پشت پرده تورم؛ چرا مسئولان از اصلاحات دردناک می‌ترسند؟
به گزارش تیترستان؛ بابک نگاهداری، رئیس مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی، در اظهاراتی تازه که روز ۲۷ مهر ۱۴۰۵ منتشر شد، با تأکید بر ضرورت اصلاح ریشه‌های تورم گفت که دولت باید پیش از تحمیل هزینه‌های مهار تورم بر معیشت مردم، هزینه‌های غیرضروری و ساختارهای ناکارآمد خود را اصلاح کند. وی با اشاره به اهمیت تورم در زندگی روزمره مردم بیان داشت که تورم از این جهت اهمیت بسیاری دارد که زندگی روزمره مردم را مستقیماً تحت تأثیر قرار می‌دهد و مردم احساس می‌کنند با درآمدی که دارند هر روز کالاهای کمتری می‌توانند خریداری کنند. به تعبیر او، سفره زندگی مردم روزبه‌روز کوچک‌تر می‌شود و امکان برنامه‌ریزی برای زندگی و آینده فرزندانشان از جمله ازدواج آنان دشوارتر می‌گردد. نگاهداری همچنین با اشاره به وضعیت تولیدکنندگان افزود که آنها با عدم اطمینان روبه‌رو هستند زیرا نمی‌دانند مواد اولیه کالایی را که امروز می‌فروشند یک ماه بعد با چه قیمتی می‌توانند تهیه کنند و آیا قادر خواهند بود فعالیت تولیدی خود را از نظر اقتصادی حفظ کنند. وی تصریح کرد که بازنشسته نیز نمی‌داند حقوقش تا پایان ماه پاسخ‌گوی هزینه‌های زندگی خواهد بود یا افزایش قیمت‌ها تعادل زندگی او را برهم خواهد زد و هزینه‌هایش از درآمدش پیشی خواهد گرفت.
تورم؛ پدیده‌ای تک‌عاملی نیست
رئیس مرکز پژوهش‌های مجلس در ادامه با تأکید بر اینکه برای تورم نباید تنها به دنبال یک علت بود، خاطرنشان کرد که این پدیده علل مختلفی دارد و بخشی از آن به عملکرد بانک‌هایی بازمی‌گردد که تعهدات بدون پشتوانه ایجاد می‌کنند و به دلیل ناترازی قادر به ایفای تعهدات خود نیستند. بخش دیگری نیز به دولت‌ها مربوط می‌شود که هزینه‌هایشان از منابع درآمدی پایدارشان فراتر می‌رود و این هزینه‌ها را می‌توان کاهش داد و مدیریت کرد. وی در همین راستا به مسئله سیاست‌های اقتصادی اشاره کرد و گفت که بی‌ثباتی در سیاست‌های اقتصادی، تغییر مداوم مقررات و نوسانات بازار ارز نیز بر این وضعیت تأثیر می‌گذارد. به گفته نگاهداری، مجموعه این عوامل از تغییر مقررات و بی‌ثباتی ارزی تا ناترازی بانک‌ها و بودجه دولت بر یکدیگر انباشته می‌شوند و در نهایت هزینه آنها از معیشت مردم پرداخت می‌شود. وی مشکل اصلی را در واقع انتقال پیامدهای این ناترازی‌ها به هزینه‌های زندگی مردم دانست و بر ضرورت اصلاح ریشه‌ها به جای هرس شاخ و برگ‌ها تأکید کرد.
نگاهداری در بخش دیگری از سخنان خود با انتقاد از رویکردهای مقطعی به مهار تورم اظهار داشت که گاهی بدون توجه به علل اصلی تورم تلاش می‌کنیم با نشانه‌های آن مقابله کنیم و برای مثال به قیمت‌گذاری روی می‌آوریم. این اقدام ممکن است در کوتاه‌مدت تأثیری بر کنترل قیمت‌ها داشته باشد، اما تا زمانی که بر ریشه‌های ایجاد تورم تمرکز نکنیم و آنها را برطرف نسازیم، حتی ممکن است مسئله پیچیده‌تر شود. وی هشدار داد که قیمت‌گذاری می‌تواند موجب انتقال برخی کالاها به بازارهای غیررسمی شود و ثابت نگه‌داشتن قیمت‌ها نیز ممکن است به تولید آسیب برساند و موجب کاهش آن شود. در چنین شرایطی، مسئله پیچیده‌تر خواهد شد و چه‌بسا آثار منفی این اقدامات در بلندمدت از آثار مثبت آنها بیشتر باشد. بنابراین، به باور رئیس مرکز پژوهش‌های مجلس، باید به سراغ اصلاح ریشه‌ها رفت و نخست دولت باید هزینه‌های غیرضروری خود را در بودجه کنترل و حذف کند و با کاهش هزینه‌ها و ایجاد ثبات در منابع درآمدی، ناترازی بودجه را تا حد امکان کاهش دهد.
