بغداد در تدارک میزبانی از یک نشست بی‌سابقه؛ آیا خلیج فارس و ایران به هم نزدیک می‌شوند؟
به گزارش تیترستان؛ همزمان با تشدید تلاش‌های دیپلماتیک برای مهار تنش‌های منطقه‌ای و بازگشت به مسیر مذاکرات، بغداد در حال پیگیری برگزاری نشستی با حضور کشورهای خلیج فارس و ایران است. این خبر که نخستین بار توسط روزنامه العربی الجدید منتشر شده، نشان‌دهنده تحرک جدید عراق برای ایفای نقش میانجی‌گر در منطقه است. به نظر می‌رسد دولت عراق پس از ماه‌ها رایزنی پشت پرده، اکنون به دنبال آن است که میزبان گفت‌وگویی مشترک میان ایران و شورای همکاری خلیج فارس باشد؛ نشستی که در صورت تحقق، می‌تواند نقطه عطفی در روابط پرتنش چند دهه اخیر منطقه باشد. مقامات عراقی هنوز جزئیات دقیقی درباره زمان و سطح برگزاری این نشست اعلام نکرده‌اند، اما منابع دیپلماتیک از رایزنی فشرده با پایتخت‌های عربی و تهران خبر می‌دهند.
چرایی میزبانی بغداد؛ از میانجی‌گری تا تقویت جایگاه منطقه‌ای
عراق در سال‌های اخیر بارها تلاش کرده است تا نقش یک بازیگر مستقل و میانجی را در معادلات پیچیده منطقه ایفا کند. پس از روی کار آمدن دولت محمد شیاع السودانی، بغداد توانست با اتخاذ سیاست خارجی متوازن، هم روابط خود را با کشورهای عربی حاشیه خلیج فارس بهبود بخشد و هم کانال‌های گفت‌وگو با تهران را باز نگه دارد. برگزاری نشست مشترک خلیج فارس و ایران در بغداد، می‌تواند این جایگاه را تثبیت کند و عراق را به عنوان نقطه اتصال دو سوی خلیج فارس معرفی نماید. از سوی دیگر، عراق به شدت به ثبات منطقه‌ای برای پیشبرد برنامه‌های اقتصادی و بازسازی خود وابسته است و هرگونه کاهش تنش می‌تواند به جذب سرمایه‌گذاری خارجی و تسهیل تجارت کمک کند.
علاوه بر این، بغداد نگران آن است که ادامه تنش‌ها میان ایران و کشورهای غربی و عربی، خاک عراق را به میدان نبرد پنهان یا آشکار تبدیل کند. تجربه سال‌های گذشته نشان داده است که هرگونه درگیری در منطقه، نخستین تأثیرات خود را بر امنیت و اقتصاد عراق می‌گذارد. بنابراین، میزبانی از چنین نشستی را می‌توان تلاشی پیشگیرانه برای دور نگه داشتن عراق از تبعات منفی تنش‌ها دانست. همچنین، عراق می‌تواند از این طریق وجهه بین‌المللی خود را به عنوان کشوری مسئول و خواهان صلح ارتقا دهد و در معادلات آینده منطقه نقش آفرین باشد.
واکنش‌های اولیه و موانع پیش روی نشست مشترک
اگرچه هنوز واکنش رسمی از سوی کشورهای خلیج فارس و ایران به طور کامل منتشر نشده است، اما منابع خبری از استقبال محتاطانه برخی پایتخت‌های عربی و آمادگی تهران برای بررسی این پیشنهاد خبر می‌دهند. با این حال، موانع جدی بر سر راه برگزاری چنین نشستی وجود دارد. از یک سو، برخی کشورهای عضو شورای همکاری خلیج فارس همچنان نسبت به نقش منطقه‌ای ایران بدبین هستند و هرگونه گفت‌وگوی مستقیم را مشروط به تغییر رفتار تهران در قبال مسائل یمن، سوریه و برنامه هسته‌ای می‌دانند. از سوی دیگر، ایران نیز خواستار تضمین‌های امنیتی و پایان یافتن رویکرد تقابلی برخی کشورهای عربی است. بنابراین، دستیابی به یک فرمت مشترک که همه طرف‌ها را راضی کند، کار ساده‌ای نیست.
همچنین، تنش‌های اخیر در دریای سرخ و حملات گروه‌های مقاومت به کشتی‌های تجاری، فضای روانی دشواری برای برگزاری چنین نشستی ایجاد کرده است. برخی تحلیلگران معتقدند که بدون آتش‌بس پایدار در غزه و کاهش تنش‌های نیابتی، نشست بغداد ممکن است به یک دورهمی تشریفاتی بدون نتیجه عملی تبدیل شود. با این وجود، نفس برگزاری چنین نشستی می‌تواند گامی به جلو تلقی شود، زیرا حداقل طرفین را به میز گفت‌وگو بازمی‌گرداند. عراقی‌ها امیدوارند با استفاده از نفوذ خود در تهران و روابط حسنه با ریاض و ابوظبی، زمینه‌ساز اعتمادسازی اولیه شوند.
پیامدهای احتمالی برای آینده منطقه و نقش ایران و عربستان
در صورت تحقق نشست مشترک خلیج فارس و ایران در بغداد، این رویداد می‌تواند سرآغاز فصل جدیدی از همکاری‌های منطقه‌ای باشد. پس از توافق اخیر ایران و عربستان برای از سرگیری روابط دیپلماتیک، اکنون دو کشور در حال برداشتن گام‌های بعدی برای اعتمادسازی هستند و میزبانی عراق از یک نشست چندجانبه می‌تواند این روند را تسریع کند. ایران به عنوان یکی از بازیگران کلیدی منطقه، همواره تأکید کرده است که امنیت خلیج فارس باید توسط کشورهای منطقه تأمین شود و حضور نیروهای فرامنطقه‌ای را عامل بی‌ثباتی می‌داند. از این رو، نشست بغداد می‌تواند فرصتی برای طرح چنین دیدگاه‌هایی در قالبی رسمی باشد.
از سوی دیگر، کشورهای خلیج فارس نیز به دنبال کاهش وابستگی امنیتی به قدرت‌های خارجی و ایجاد سازوکارهای بومی برای مدیریت اختلافات هستند. عربستان سعودی به عنوان بازیگر اصلی شورای همکاری، در سال‌های اخیر رویکرد عملگرایانه‌تری در قبال ایران اتخاذ کرده و به دنبال آن است که با کاهش تنش، منابع خود را صرف توسعه اقتصادی کند. با این حال، برخی کشورهای کوچک‌تر خلیج فارس همچنان نسبت به ایران بدگمان هستند و هرگونه نشست مشترک را با احتیاط می‌نگرند. در مجموع، به نظر می‌رسد که نشست بغداد، در صورت برگزاری، می‌تواند به عنوان یک الگوی گفت‌وگوی منطقه‌ای در آینده مورد استفاده قرار گیرد و شاید راه را برای همکاری‌های بیشتر در حوزه‌های امنیتی، اقتصادی و زیست‌محیطی هموار کند. اما تا رسیدن به آن نقطه، راهی طولانی و پرپیچ و خم پیش روی دیپلمات‌هاست.
در حال بارگذاری نظرات...