران یمن، هیچ راه‌حلی پایدار نخواهد بود. تجربه سال‌های گذشته نشان داده که اتکا به راه‌حل‌های نظامی نه تنها مشکل را حل نکرده، بلکه بر پیچیدگی آن افزوده است. کارشناسان سیاسی معتقدند که ریاض باید به جای سرمایه‌گذاری بر روی مناطق حائل، بر دیپلماسی و مذاکره با انصارالله و سایر گروه‌های یمنی تمرکز کند. در همین حال، جامعه جهانی نیز باید فشار خود را بر طرفین برای بازگشت به میز مذاکره افزایش دهد. بدون شک، ایجاد منطقه حائل می‌تواند به عنوان یک اقدام تنش‌زا تلقی شود که نه تنها به صلح کمک نمی‌کند، بلکه ممکن است زمینه‌ساز درگیری‌های طولانی‌تر و خونین‌تر شود. در نهایت، باید منتظر واکنش رسمی طرفین و تحولات میدانی در روزهای آینده بود تا مشخص شود آیا این گزارش صحت دارد یا صرفاً یک گمانه‌زنی رسانه‌ای است. آنچه مسلم است، آینده مرزهای یمن و عربستان همچنان یکی از پرتنش‌ترین نقاط جهان باقی خواهد ماند و هرگونه اقدام یک‌طرفه می‌تواند عواقب غیرقابل پیش‌بینی داشته باشد.