شمارش معکوس در پایتخت‌های منطقه؛ میانجی‌ها چه خبری را در آستین پنهان کرده‌اند؟
به گزارش تیترستان؛ در میانه تنش‌های فزاینده میان تهران و واشینگتن، تحرکات دیپلماتیک تازه‌ای در جریان است که می‌تواند مسیر تحولات منطقه را وارد مرحله‌ای متفاوت کند. منابع مسئول و آگاه از تلاش‌های میانجی‌گری میان ایالات متحده و ایران روز دوشنبه به روزنامه «العربی الجدید» اعلام کردند که انتظار می‌رود در چارچوب تلاش‌های مستمر میانجی‌گران قطر و پاکستان برای توقف تنش‌ها میان واشنگتن و تهران، گشایشی حاصل شود که قرار است طی همین هفته اعلام شود. این منابع که ترجیح دادند هویتشان فاش نشود، تأکید کردند تلاش‌های میانجی‌گری برای کاهش نقاط اختلاف میان دو طرف و ترغیب آنها به ارائه امتیازهای متقابل، با هدف جلوگیری از ازسرگیری جنگ میان دو کشور، همچنان ادامه دارد. با وجود ادامه ادبیات تهدیدآمیز واشنگتن و تهران علیه یکدیگر و نگرانی‌ها از احتمال ازسرگیری جنگ ایران پس از انتخابات میان‌دوره‌ای آمریکا در سوم نوامبر آینده، این منابع در گفت‌وگو با «العربی الجدید» احتمال دادند که منطقه در شرایط کنونی شاهد تشدید تنش‌ها نباشد. در همین حال، خبرگزاری رویترز نیز گزارش داده است که دیپلمات‌های ارشد دوحه و اسلام‌آباد در هفته‌های اخیر رفت‌وآمدهای فشرده‌ای را برای نزدیک کردن دیدگاه‌های طرفین انجام داده‌اند و قرار است نتیجه این رایزنی‌ها به‌زودی در قالب یک بیانیه مشترک یا اعلام موضع هماهنگ منتشر شود.
سایه تهدید و دیپلماسی؛ دو روایت متناقض از یک واقعیت
در حالی که منابع دیپلماتیک از گشایش قریب‌الوقوع خبر می‌دهند، مقامات آمریکایی همچنان لحن تهدیدآمیز خود را حفظ کرده‌اند. پیت هگست، وزیر جنگ آمریکا، شامگاه شنبه گفته بود که ایران «جاه‌طلبی‌های هسته‌ای» دارد و اگر از اهداف هسته‌ای خود در میز مذاکرات دست نکشد، با «نابودی» مواجه خواهد شد. او این اظهارات را در سخنرانی خود در دانشگاه تنسی در شهر ناکسویل آمریکا و در جریان پرداختن به پرونده ایران مطرح کرد و مدعی شد که ایران یک «زرادخانه بزرگ» از موشک‌های متعارف ایجاد کرده و تلاش کرده است از راهبردی مشابه راهبرد کره شمالی پیروی کند. همزمان، سفارتخانه‌های آمریکا در کشورهای منطقه درباره احتمال وقوع تحولات امنیتی سریع هشدار داده‌اند؛ تحولاتی که می‌تواند شامل حملات ایران و متحدانش باشد. این تناقض آشکار میان زبان تهدید و عمل دیپلماسی، نشان‌دهنده پیچیدگی میدانی است که هرگونه خوش‌بینی زودهنگام را زیر سؤال می‌برد.
در سوی دیگر، عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر اسرائیل، را متهم کرد که برای جلوگیری از ورود به زندان، در تلاش است ایالات متحده را به جنگی جدید با تهران بکشاند. عراقچی این اظهارات را روز یکشنبه در پیامی در شبکه اجتماعی ایکس و در واکنش به سخنان نتانیاهو درباره ایران مطرح کرد و نوشت که نتانیاهو «برای فرار از زندان، آمریکا را به جنگی جدید می‌کشاند و پیامدهایی را که این اقدام می‌تواند برای اسرائیل و رئیس‌جمهور آمریکا داشته باشد، نادیده می‌گیرد». او همچنین بار دیگر بر پایبندی ایران به پیشنهادی تأکید کرد که بر اساس آن، تنگه هرمز طی هفت روز بازگشایی خواهد شد؛ مشروط بر اینکه واشنگتن به مطالبات ایران پاسخ دهد. این مطالبات شامل رفع محاصره بنادر ایران، کاهش محدودیت‌های اعمال‌شده بر صادرات نفت و توقف درگیری‌های نظامی در جبهه‌های منطقه‌ای است. به گفته عراقچی، تهران ملاحظات آمریکا درباره این پیشنهاد را دریافت کرده و در حال بررسی آنهاست؛ با این حال، اختلافات همچنان ادامه دارد و مانع پیشرفت مذاکرات می‌شود.
