وقتی اعتراض به آب به خشونت کشید؛ ماجرای شب‌های پرتنش در گوادالاخارا چه بود؟

به گزارش تیترستان؛ شهر گوادالاخارا در غرب مکزیک برای دومین بار طی یک هفته اخیر صحنه اعتراضات گسترده به بحران کمبود و آلودگی آب بود؛ اعتراضاتی که با دخالت افراد نفوذی به خشونت کشیده شد. این اعتراضات در حالی برگزار شد که ساکنان این شهر از ماه‌ها پیش نسبت به کیفیت پایین آب آشامیدنی و قطعی‌های مکرر آن هشدار داده بودند. به گفته شاهدان عینی، در جریان این تجمع‌ها گروهی از افراد ناشناس با پرتاب سنگ و اشیاء آتش‌زا به سمت نیروهای امنیتی و ساختمان‌های دولتی، فضای مسالمت‌آمیز اعتراض را به درگیری خیابانی کشاندند. پلیس محلی نیز برای متفرق کردن معترضان از گاز اشک‌آور استفاده کرد که این اقدام تنش‌ها را تشدید کرد. مقامات ایالتی هنوز آمار دقیقی از تعداد بازداشت‌شدگان یا مجروحان این حادثه منتشر نکرده‌اند، اما رسانه‌های محلی از زخمی شدن چندین نفر از جمله دو خبرنگار خبر می‌دهند.

بحران آبی که به خیابان‌ها کشیده شد

گوادالاخارا، مرکز ایالت خالیسکو، از دیرباز با مشکل کمبود آب و فرسودگی زیرساخت‌های آبرسانی دست و پنجه نرم می‌کند. در ماه‌های اخیر، خشکسالی شدید و کاهش بارندگی، ذخایر سدها و آب‌های زیرزمینی را به سطح هشدار رسانده است. همزمان، گزارش‌های متعددی از آلودگی آب لوله‌کشی به فلزات سنگین و باکتری‌های مضر منتشر شده که نگرانی شهروندان را برانگیخته است. معترضان می‌گویند دولت محلی نه تنها برنامه مشخصی برای حل این مشکل ندارد، بلکه در تأمین آب سالم برای مناطق حاشیه‌نشین نیز ناکام مانده است. این در حالی است که مقامات، انگشت اتهام را به تغییرات اقلیمی و مدیریت ناکارآمد شرکت‌های خصوصی آب نشان می‌دهند و وعده داده‌اند که پروژه‌های تصفیه‌خانه و بازسازی شبکه را تسریع کنند.

اعتراضات هفته گذشته در حالی برگزار شد که بسیاری از خانواده‌ها روزها بدون آب سالم سپری کرده بودند و برخی مدارس و درمانگاه‌ها نیز با اختلال مواجه شدند. تصاویر منتشرشده در شبکه‌های اجتماعی نشان می‌دهد که معترضان با در دست داشتن بطری‌های آب گل‌آلود و پلاکاردهایی با شعار «آب حق ماست» به سمت استانداری راهپیمایی کردند. به نظر می‌رسد خشم عمومی از بی‌توجهی مسئولان به وعده‌های قبلی، به نقطه جوش رسیده است. کارشناسان محلی هشدار می‌دهند که اگر اقدام فوری صورت نگیرد، این بحران می‌تواند به ناآرامی‌های گسترده‌تر در سایر شهرهای مکزیک نیز سرایت کند.

