دیدار پنهانی که می‌تواند معادلات لبنان را تغییر دهد؛ اتحادیه عرب چه نقشه‌ای دارد؟

به گزارش تیترستان؛ در تحولی که نگاه‌ها را به سوی خود جلب کرده، دبیرکل اتحادیه عرب، احمد ابوالغیط، امروز در سفری رسمی به بیروت با رئیس‌جمهور لبنان، میشل عون، دیدار و گفتگو کرد. این دیدار در حالی برگزار شد که لبنان با بحران‌های متعدد سیاسی، اقتصادی و اجتماعی دست و پنجه نرم می‌کند و جامعه بین‌المللی نیز فشارهای زیادی برای اصلاحات ساختاری بر این کشور وارد می‌آورد. دبیرکل اتحادیه عرب در این ملاقات تأکید کرد که لبنان از اولویت‌های این اتحادیه است و اتحادیه عرب آماده است تا در زمینه‌های مختلف به این کشور کمک کند. این اظهارات در حالی مطرح می‌شود که بسیاری از ناظران، سفر ابوالغیط به بیروت را نشانه‌ای از تلاش برای احیای نقش اتحادیه عرب در قبال لبنان می‌دانند؛ کشوری که در سال‌های اخیر به دلیل بحران‌های داخلی و تنش‌های منطقه‌ای، روابطش با برخی کشورهای عربی دچار فراز و نشیب شده است. دیدار امروز، نخستین دیدار رسمی دبیرکل اتحادیه عرب با رئیس‌جمهور لبنان پس از ماه‌ها تنش و رکود در روابط به شمار می‌رود و همین موضوع، اهمیت آن را دوچندان کرده است.

در این دیدار، دو طرف درباره آخرین تحولات لبنان و راه‌های تقویت همکاری‌های مشترک گفتگو کردند. ابوالغیط با اشاره به اینکه اتحادیه عرب همواره در کنار ملت لبنان بوده است، تصریح کرد که بهبود وضعیت اقتصادی و ثبات سیاسی در لبنان، نه تنها به نفع این کشور بلکه به نفع کل منطقه است. او همچنین بر لزوم اجرای اصلاحات مورد نیاز و تشکیل دولت کارآمد در لبنان تأکید کرد و خواستار همکاری همه گروه‌های سیاسی برای خروج از بن‌بست کنونی شد. رئیس‌جمهور لبنان نیز در این دیدار ضمن قدردانی از حمایت‌های اتحادیه عرب، خواستار نقش‌آفرینی بیشتر این اتحادیه در حل بحران‌های پیش روی کشورش شد. به نظر می‌رسد این دیدار می‌تواند آغازی برای بازگشت لبنان به آغوش جهان عرب باشد؛ موضوعی که در ماه‌های اخیر و پس از بهبود نسبی روابط برخی کشورهای عربی با سوریه، برای بیروت نیز مطرح شده است.

اتحادیه عرب و لبنان؛ از تنش تا آشتی

روابط اتحادیه عرب با لبنان در سال‌های اخیر فراز و نشیب‌های زیادی داشته است. پس از بحران اقتصادی سال ۲۰۱۹ و اعتراضات مردمی که به تغییر دولت منجر شد، اتحادیه عرب بارها خواستار اجرای اصلاحات در لبنان شد و برخی از کشورهای عضو، کمک‌های مالی خود را به این کشور مشروط به تحقق این اصلاحات کردند. در همین حال، تنش‌های سیاسی داخلی لبنان و تأخیر در تشکیل دولت، باعث شد که اتحادیه عرب نتواند نقش مؤثری در حل بحران ایفا کند. اما به نظر می‌رسد با روی کار آمدن دولت جدید در لبنان و بهبود نسبی اوضاع امنیتی، اتحادیه عرب بار دیگر تمایل دارد تا نقش فعال‌تری در قبال این کشور ایفا کند. سفر ابوالغیط به بیروت و تأکید بر اولویت لبنان، نشانه‌ای از این چرخش سیاست خارجی اتحادیه عرب است. کارشناسان معتقدند که این سفر می‌تواند زمینه‌ساز از سرگیری کمک‌های مالی و فنی اتحادیه عرب به لبنان باشد و فشارهای بین‌المللی بر این کشور را کاهش دهد.

از سوی دیگر، لبنان نیز به عنوان یکی از اعضای مؤسس اتحادیه عرب، همواره جایگاه ویژه‌ای در این سازمان داشته است. با این حال، در سال‌های اخیر به دلیل بحران‌های داخلی و دخالت‌های خارجی، نقش لبنان در معادلات منطقه‌ای کمرنگ شده بود. اکنون با توجه به تحولات منطقه‌ای، از جمله عادی‌سازی روابط برخی کشورهای عربی با رژیم صهیونیستی و همچنین تلاش‌ها برای احیای صلح در خاورمیانه، لبنان بار دیگر به کانون توجهات بازگشته است. اتحادیه عرب می‌کوشد تا با نزدیک شدن به لبنان، نقش خود را در معادلات پس از بحران سوریه و همچنین در قبال مسئله فلسطین تقویت کند. بنابراین، دیدار امروز را می‌توان در چارچوب راهبرد جدید اتحادیه عرب برای فعال‌سازی دیپلماسی منطقه‌ای و جلوگیری از نفوذ بازیگران غیرعربی در لبنان تفسیر کرد.