تنگه هرمز؛ گره کور مذاکرات و آزمون سرنوشت‌ساز میانجی‌ها
بر اساس گزارش خبرگزاری رویترز، یکی از مهم‌ترین نقاط اختلاف این است که واشنگتن اصرار دارد برنامه هسته‌ای ایران در صدر مذاکرات قرار گیرد و این موضع شامل درخواست از تهران برای کاهش ملموس ظرفیت‌های غنی‌سازی اورانیوم می‌شود. در مقابل، ایران می‌خواهد بازگشایی تنگه هرمز و رسیدگی به محدودیت‌های اقتصادی و امنیتی اعمال‌شده علیه خود، در اولویت قرار گیرد. تنگه هرمز یکی از مهم‌ترین محورهای بحران کنونی به شمار می‌رود؛ زیرا موقعیتی حیاتی در تجارت جهانی نفت و گاز طبیعی مایع‌شده (ال‌ان‌جی) دارد و هرگونه اختلال در آن می‌تواند بازارهای انرژی جهان را با شوک قیمتی مواجه کند. بازگشایی این تنگه صرفاً اقدامی مرتبط با کشتیرانی نیست، بلکه می‌تواند نقطه شروعی برای کاهش تنش‌ها و ازسرگیری مذاکرات درباره مسائل گسترده‌تر باشد. با این حال، پیشنهاد ایران همچنان به برآورده‌شدن مطالبات تهران مشروط است؛ در حالی که واشنگتن بر رسیدگی به نگرانی‌های خود درباره برنامه هسته‌ای ایران اصرار دارد و اختلاف بر سر تحریم‌ها، محاصره و سازوکارهای توقف درگیری‌های نظامی نیز همچنان پابرجاست.
در چنین شرایطی، میانجی‌گری قطر و پاکستان با آزمونی سرنوشت‌ساز روبه‌روست: جلوگیری از فروپاشی ارتباطات میان دو طرف و دستیابی به چارچوبی برای اجرای اقدامات متقابل اعتمادساز که بتواند در ادامه، زمینه مذاکراتی جامع‌تر درباره برنامه هسته‌ای، تحریم‌ها و ترتیبات امنیتی منطقه‌ای را فراهم کند. خبرگزاری دانشجویان ایران، ایسنا، روز یکشنبه گزارش داده بود که عاصم منیر، فرمانده ارتش پاکستان، ممکن است طی هفته جاری به تهران سفر کند. به گزارش این خبرگزاری، این سفر می‌تواند «در چارچوب همکاری مستمر میان دو کشور و تحولات منطقه‌ای و مذاکرات میان ایران و ایالات متحده آمریکا» انجام شود. این تحرکات دیپلماتیک در شرایطی رخ می‌دهد که نگرانی‌ها درباره پیامدهای تداوم بسته‌ماندن تنگه هرمز، اختلال در تردد دریایی و تأمین انرژی در سطح جهان افزایش یافته است و فعالان بازار نفت نیز با دقت تحولات را دنبال می‌کنند.
پیشینه تنش و چشم‌انداز آینده؛ چرا این هفته متفاوت است؟
برای درک اهمیت این تحولات، باید به پیشینه پرتنش روابط تهران و واشینگتن در ماه‌های اخیر توجه کرد. پس از خروج یک‌جانبه آمریکا از برجام در سال ۲۰۱۸ و اعمال سیاست «فشار حداکثری»، تنش‌ها به‌تدریج افزایش یافت و در ماه‌های گذشته با وقوع حوادث امنیتی در منطقه و تهدیدهای متقابل، به اوج خود رسید. بسته‌شدن تنگه هرمز به‌عنوان یکی از مهم‌ترین شریان‌های انرژی جهان، نه‌تنها ایران و آمریکا بلکه کشورهای اروپایی، چین و هند را نیز تحت تأثیر قرار داده و فشار بین‌المللی برای حل‌وفصل بحران را افزایش داده است. در این میان، قطر به دلیل روابط حسنه با هر دو طرف و میزبانی از پایگاه نظامی آمریکا، و پاکستان به دلیل همسایگی با ایران و روابط خاص با واشنگتن، نقش کلیدی در انتقال پیام‌ها ایفا می‌کنند. سفر احتمالی فرمانده ارتش پاکستان به تهران نیز در همین چارچوب ارزیابی می‌شود و می‌تواند نشانه‌ای از جدیت میانجی‌ها برای دستیابی به توافقی حداقلی باشد.
از منظر پیامدهای آینده، هرگونه توافق موقت یا گشایش در روابط می‌تواند تأثیرات قابل‌توجهی بر بازارهای جهانی انرژی، قیمت نفت و ثبات منطقه داشته باشد. کاهش تنش‌ها می‌تواند به کاهش قیمت نفت و آرامش بازارها منجر شود، در حالی که شکست مذاکرات و بازگشت به چرخه تهدید و تنش، خطر یک درگیری نظامی گسترده را افزایش می‌دهد. همچنین، نزدیکی احتمالی تهران و واشینگتن می‌تواند معادلات سیاسی در خاورمیانه را تغییر دهد و بر روابط ایران با کشورهای عربی حاشیه خلیج فارس، به‌ویژه عربستان سعودی و امارات، اثر بگذارد. از سوی دیگر، اسرائیل به‌عنوان بازیگری که همواره مخالف هرگونه توافق با ایران بوده است، ممکن است تلاش کند با لابی‌گری در واشنگتن، روند مذاکرات را مختل کند. آنچه مسلم است، این هفته برای دیپلماسی منطقه سرنوشت‌ساز خواهد بود و همه نگاه‌ها به نتیجه رایزنی‌های قطر و پاکستان دوخته شده است؛ رایزنی‌هایی که می‌تواند either به آرامش نسبی منجر شود یا آتش تنش‌ها را شعله‌ورتر کند.
در حال بارگذاری نظرات...