چرا کودک شما غذا نمی‌خورد؟ رازهایی که والدین نمی‌دانند!

به گزارش تیترستان؛ بی‌اشتهایی کودکان یکی از دغدغه‌های همیشگی والدین است که اغلب با برچسب «بدغذا» همراه می‌شود. اما متخصصان تغذیه معتقدند هر کودکی که کم غذا می‌خورد، لزوماً بدغذا نیست و باید ریشه مشکل را در جای دیگری جست. ریحانه ملاحسینی، متخصص تغذیه و رژیم‌درمانی، در گفت‌وگو با همشهری توضیح می‌دهد که بسیاری از والدین کودکان یک تا شش ساله برای مدتی با این چالش روبه‌رو می‌شوند و کودکشان غذا نمی‌خورد یا اشتهایش کم می‌شود. او تأکید می‌کند که اولین راهکار والدین اغلب استفاده از شربت‌های اشتهاآور است، حتی برخی پزشکان بدون بررسی علت، این شربت‌ها را تجویز می‌کنند. در حالی که قبل از هر اقدامی باید علت غذا نخوردن کودک بررسی شود. به گفته این متخصص، گاهی مشکل به اختلال در جویدن و بلع یا حساسیت به طعم و بافت غذا برمی‌گردد که ممکن است به کمک گفتاردرمانگر نیاز داشته باشد. بنابراین تشخیص علت، اولین قدم برای حل مشکل است.

بدغذایی یا بی‌اشتهایی؟ تفاوت را بشناسید

ملاحسینی با تأکید بر اینکه بی‌اشتهایی و بدغذایی با هم تفاوت دارند، توضیح می‌دهد: «گاهی کودک از همه غذاها کم می‌خورد، یا یکی دو لقمه می‌خورد و از سفره بلند می‌شود. و گاهی اشتهای کودک به بعضی غذاهای خاص محدود است. او این غذاها را به اندازه کافی می‌خورد، اما از خوردن بعضی گروه‌های غذایی یا غذاهای معمول دیگر امتناع می‌کند. بنابراین، این دو وضعیت را نباید یکسان دانست.» به گفته این متخصص تغذیه، اشتهای کودک به عوامل مختلفی از جمله سن، میزان فعالیت بدنی و مقدار غذایی که در وعده قبلی یا در طول روز خورده است، بستگی دارد. برای مثال، اشتهای بعضی کودکان از حدود ۱۵ ماهگی تا دو سه سالگی، هم‌زمان با افزایش بازیگوشی و تغییرات رفتاری، کمتر می‌شود. والدین در تنظیم عادات غذایی کودکان نقش پررنگی دارند و برخلاف تصور بعضی، کودکان زیر ۵ یا ۶ سال نمی‌توانند به‌تنهایی زمان غذا خوردن خود را تنظیم کنند. والدین باید وعده‌های غذایی منظم شامل صبحانه، ناهار و شام و سه میان‌وعده را برای کودک در نظر بگیرند و برای آنها تعریف کنند. در این چارچوب، والدین زمان و نوع غذای عرضه‌شده را تعیین می‌کنند، اما مقدار غذایی که کودک می‌خورد باید به انتخاب خودش باشد.

این متخصص تغذیه در پاسخ به این سوال که آیا اصطلاح «کودک بدغذا» یک انگ و برچسب قضاوتگرانه است، می‌گوید: «بله، این اصطلاح را داریم. بدغذایی مبحث گسترده‌ای در علم تغذیه است و به چند دسته تقسیم می‌شود و به خودی خود برچسب نیست، اما اگر به هر کودکی که غذا نمی‌خورد بگوییم بدغذا، قاعدتاً داریم به او برچسب می‌زنیم.» بنابراین باید توجه کرد که برچسب زدن می‌تواند تأثیر منفی بر رابطه کودک با غذا داشته باشد و بهتر است والدین به جای قضاوت، به دنبال کشف علت اصلی باشند. همچنین برخی کودکان نسبت به طعم یا بافت غذا حساسیت زیادی دارند یا در جویدن و بلع مشکل دارند که والدین ممکن است این رفتار را به کم‌اشتهایی تعبیر کنند، در حالی که مشکل اصلی جای دیگری است و در مواردی فقط گفتاردرمانگر می‌تواند به ارزیابی و بهبود آن کمک کند.

رفتارهای غلطی که اشتهای کودک را از بین می‌برد

شایع‌ترین دلایل کم‌اشتهایی کودکان، عادات غذایی نامناسب است. ملاحسینی می‌گوید: «خوردن آبمیوه، کیک و شکلات قبل از ناهار و شام می‌تواند اشتهای کودک را برای وعده اصلی کاهش دهد. همچنین مصرف زیاد شیر، چه شیر مادر و چه شیر خشک در طول روز یا شب، به‌ویژه در کودکان زیر دو سال ممکن است معده کودک را پر کند و میل او را به خوردن غذای اصلی کاهش دهد.» علاوه بر این، رفتار والدین در شکل‌گیری بدغذایی کودک نقش مهمی دارد. والدینی که سخت‌گیر یا کمال‌گرا هستند و بیش از اندازه بر تمام کردن بشقاب غذا تأکید می‌کنند، ممکن است ناخواسته این مشکل را تشدید کنند. بزرگ کردن موضوع نخوردن یک غذا، اصرار بر اینکه کودک حتماً آن را بخورد یا تکرار جملاتی مثل «بچه ما این غذا را دوست ندارد» در حضور کودک، می‌تواند او را نسبت به این موضوع شرطی کند و کودک فکر کند که واقعاً آن غذا را دوست ندارد و نباید بخورد. همچنین اجبار، دعوا، تهدید و حتی جایزه دادن برای غذا خوردن، به کودک نشان می‌دهد که والدین روی این موضوع حساسیت زیادی دارند. در نتیجه، ممکن است کودک از غذا خوردن یا نخوردن به عنوان ابزاری برای جلب توجه یا امتیاز گرفتن استفاده کند.

