هشدار متخصص: پنجره طلایی درمان ناباروری در حال بسته شدن است / چرا زوج‌های جوان فرصت را از دست می‌دهند؟

به گزارش تیترستان؛ مدیر مرکز درمان ناباروری ابن‌سینا وابسته به جهاد دانشگاهی در گفتگویی تفصیلی با خبرنگار مهر، ضمن تشریح پیچیدگی‌های درمان ناباروری در کشور، تأکید کرد که هیچ چالش واحدی در این مسیر وجود ندارد و مجموعه‌ای از عوامل اقتصادی، فرهنگی، اجتماعی و مسئله آگاهی و زمان مراجعه، دسترسی زوج‌ها به درمان مؤثر را تحت تأثیر قرار می‌دهد. فرهاد یغمایی با اشاره به اینکه هزینه‌های درمان و توان مالی خانواده‌ها مهم‌ترین مانع برای شروع و به‌ویژه ادامه فرایند درمان است، افزود: درمان ناباروری در برخی زوج‌ها ممکن است نیازمند چند مرحله بررسی، مصرف دارو، اقدامات تشخیصی و درمان‌های کمک‌باروری باشد و طبیعتاً اگر بخش قابل توجهی از این هزینه‌ها مستقیماً بر عهده خانواده قرار گیرد، ممکن است بعضی زوج‌ها درمان را به تعویق بیاندازند یا امکان ادامه آن را نداشته باشند. وی با اشاره به تأکید سازمان جهانی بهداشت بر ضرورت دسترسی عادلانه و مقرون به صرفه به خدمات باروری، خاطرنشان کرد که مسئله هزینه و دسترسی مالی به درمان در سطح جهانی نیز به عنوان یکی از موانع مهم درمان ناباروری شناخته شده است. این مقام مسئول همچنین بر اهمیت عامل زمان در درمان ناباروری تصریح کرد و گفت: افزایش سن، به‌ویژه در زنان، می‌تواند بر ظرفیت باروری و همچنین نتایج برخی درمان‌ها اثر بگذارد؛ بنابراین افزایش سواد باروری جامعه و آگاهی زوج‌ها از زمان مناسب مراجعه نیز بسیار مهم است. یغمایی در ادامه با جمع‌بندی این بخش از صحبت‌های خود اظهار داشت: به اعتقاد من، اگر بتوانیم سه موضوع آگاهی عمومی، دسترسی مناسب به مراکز تخصصی و حمایت مالی و بیمه‌ای مؤثر را در کنار یکدیگر تقویت کنیم، بخش مهمی از موانع موجود در مسیر درمان زوج‌های نابارور کاهش خواهد یافت.

فریز تخمک؛ حفظ فرصت باروری یا راهکاری برای افزایش جمعیت؟

یغمایی در پاسخ به این پرسش که آیا فریز تخمک می‌تواند جایگاهی در افزایش آمار فرزندآوری داشته باشد یا خیر، با تأکید بر لزوم تفکیک میان «حفظ فرصت باروری» و «افزایش قطعی فرزندآوری» گفت: فریز تخمک در اصل یکی از روش‌های حفظ باروری است و نمی‌توان آن را به‌تنهایی راهکاری برای افزایش نرخ فرزندآوری جامعه معرفی کرد. وی افزود: اما این روش می‌تواند برای گروه مشخصی از زنان، فرصت باروری آینده را تا حدی حفظ کند؛ به‌خصوص افرادی که به دلایل پزشکی ممکن است باروری آنها در معرض آسیب قرار گیرد یا زنانی که بنا بر شرایط فردی و اجتماعی امکان فرزندآوری در سنین پایین‌تر را ندارند. مدیر مرکز درمان ناباروری ابن‌سینا تصریح کرد: در چنین شرایطی، اگر فرد در زمان مناسب و پس از ارزیابی و مشاوره تخصصی اقدام کند، فریز تخمک می‌تواند گزینه‌ای برای حفظ بخشی از ظرفیت باروری او برای آینده باشد. راهنماهای تخصصی نیز حفظ باروری را در شرایط پزشکی و همچنین در برخی موارد کاهش باروری مرتبط با سن مورد توجه قرار داده‌اند.

وی در عین حال هشدار داد: نکته‌ای که باید بسیار شفاف به مردم گفته شود این است که فریز تخمک تضمین‌کننده بارداری یا تولد فرزند در آینده نیست. احتمال موفقیت به عوامل متعددی وابسته است که یکی از مهم‌ترین آنها سن فرد هنگام فریز تخمک و تعداد تخمک‌های ذخیره‌شده است. مراجع معتبر بین‌المللی نیز صراحتاً تأکید می‌کنند که این روش نباید به‌عنوان نوعی «بیمه قطعی باروری» معرفی شود. بنابراین، فریز تخمک را می‌توان یکی از ابزارهای حفظ فرصت فرزندآوری دانست، نه جایگزینی برای فرزندآوری در سن مناسب و نه راه‌حلی مستقل برای مسئله جمعیت. این موضوع دقیقاً جایی است که آگاهی‌رسانی اهمیت پیدا می‌کند؛ زنان باید پیش از کاهش قابل توجه ذخیره و کیفیت تخمک، درباره تغییرات باروری با افزایش سن اطلاعات صحیح داشته باشند تا در صورت نیاز بتوانند با مشورت پزشک تصمیم آگاهانه‌تری بگیرند. یغمایی همچنین با اشاره به اینکه فریز تخمک تنها به مرحله فریز محدود نمی‌شود، اظهار داشت: این فرایند می‌تواند شامل ارزیابی‌های اولیه، داروهای تحریک تخمدان، پایش درمان، عمل تخمک‌گیری، فرایند انجماد و سپس هزینه نگهداری باشد.

