کمبود داروهای اعصاب و روان؛ زنگ خطری که بیماران را به لبه پرتگاه کشانده است
به گزارش تیترستان؛ در ماه‌های اخیر، کمبود داروهای اعصاب و روان به یکی از بحرانی‌ترین دغدغه‌های نظام سلامت کشور تبدیل شده است. مسئولان سازمان غذا و دارو این کمبود را تأیید کرده و علت اصلی آن را اختلال در واردات مواد اولیه دارویی عنوان کرده‌اند. سخنگوی این سازمان در مصاحبه‌ای با رسانه‌ها اعلام کرد که محدودیت‌هایی در انتقال برخی محموله‌های دارویی از هند به وجود آمده است، اما این مشکلات به معنای توقف کامل واردات دارو از این کشور نیست. با این حال، تأمین بخشی از داروهای اعصاب و روان، به ویژه داروهای ضدافسردگی سه‌حلقه‌ای، با دشواری‌های جدی مواجه شده است. بیشتر این داروها تحت نظارت هیأت بین‌المللی کنترل مواد مخدر سازمان ملل متحد قرار دارند و هند یکی از تأمین‌کنندگان اصلی این داروها در جهان به شمار می‌رود. پس از آغاز جنگ در اسفند ۱۴۰۴ و توقف پروازهای مستقیم از هند به ایران، انتقال محموله‌های مرتبط با این داروها با محدودیت‌های فراوانی روبرو شد. همچنین، خودداری طرف هندی از ارسال محموله‌ها با هواپیماهای ایرانی، این روند را دشوارتر کرده است. البته واردات فوریتی و استفاده از مسیرهای غیرمستقیم توانسته بخشی از نیاز کشور را تأمین کند، اما این اقدامات برای تأمین کامل داروها کافی نبوده و از سوی دیگر، هزینه بالاتر داروهای وارداتی فشار مضاعفی بر بیماران وارد کرده است.
موانع پیش‌روی واردات دارو از هند و تلاش برای یافتن جایگزین
محمد هاشمی، سخنگوی سازمان غذا و دارو، در خصوص امکان جایگزینی کشورهای دیگر برای تأمین داروهای وارداتی از هند توضیح داد که انتخاب کشور مبدأ یا مسیر انتقال به عواملی مانند نوع دارو، ظرفیت تولیدکنندگان، امکان تأمین به‌موقع، هزینه‌ها و الزامات فنی و کیفی بستگی دارد. بنابراین، نمی‌توان یک کشور خاص را به عنوان جایگزین قطعی تمام داروهای وارداتی از هند در نظر گرفت. استفاده از مسیرهای غیرمستقیم و بررسی ظرفیت سایر تأمین‌کنندگان معتبر، متناسب با شرایط هر قلم دارویی، از جمله راهکارهایی است که برای بهبود روند تأمین در حال پیگیری است. با این وجود، به نظر می‌رسد که وابستگی به هند برای تأمین مواد اولیه داروهای اعصاب و روان، به یک چالش ساختاری تبدیل شده و یافتن جایگزین‌های پایدار نیازمند زمان و سرمایه‌گذاری قابل توجه است. در همین حال، اختلال در واردات داروهای ساخته شده یا مواد اولیه دارویی از هند به دلیل محاصره دریایی و بسته شدن تنگه هرمز، تأثیر مستقیمی بر خط تولید داروهای اعصاب و روان داشته است. این وضعیت نشان می‌دهد که بحران فعلی تنها ناشی از یک عامل نیست، بلکه مجموعه‌ای از رویدادهای geopolitical و لجستیکی دست به دست هم داده و زنجیره تأمین دارو را به شدت مختل کرده است.