گاهی مشکل از غذا نیست و همیشه نمی‌توان علت بدغذایی کودک را در عادات غذایی یا رفتار والدین جست‌وجو کرد. گاهی مشکلاتی مثل یبوست مزمن یا بعضی اختلالات مرتبط با تغذیه و مهارت‌های دهانی، عامل اصلی امتناع کودک از غذا خوردن هستند. ملاحسینی در این زمینه می‌گوید: «بعضی کودکان نسبت به طعم یا بافت غذا حساسیت زیادی دارند یا در جویدن و بلع غذا مشکل دارند. در چنین شرایطی کودک ممکن است نتواند بعضی غذاها را به‌خوبی بجود یا قورت دهد و در برابر بافت‌ها یا طعم‌های خاص مقاومت کند. والدین ممکن است این رفتار را به کم‌اشتهایی تعبیر کنند، در حالی که مشکل اصلی جای دیگری است و در مواردی فقط گفتاردرمانگر می‌تواند به ارزیابی و بهبود آن کمک کند.» بنابراین، توجه به نشانه‌هایی مانند عق زدن هنگام غذا خوردن، بیرون ریختن مکرر غذا از دهان یا نگه داشتن غذا در دهان ضروری است و ممکن است نیاز به مشورت با گفتاردرمانگر باشد.

راهکارهای علمی برای بهبود اشتهای کودک

برای بهبود اشتهای کودک، والدین باید از اجبار، تهدید و جایزه دادن پرهیز کنند و برنامه غذایی منظمی داشته باشند. ملاحسینی توصیه می‌کند: «والدین برای بهبود عادات غذایی کودک نباید از اجبار، تهدید و جایزه دادن استفاده کنند. بلکه باید برنامه غذایی منظمی داشته باشند و ریزه‌خواری و مصرف تنقلات کودک را کنترل کنند. اگر کودک غذایی را دوست ندارد، بهتر است والدین شیوه پخت یا شکل ارائه غذا یا شکل آن را تغییر دهند و ضمناً با یک بار امتناع کودک، از دادن دوباره آن غذا منصرف نشوند.» او می‌گوید: «گاهی لازم است یک غذا تا ۱۵ بار به کودک ارائه شود تا مشخص شود که آیا آن را می‌پذیرد یا باز مقاومت می‌کند. بنابراین، یک بار نخوردن غذا به این معنا نیست که کودک آن را دوست ندارد و دیگر هیچ وقت آن را نخواهد خورد.» این متخصص، این نکته مهم را هم می‌گوید که غذا خوردن باید در محیطی آرام و بدون حواس‌پرتی، بدون موبایل، تبلت و تلویزیون انجام شود. همچنین اگر کودک قبل از وعده غذایی گریه می‌کند و مثلاً بستنی می‌خواهد، والدین می‌توانند با او صحبت کنند و مثلاً بگویند یک روز مشخص در هفته می‌توانی بستنی بخوری.

در مورد استفاده از شربت اشتها، ملاحسینی توضیح می‌دهد: «والدین باید قبل از هر تصمیمی، برای ارزیابی تخصصی وضعیت تغذیه کودک به متخصص تغذیه مراجعه کنند. بعد از مشخص شدن علت بی‌اشتهایی یا بدغذایی، در صورت نیاز می‌توان از شربت‌ها یا مکمل‌ها استفاده کرد. اما این محصولات راه‌حل همه موارد نیستند.» او می‌گوید: «اگر کودکی گوشت و منابع پروتئینی نمی‌خورد، اما در طول روز انرژی مورد نیازش را از هله‌هوله و تنقلات می‌گیرد، دادن شربت اشتها مشکلی را حل نمی‌کند. در این شرایط، ممکن است کودک به جای خوردن غذای مفید، باز هم کیک و آبمیوه بیشتری مصرف کند و شربت عملاً نتیجه‌ای نداشته باشد.» بنابراین، تأکید بر دریافت کافی مواد مغذی، رشد مناسب و شکل‌گیری رابطه سالم با غذا در اولویت است و نباید صرفاً به افزایش اشتها به هر قیمتی فکر کرد. نشانه‌هایی مانند کاهش وزن یا ثابت ماندن وزن کودک در یک بازه زمانی، به‌ویژه در کودکان زیر ۴ یا ۵ سال، محدودیت شدید غذایی و حذف کامل یک گروه غذایی مثل لبنیات، باید جدی گرفته شوند، زیرا ممکن است در درازمدت به کمبود ریزمغذی‌ها منجر شوند.