خلق پول بانک‌ها و ناترازی بودجه؛ دو ابرچالش پیش روی مهار تورم
رئیس مرکز پژوهش‌های مجلس با تأکید بر این امر که بانک مرکزی نیز باید برای اصلاح بانک‌های ناتراز و مقابله با بانک‌هایی که تعهدات بدون پشتوانه ایجاد می‌کنند تدبیر کند، گفت که خلق پول در این بانک‌ها در نهایت در قالب تورم بر زندگی مردم اثر می‌گذارد و از این‌رو اصلاح ناترازی‌های بانکی ضروری است. وی همچنین به مقررات دست‌وپاگیر و تغییرات سریع مقررات و سیاست‌ها اشاره کرد که تولیدکنندگان، سرمایه‌گذاران و دیگر فعالان اقتصادی را در وضعیت بلاتکلیفی قرار می‌دهد و افزود که ایجاد ثبات در سیاست‌های اقتصادی و ارزی، امکان پیش‌بینی‌پذیری را افزایش می‌دهد و به کنترل تورم کمک می‌کند. نگاهداری در ادامه با پذیرش این واقعیت که مهار تورم هزینه دارد، تصریح کرد که لازم است برخی امتیازهای ویژه حذف شوند، معافیت‌های مالیاتی بی‌ضابطه مورد بازنگری قرار گیرند و ساختارهای ناکارآمد اصلاح شوند. به گفته وی، دستگاه‌های عریض‌وطویلی که منابع مصرف می‌کنند اما عملکرد مشخص و شفافی ارائه نمی‌دهند باید سامان یابند و این اصلاحات ممکن است نارضایتی‌هایی ایجاد کند، اما نباید مهار تورم را با تحمیل مستقیم هزینه‌ها بر معیشت مردم آغاز کرد.
وی در پایان سخنان خود تأکید کرد که دولت و مجموعه حکومت باید ابتدا ساختارهای ناکارآمد و هزینه‌های نابجای خود را اصلاح کنند و دسترسی‌های ویژه و امتیازهای رانتی را پس بگیرند و پس از آن می‌توان از مردم نیز انتظار داشت که برای مهار تورم همراهی کنند. نگاهداری خاطرنشان کرد که واقعیت این است که تورم در یک روز مهار نمی‌شود، اما دولت می‌تواند از همان ماه نخستِ تصمیم‌گیری، سیاست‌ها و تصمیمات تورم‌زای خود را متوقف کند و سپس با اجرای برنامه‌ای چندساله به‌تدریج در مسیر رفع ریشه‌ای تورم در کشور گام بردارد. این اظهارات در حالی مطرح می‌شود که کارشناسان اقتصادی بارها بر لزوم اصلاحات ساختاری در بودجه، نظام بانکی و سیاست‌های ارزی تأکید کرده‌اند و بسیاری از آنها معتقدند که ادامه روند فعلی نه تنها تورم را کنترل نمی‌کند، بلکه به کاهش سرمایه اجتماعی و افزایش نارضایتی عمومی نیز دامن می‌زند.
اهمیت و پیامدهای سخنان نگاهداری؛ از وعده تا عمل
سخنان رئیس مرکز پژوهش‌های مجلس در شرایطی بیان می‌شود که اقتصاد ایران سال‌هاست با تورم‌های دورقمی و حتی سه‌رقمی دست‌وپنجه نرم می‌کند و سیاست‌های مقطعی مانند قیمت‌گذاری دستوری، تثبیت نرخ ارز و پرداخت یارانه‌های نقدی بدون اصلاح ساختارها نه تنها مشکلی را حل نکرده، بلکه بر پیچیدگی اوضاع افزوده است. نگاهداری با طرح این موضوع که هزینه مهار تورم را نباید به جان مردم انداخت، در واقع به نوعی نقد عملکرد دولت‌های گذشته و فعلی می‌پردازد و بر لزوم شفافیت در هزینه‌کردها و حذف رانت‌ها تأکید می‌کند. از سوی دیگر، این اظهارات می‌تواند نشانه‌ای از عزم مجلس برای پیگیری اصلاحات ساختاری در بودجه سال آینده باشد، هرچند تجربه سال‌های اخیر نشان داده که بسیاری از این وعده‌ها در مرحله اجرا با مقاومت نهادهای ذی‌نفع و گروه‌های فشار مواجه شده است. کارشناسان معتقدند که اگر دولت و مجلس به جای شعار دادن، واقعاً به سراغ اصلاح نظام بانکی، حذف معافیت‌های مالیاتی ناعادلانه، کاهش هزینه‌های جاری دولت و ایجاد ثبات در سیاست‌های ارزی و تجاری بروند، می‌توان امیدوار بود که تورم در میان‌مدت کنترل شود. در غیر این صورت، همانطور که نگاهداری هشدار داده، تورم به مثابه یک بیماری مزمن، سفره مردم را هر روز کوچک‌تر و اعتماد عمومی را بیش از پیش فرسوده خواهد کرد. بنابراین، آنچه اهمیت دارد، عبور از مرحله تشخیص به مرحله درمان است؛ درمانی که اگرچه دردناک خواهد بود، اما تنها راه نجات اقتصاد کشور از چرخه معیوب تورم و بی‌ثباتی است.
در حال بارگذاری نظرات...