مدیر فروش یکی از بزرگ‌ترین کارخانه‌های تولید داروهای اعصاب و روان در توضیح وضعیت این شرکت در ۶ ماه گذشته به «اعتماد» گفت که بعضی مواد اولیه داروهای مغز و اعصاب از هند وارد می‌شود و واردات معمولاً به صورت هوایی و دریایی انجام می‌گیرد. از فروردین امسال، مسیر واردات مواد اولیه دارو مسدود شده و بسیاری از تولیدکنندگان داروهای اعصاب و روان با مشکل کمبود مواد اولیه مواجه شده و خط تولید خود را تعطیل کرده‌اند. این شرکت نیز با وجود ذخیره‌سازی یک‌ساله مواد اولیه در دی‌ماه پارسال، اکنون مجبور است جای خالی تولید سایر شرکت‌ها را پر کند و با سه شیفت کاری تلاش می‌کند بازار با کمبود دارو مواجه نشود. با این حال، ناچار شده‌اند بین تولیداتشان اولویت‌بندی کنند و بنا به نیاز بازار، حجم و نوع تولید را تغییر دهند. این مدیر فروش افزود که در طول یک سال اخیر، مصرف داروهای اعصاب و روان به میزان قابل توجهی افزایش یافته و نیاز فعلی بازار به داروهای عمومی بیماری‌های اعصاب و روان است. با توجه به این وضعیت تقاضا، این شرکت ناچار است حجم تولید داروهای تخصصی اعصاب و روان را کاهش دهد. یکی از داروهایی که در این یک سال مصرف بسیار بالایی داشته، سرترالین است و با این وضعیت مواد اولیه، باید به میزانی تولید شود که بازار با کمبود مواجه نشود. کمبود بعضی داروها هم اجتناب‌ناپذیر است، چون فعلاً وضعیت تأمین مواد اولیه این داروها نامعلوم است. کلردیازپوکساید از دیگر داروهای پرمصرف است که ماده اولیه آن هم از هند تأمین می‌شود و تأمین آن مختل شده است. داروی دیگری از خانواده پوکساید هم برای برطرف کردن التهاب عصبی معده به دلیل اختلال در واردات مواد اولیه، از زمستان پارسال نایاب شد و خط تولید آن تعطیل شد، هرچند بعد از آتش‌بس فروردین امسال، مواد اولیه وارد و خط تولید دوباره فعال شد.
افزایش قیمت دارو؛ مشوقی برای تولید یا فشار مضاعف بر بیماران؟
اختلال در تولید داروهای اعصاب و روان در حالی است که سازمان غذا و دارو با در نظر گرفتن افزایش چند برابری هزینه‌های تولید، با افزایش قیمت نهایی داروها موافقت کرده است. این مدیر فروش به «اعتماد» گفت که این افزایش قیمت، نه بر یک داروی خاص از یک تولیدکننده، بلکه بر مولکول دارویی انجام می‌شود و سازمان غذا و دارو با در نظر گرفتن افزایش هزینه‌های جانبی، تورم، قیمت دلار و به ویژه افزایش دستمزد، بر خلاف روال هر سال که با افزایش حداکثر ۳۰ درصدی قیمت تمام شده دارو موافقت می‌کرد، امسال به تولیدکنندگان اجازه داده که قیمت اقلام دارویی از ۱۰۰ درصد تا ۱۲۰ درصد افزایش یابد تا زیان‌دهی تولیدکننده جبران شود. اما با وجود این افزایش بی‌سابقه، حاشیه سود پایین است، زیرا علاوه بر اینکه قیمت لوازم جانبی تولید دارو به طور هفتگی افزایش می‌یابد، این شرکت باید ماهانه حدود ۴۵ درصد از درآمد خود را برای پرداخت دستمزد و حقوق ۵۵۰ کارمند و کارگر هزینه کند. یکی دیگر از تولیدکنندگان داروهای اعصاب و روان نیز به «اعتماد» گفت که پس از جنگ ۱۲ روزه و تا کنون، برای تولید اصلی‌ترین داروهای اعصاب و روان با مشکل مواجه شده‌اند، زیرا ماده اولیه دارویی مانند آسنترا وارداتی بوده و به دنبال محاصره دریایی ایران، واردات ماده اولیه کاهش یافته است. این شرکت ناچار شده ظرفیت تولید را کاهش دهد و حتی تولید مشابه ایرانی نیز کاهش یافته، زیرا مولکول دارو نایاب شده است. به نظر می‌رسد افزایش قیمت دارو اگرچه می‌تواند انگیزه‌ای برای تولیدکنندگان باشد، اما در کوتاه‌مدت به فشار بر مصرف‌کنندگان می‌افزاید و دسترسی به درمان را برای اقشار کم‌درآمد دشوارتر می‌کند.