نقش بیمه در دسترسی به درمان ناباروری؛ ضروری اما ناکافی

مدیر مرکز درمان ناباروری ابن‌سینا در پاسخ به سؤال دیگری درباره میزان اهمیت پوشش بیمه‌ای خدمات مرتبط با ناباروری، به‌ویژه فریز تخمک، برای گرایش مردم به فرزندآوری گفت: پوشش بیمه‌ای قطعاً یکی از مؤلفه‌های مهم در دسترسی مردم به خدمات درمان ناباروری و حفظ باروری است. وقتی یک خدمت پزشکی هزینه قابل توجهی داشته باشد، حتی اگر فرد از ضرورت انجام آن آگاه باشد، ممکن است به دلیل محدودیت مالی از انجام آن منصرف شود یا تصمیم خود را به تعویق بیاندازد. وی افزود: در مورد فریز تخمک، مسئله اهمیت بیشتری پیدا می‌کند؛ زیرا این فرایند تنها به مرحله فریز محدود نیست و می‌تواند شامل ارزیابی‌های اولیه، داروهای تحریک تخمدان، پایش درمان، عمل تخمک‌گیری، فرایند انجماد و سپس هزینه نگهداری باشد. بنابراین میزان و نوع پوشش بیمه‌ای می‌تواند در امکان دسترسی گروه‌های واجد شرایط به این خدمت اثرگذار باشد. یغمایی با تأکید بر لزوم تفکیک میان فریز تخمک با اندیکاسیون پزشکی و فریز انتخابی به دلایل غیرپزشکی تصریح کرد: از دیدگاه نظام سلامت، حمایت از افرادی که به دلیل بیماری یا درمان‌هایی مانند برخی درمان‌های سرطان در معرض از دست دادن قدرت باروری قرار دارند، اهمیت ویژه‌ای دارد.

وی در ادامه با اشاره به شواهد بین‌المللی مبنی بر تأثیر هزینه پرداختی از جیب بر استفاده از درمان‌های کمک‌باروری گفت: سازمان جهانی بهداشت، تأمین مالی و کاهش فشار اقتصادی درمان ناباروری را بخشی از مسئله دسترسی عادلانه به مراقبت‌های باروری می‌داند. بنابراین هر اندازه بتوان حمایت بیمه‌ای را هدفمند، علمی و متناسب با شرایط پزشکی افراد توسعه داد، می‌توان یکی از موانع مهم دسترسی به خدمات ناباروری و حفظ باروری را کاهش داد. اما بیمه به‌تنهایی نمی‌تواند موجب افزایش فرزندآوری شود. حمایت بیمه‌ای باید در کنار افزایش آگاهی درباره سن و باروری، دسترسی به مشاوره تخصصی، تشخیص به‌موقع و حمایت از زوج‌هایی که نیازمند درمان ناباروری هستند دیده شود. یغمایی در پایان خاطرنشان کرد که تجربه کشورهای مختلف نشان می‌دهد که صرف پوشش بیمه‌ای بدون توجه به سایر ابعاد، نمی‌تواند به افزایش نرخ باروری منجر شود و نیازمند رویکردی جامع و چندوجهی است.

اهمیت زمان و پیامدهای آینده چالش درمان ناباروری

آنچه از این گفتگو برمی‌آید، اهمیت حیاتی عامل «زمان» در درمان ناباروری است. به گفته یغمایی، افزایش سن زنان می‌تواند به‌طور مستقیم بر ظرفیت باروری و نتایج درمان‌های کمک‌باروری اثر منفی بگذارد، اما بسیاری از زوج‌ها به دلیل عدم آگاهی کافی یا نگرانی‌های مالی، مراجعه به مراکز تخصصی را به تعویق می‌اندازند. این تأخیر می‌تواند فرصت طلایی درمان را از بین ببرد و هزینه‌های emotional و اقتصادی بیشتری را به خانواده‌ها تحمیل کند. از سوی دیگر، با توجه به روند کاهش نرخ باروری در کشور و نگرانی‌های جمعیتی، پرداختن به موانع درمان ناباروری نه تنها یک ضرورت بهداشتی بلکه یک اولویت ملی است. تجربه نشان می‌دهد که بدون هماهنگی بین سیاست‌های بیمه‌ای، آموزش عمومی و دسترسی عادلانه به خدمات، نمی‌توان انتظار بهبود شاخص‌های فرزندآوری را داشت.

در همین راستا، کارشناسان بر لزوم تدوین بسته‌های حمایتی هدفمند برای زوج‌های نابارور تأکید می‌کنند و معتقدند که پوشش بیمه‌ای باید به‌گونه‌ای طراحی شود که شامل تمام مراحل درمان از جمله دارو، آزمایش‌های تشخیصی و روش‌های کمک‌باروری باشد. همچنین، افزایش آگاهی عمومی از طریق رسانه‌ها و نظام بهداشتی می‌تواند به زوج‌ها کمک کند تا در زمان مناسب اقدام کنند و از عوارض ناشی از تأخیر جلوگیری نمایند. با این حال، چالش اصلی همچنان تأمین منابع مالی پایدار برای بیمه و ایجاد زیرساخت‌های لازم در مناطق محروم است. بدون شک، اگر مسئولان بتوانند این سه ضلع یعنی آگاهی، دسترسی و حمایت مالی را به‌طور متوازن تقویت کنند، می‌توان امیدوار بود که بخش قابل توجهی از دغدغه زوج‌های نابارور کاهش یابد و گامی مؤثر در جهت افزایش فرزندآوری برداشته شود. در غیر این صورت، ادامه وضعیت فعلی می‌تواند به تعمیق بحران جمعیتی و افزایش نابرابری در دسترسی به خدمات سلامت باروری منجر شود.