تأکید بر اولویت لبنان؛ پیام‌های پنهان و آشکار

اظهارات دبیرکل اتحادیه عرب مبنی بر اینکه لبنان از اولویت‌های این اتحادیه است، دارای پیام‌های متعددی برای بازیگران داخلی و خارجی است. از یک سو، این سخنان می‌تواند به گروه‌های سیاسی لبنان این پیام را برساند که اتحادیه عرب از تشکیل دولت و اجرای اصلاحات حمایت می‌کند و از سوی دیگر، به کشورهای غربی و نهادهای مالی بین‌المللی نشان می‌دهد که اتحادیه عرب نیز در تلاش برای کمک به لبنان است. همچنین، این اظهارات می‌تواند هشداری به رژیم صهیونیستی باشد که هرگونه تعرض به حاکمیت لبنان با واکنش اتحادیه عرب مواجه خواهد شد. در همین راستا، ابوالغیط بر حمایت اتحادیه عرب از حق لبنان در بهره‌برداری از منابع طبیعی خود، از جمله میدان گازی کاریش، تأکید کرد. این موضع‌گیری در حالی است که مذاکرات غیرمستقیم لبنان و رژیم صهیونیستی بر سر ترسیم مرزهای دریایی با میانجیگری آمریکا ادامه دارد و اتحادیه عرب می‌کوشد تا نقش خود را در این پرونده حساس ایفا کند.

علاوه بر این، سفر ابوالغیط به بیروت و دیدار با مقامات لبنانی، در شرایطی انجام می‌شود که این کشور با خلأ سیاسی و اقتصادی شدیدی مواجه است. پارلمان لبنان هنوز نتوانسته است رئیس‌جمهور جدید را انتخاب کند و دولت موقت نیز اختیارات محدودی دارد. اتحادیه عرب با تأکید بر اولویت لبنان، در واقع می‌خواهد فشار بر گروه‌های سیاسی را برای پایان دادن به این وضعیت افزایش دهد. برخی تحلیلگران معتقدند که این سفر می‌تواند مقدمه‌ای برای میانجیگری اتحادیه عرب در حل بحران سیاسی لبنان باشد. از سوی دیگر، بهبود روابط لبنان با کشورهای عربی می‌تواند به جذب سرمایه‌گذاری و کمک‌های اقتصادی به این کشور کمک کند؛ موضوعی که برای خروج لبنان از بحران مالی حیاتی است. با این حال، باید دید که آیا این اظهارات و دیدارها به اقدامات عملی منجر می‌شود یا صرفاً در حد بیان دیپلماتیک باقی می‌ماند.

آینده لبنان در سایه توجه دوباره اتحادیه عرب

با توجه به اهمیت راهبردی لبنان در منطقه خاورمیانه، توجه دوباره اتحادیه عرب به این کشور می‌تواند پیامدهای مهمی برای آینده سیاسی و اقتصادی آن داشته باشد. لبنان به عنوان کشوری با موقعیت جغرافیایی حساس، همواره در معرض دخالت‌های خارجی و تنش‌های منطقه‌ای بوده است. اتحادیه عرب با تأکید بر اولویت لبنان، درصدد است تا نقش خود را به عنوان یک میانجی بی‌طرف در معادلات لبنان تقویت کند و از افزایش نفوذ بازیگران غیرعربی در این کشور جلوگیری کند. از سوی دیگر، این توجه می‌تواند به لبنان کمک کند تا در مذاکرات بین‌المللی، به ویژه در مورد مرزهای دریایی و منابع انرژی، از حمایت اتحادیه عرب بهره‌مند شود. همچنین، بهبود روابط با کشورهای عربی می‌تواند به بازگشت آوارگان سوری از لبنان به کشورشان کمک کند؛ موضوعی که برای اقتصاد لبنان اهمیت زیادی دارد.

در مجموع، دیدار امروز دبیرکل اتحادیه عرب با رئیس‌جمهور لبنان را می‌توان گامی مثبت در جهت احیای روابط و افزایش همکاری‌های منطقه‌ای دانست. با این حال، چالش‌های پیش روی لبنان بسیار عمیق‌تر از آن است که با یک دیدار حل شود. لبنان نیازمند اصلاحات ساختاری، مبارزه با فساد، تشکیل دولت کارآمد و برگزاری انتخابات زودهنگام پارلمانی است. اتحادیه عرب می‌تواند در این مسیر نقش تسهیل‌کننده را ایفا کند، اما بدون اراده سیاسی داخلی و حمایت جامعه بین‌المللی، تلاش‌ها به نتیجه نخواهد رسید. آنچه مسلم است، لبنان امروز بیش از هر زمان دیگری به حمایت کشورهای عربی و منطقه‌ای نیاز دارد و اتحادیه عرب نیز به خوبی از این موضوع آگاه است. باید منتظر ماند و دید که آیا این توجه دوباره به اقدامات عملی منجر می‌شود یا خیر.