نفوذی‌ها و سناریوی خشونت

دولت محلی خالیسکو اعلام کرده که در میان معترضان، افرادی خارج از گروه‌های مدنی و مردمی حضور داشته‌اند که با هدف ایجاد اغتشاش و بدنام کردن جنبش آب، دست به اعمال خشونت‌آمیز زده‌اند. فرماندار ایالت در یک کنفرانس خبری گفت: «ما از حق اعتراض مسالمت‌آمیز دفاع می‌کنیم، اما اجازه نمی‌دهیم عده‌ای فرصت‌طلب، صدای مردم را خفه کنند.» با این حال، فعالان مدنی این اتهامات را رد می‌کنند و می‌گویند دولت با برچسب «نفوذی» قصد دارد مسئولیت سرکوب را از دوش خود بردارد. برخی سازمان‌های حقوق بشری نیز خواستار تحقیق مستقل درباره رفتار پلیس و عوامل خشونت شده‌اند. در همین حال، ویدئوهایی در فضای مجازی دست به دست می‌شود که نشان می‌دهد افراد نقاب‌دار و بدون شعارهای اعتراضی، اقدام به شکستن شیشه‌های خودپردازها و آتش زدن یک خودروی پلیس کرده‌اند؛ صحنه‌هایی که به گفته ناظران، با مطالبات اصلی معترضان آب همخوانی ندارد.

این دومین بار در یک هفته است که اعتراضات آبی در گوادالاخارا به خشونت کشیده می‌شود. در تجمع قبلی نیز درگیری‌های پراکنده‌ای رخ داد که به بازداشت چند نفر انجامید. به نظر می‌رسد الگوی خشونت‌آمیز در حال تکرار است و هر بار بر دامنه ناامیدی شهروندان افزوده می‌شود. تحلیلگران سیاسی معتقدند که دولت مکزیک با آزمون دشواری در مدیریت اعتراضات زیست‌محیطی روبرو است؛ اعتراضاتی که ریشه در مطالبات به حق شهروندی دارد اما می‌تواند به سرعت به بحران امنیتی تبدیل شود. شورای شهر گوادالاخارا قرار است هفته آینده جلسه فوق‌العاده‌ای برای بررسی راهکارهای تأمین آب اضطراری برگزار کند.

آب، سیاست و آینده‌ای نامعلوم

بحران آب در مکزیک تنها به گوادالاخارا محدود نمی‌شود؛ این کشور در سال‌های اخیر با خشکسالی‌های بی‌سابقه و مدیریت ناکارآمد منابع آبی در بسیاری از ایالت‌ها دست به گریبان بوده است. کارشناسان محیط زیست می‌گویند تغییرات اقلیمی، رشد جمعیت شهری و سرمایه‌گذاری ناکافی در زیرساخت‌های آب، مثلثی خطرناک را شکل داده که پیامدهای آن می‌تواند به شکل اعتراضات خیابانی، مهاجرت و حتی درگیری‌های سیاسی بروز کند. در گوادالاخارا، بدهی انباشته شرکت آب و فاضلاب محلی و نبود شفافیت در قراردادهای خصوصی‌سازی، مزید بر علت شده است. فعالان محیط‌زیست تأکید می‌کنند که بدون مشارکت واقعی شهروندان در تصمیم‌گیری‌های آبی و پاسخگویی مقامات، چرخه اعتراض-خشونت-وعده تکرار خواهد شد.

از سوی دیگر، دولت فدرال مکزیک وعده داده است که بودجه ویژه‌ای برای احیای شبکه آبرسانی گوادالاخارا اختصاص دهد، اما زمان‌بندی اجرای آن مشخص نیست. برخی تحلیلگران پیش‌بینی می‌کنند که با نزدیک شدن به فصل گرما و افزایش مصرف آب، تنش‌ها بار دیگر اوج بگیرد. همچنین، پرونده خشونت‌های اخیر می‌تواند به محک آزمونی برای دستگاه قضایی مکزیک تبدیل شود؛ اینکه آیا عاملان خشونت، چه نفوذی و چه پلیس، پاسخگو خواهند بود یا خیر. در نهایت، آنچه اکنون برای ساکنان گوادالاخارا اهمیت دارد، دسترسی به آب سالم و پایدار است؛ مطالبه‌ای که به نظر می‌رسد تا تحقق کامل آن، خیابان‌های این شهر آرام نخواهد گرفت. تیترستان در گزارش‌های بعدی تحولات این بحران را دنبال خواهد کرد.