بیماران اعصاب و روان برای کنترل علائم حاد تنش‌های عصبی و روانی خود باید دارویی را به طور منظم و با دوز مشخص مصرف کنند و تأکید روانپزشکان بر این است که در بیماری‌های اعصاب و روان، مصرف مستمر یک دارو از یک تولیدکننده خاص تا پایان درمان ضروری است. اما کمبود دارو و افزایش قیمت، مهم‌ترین عاملی است که طی ماه‌های اخیر، روند مستمر درمان بیماران اعصاب و روان را با مشکل مواجه کرده و خطر بازگشت بیماران به علائم حاد بیماری را تشدید کرده است. هم دسترسی به دارو دشوار شده و برخی بیماران با کمبود در حد فاصله افتادن بین دوزهای دارو به دلیل نایاب شدن دارو مواجه شده‌اند و هم گرانی قیمت دارو، برخی بیماران را وادار کرده که به عنوان صرفه‌جویی، دوز داروی مصرفی را کاهش دهند. یک روانپزشک از استان البرز که مایل به ذکر نام خود نیست، درباره وضعیت دسترسی به داروهای اعصاب و روان هشدار داده و تأکید کرده است که قطع ناگهانی دارو یا تغییر دوز خودسرانه می‌تواند عواقب جبران‌ناپذیری برای بیماران داشته باشد. این وضعیت نه تنها سلامت فردی بیماران را به خطر می‌اندازد، بلکه بار مضاعفی بر سیستم بهداشت و درمان کشور وارد می‌کند، زیرا بیمارانی که درمانشان مختل شده، ممکن است نیاز به بستری مجدد یا مداخلات اورژانسی پیدا کنند.
پیامدهای بلندمدت بحران دارویی و ضرورت اقدامات فوری
کمبود داروهای اعصاب و روان و افزایش قیمت آن‌ها، پیامدهای گسترده‌ای برای نظام سلامت و جامعه به همراه دارد. از یک سو، بیماران مبتلا به اختلالات روانی که نیازمند درمان مستمر هستند، با خطر بازگشت علائم و تشدید بیماری مواجه می‌شوند و از سوی دیگر، فشار اقتصادی ناشی از گرانی دارو، بسیاری از خانواده‌ها را در تأمین هزینه‌های درمان ناتوان می‌کند. این وضعیت می‌تواند منجر به افزایش موارد بستری، غیبت از کار و تحصیل و کاهش کیفیت زندگی بیماران شود. همچنین، تولیدکنندگان دارو نیز با وجود افزایش قیمت، به دلیل نوسانات هزینه‌ها و کمبود مواد اولیه، با عدم قطعیت در برنامه‌ریزی تولید روبرو هستند و ممکن است برخی خطوط تولید را برای همیشه تعطیل کنند. تجربه کشورهای دیگر نشان می‌دهد که بحران‌های مشابه در تأمین داروهای روان‌پزشکی، در صورت عدم مدیریت صحیح، می‌تواند به افزایش خودکشی و خشونت‌های اجتماعی منجر شود. بنابراین، ضروری است که مسئولان با اتخاذ تدابیر فوری، از جمله تنوع بخشیدن به منابع تأمین، حمایت از تولید داخلی، و کنترل قیمت‌ها، از عمیق‌تر شدن این بحران جلوگیری کنند.
در مجموع، به نظر می‌رسد که بحران کمبود داروهای اعصاب و روان، حاصل ترکیبی از عوامل خارجی مانند تحریم‌ها و مشکلات لجستیکی و عوامل داخلی مانند وابستگی به واردات و عدم مدیریت ذخایر استراتژیک است. هرچند سازمان غذا و دارو و تولیدکنندگان تلاش‌هایی برای تأمین دارو از مسیرهای غیرمستقیم و افزایش تولید انجام داده‌اند، اما این اقدامات کافی نبوده و نیازمند یک стратеژی بلندمدت برای خودکفایی در تولید مواد اولیه یا تنوع بخشیدن به منابع واردات است. همچنین، باید توجه داشت که سلامت روان بخش مهمی از سلامت عمومی جامعه است و کمبود داروهای اعصاب و روان می‌تواند به افزایش آسیب‌های اجتماعی و اقتصادی منجر شود. از این رو، انتظار می‌رود که دولت و مجلس با تخصیص بودجه کافی و تسهیل مقررات، از تولیدکنندگان داخلی حمایت کرده و زمینه دسترسی عادلانه بیماران به داروهای مورد نیاز را فراهم کنند. در غیر این صورت، خطر افزایش عوارض روانی و اجتماعی در ماه‌های آینده دور از انتظار نخواهد بود.
در حال بارگذاری نظرات...